Երեկ, ժամը 19.00-ի սահմաններում, Դավիթաշենի կամրջում ինքնասպանության փորձ է կատարել մի երիտասարդ տղամարդ: Նշված տարածքում իրենց ծառայությունն իրականացնող ոստիկանության Երեւան քաղաքի վարչության աշխատակիցները կարողացել են կանխել ինքնասպանությունը եւ երիտասարդին տեղափոխել Երեւան քաղաքի վարչություն, իսկ այնուհետեւ՝ ոստիկանության Մաշտոցի բաժին: Քաղաքացիները, հետաքրքրությունից դրդված, իրենց ավտոմեքենաները կանգնեցնում էին կամրջի վրա՝ առաջացնելով խցանումներ (տե՛ս լուսանկարը): «Առավոտի» տեղեկություններով՝ ինքնասպանության փորձ կատարող երիտասարդը ՌԴ Իրկուտսկ քաղաքի բնակիչ, ազգությամբ ուկրաինացի 27-ամյա Դմիտրի Յացինինն էր։ Վերջինս տեղափոխվել է Ավանի նարկոլոգիական դիսպանսեր, քանի որ եղել է ոչ սթափ վիճակում։

Ըստ ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի ներկայացուցիչ  Արմեն Ռուստամյանի՝ այսպես է անցնելու իրենց վաղվա հավաքը

- Մերժելով ընդդիմության հանրահավաքների իրազեկումները՝ Երեւանի քաղաքապետարանը այլընտրանքային վայր էր առաջարկում «Դինամո» մարզադաշտին հարակից տարածքը: Իսկ ՀՅԴ-ն ինքնակա՞մ է սեպտեմբերի 2-ին «Դինամո» մարզասրահում կազմակերպում հանդիպում-տոնախմբություն՝ նվիրված Արցախի անկախության օրվան:
- Մենք նախ դիմել էինք Ազատության հրապարակում այդ միջոցառումն անցկացնելու համար: Եթե այնտեղ լիներ՝ կարող էինք ավելի լավ անցկացնել: Դա մերժեցին եւ առաջարկեցին Շահումյանի հրապարակը: Բայց այդ բաց տարածքը հարմար չէր տեխնիկական այն միջոցների կիրառման առումով, որոնք ուզում ենք օգտագործել այս ընթացքում: Միջոցառմանը ժամանելու են մարզերից, երգիչներ, խմբեր, քանի որ ցանկանում ենք իրոք տոնախմբության պես անցկացվի: Եվ մենք ասացինք, թե այդ դեպքում մեծ դահլիճ թող լինի:
- Ընդդիմության հանրահավաքների ժամանակ, որպես կանոն, խոչընդոտներ են հարուցվում մարզերից Երեւան տեղաշարժի համար: Մտավախություն չունե՞ք, թե այս դեպքում նույնը կլինի, թե՞ սովորաբար ՀՅԴ հավաքների ժամանակ չեն լինում նման արգելքներ:
- Մենք ունեցել ենք հանրահավաքներ, որոնք ընդհանրապես են արգելվել, փորձել են այդպիսի արգելքներ հարուցել: Բայց այնուամենայնիվ՝ արել ենք: Մի քանի ահազանգեր էլ են հնչել ժամանակին տեղաշարժի սահմանափակումների վերաբերյալ: Դրանք փորձել ենք կանխել:
Չեմ կարծում, թե հիմա ինչ-որ խոչընդոտներ հարուցեն: Ի վերջո՝ ինչի՞ն են խոչընդոտելու, սեպտեմբերի 2-ն Անկախության տոն է, որի առիթով մենք հավաք ենք անելու: Ճիշտ կլիներ՝ հենց իշխանությունը նման բան կազմակերպեր: Ասենք, հաջորդ տարի 20-ամյակն է լինելու՝ թող լավ պատրաստվեն, շատ մեծ միջոցառում անեն: Արցախի դատը ճիշտ պաշտպանելը նաեւ այդ ձեւով է լինում:
- Անցած տարի ՀՅԴ սեպտեմբերի 2-ի ավանդական հանրահավաքին մասնակցում էին նաեւ «Ոչ»-ի ձեւաչափի ներկայացուցիչները: Կարո՞ղ ենք արձանագրել, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների կասեցմամբ դադարեցվեց նաեւ այդ ձեւաչափով համագործակցությունը:
- Այն խնդիրը, որի շուրջ համագործակցել ենք՝ դեռ չենք համարում լուծված: Ի վերջո՝ ստորագրությունը հետ չի վերցվել, եւ մեր հիմնական պահանջը մնում է ուժի մեջ: Այս արձանագրությունները պահպանում են իրենց հիմնական վտանգը: Ուստի պայքար դեռ կա այդ առումով, նաեւ ներքին հարցեր կան, որոնք կարող են մեզ իրար կողքի բերել: Համագործակցությունը պահպանվում է՝ որեւէ խնդիր չկա: Պարզապես չենք ուզեցել հավաքը ծանրացնել քաղաքական ելույթներով՝ ընդամենը 2 ելույթ է լինելու, մնացածն ավելի շատ կապված է տոնական տրամադրության հետ՝ երգեր, պարեր եւ այլն:
- «Ոչ»-ի ձեւաչափի մասնակիցներից մեկը՝ «Ժառանգությունը», ի դեմս իր խմբակցության ղեկավար Ստեփան Սաֆարյանի՝ դժգոհություն էր հայտնել, թե ՀՅԴ համագործակցությունն «այն չէ, ինչ պետք է լիներ եւ ինչ կարող էր լինել»՝ շատ դրվագային է, չհամակարգված եւ ոչ ամբողջական:
- Այս գնահատականի մեջ տեսնում եմ նախ դրականը, որ տեսնում է համագործակցության մեծ ներուժ: Այդ մասով կարող եմ համաձայնել գործընկերոջս հետ: Բայց, իհարկե, ամբողջական համագործակցության համար կուսակցությունները պետք է լինեն նույնական: Նույնական չենք՝ մեր կուսակցությունները տարբերություններ ունեն: Եվ դա նորմալ է:
- Ասվածը ոչ թե նույնականացման մասին էր, այլ, որ ընդդիմադիրների միջեւ երկխոսություն չի կայանում, թե ի՞նչ է հնարավոր անել համատեղ՝ բացի հայ-թուրքական հարաբերությունների կամ ԱԺ-ում այս կամ այն օրինագծի շուրջ քայլերից. «Ուրիշ ի՞նչ ձեւով կարող ենք մենք մեկս մյուսիս եւ ողջ ընդդիմությանն ուժեղացնել»:
- Պետք չէ փորձել համատեղ հայտարարություններին այդքան մեծ ուժ եւ արժեք տալ՝ համարելով, որ եթե դա արեցինք, ուրեմն՝ ամբողջական համագործակցության դաշտ ունենք: Շատ հաճախ այդ տրամաբանությունը հանգեցնում է նրան, որ «եզները դնում են սայլից հետո»: Մենք գերադասում ենք կոնկրետ գործ անել: Եթե ինչ-որ հարց կա, որ կարող ենք իրար հետ համագործակցելով հասցնել իր նպատակին՝ սա ավելի ենք կարեւորում, քան դեկլարատիվ հայտարարությունները հավիտյանս հավիտենից համագործակցությունների եւ դաշինքների մասին: Նման դաշինքները երկար կյանք չեն էլ ունենում: Ավելի լավ է՝ կոնկրետ գործերով իրար հետ առաջ գնանք: Աշխատանքի դաշտ էլ կա: Գոհունակությամբ եմ նշում, որ «Ընտրական օրենսգրքում» փոփոխություններն արդեն արել ենք իրար հետ եւ միասնական փաթեթն օգոստոսին ուղարկել Վենետիկի հանձնաժողով: Վատ չի լինի, եթե այս հարցի հետ կապված՝ ամբողջացվի ընդդիմադիր մյուս ուժերի տեսակետը:

Հ. Գ. Երեկ ասուլիսում Արմեն Ռուստամյանի հայտարարությանն ի պատասխան, թե Հայաստանը պետք է սկսի ԼՂՀ միջազգային ճանաչման գործընթաց՝ Ստեփան Սաֆարյանը NEWS.am-ին հիշեցրել է, որ պրն Ռուստամյանը ժամանակին դեմ է քվեարկել «Ժառանգության» համապատասխան նախաձեռնությունն ԱԺ օրակարգում ներառելուն:

Պնդում է 1995 եւ 1997 թվականներին հայ-ռուսական փոքր ու մեծ պայմանագրերին ՀՀ խորհրդարանում դեմ քվեարկած նախկին պատգամավոր Երջանիկ Աբգարյանը:

Ավելի քան տասն օր առաջ ՀՀ եւ ՌԴ նախագահներ Սերժ Սարգսյանն ու Դմիտրի Մեդվեդեւը ստորագրեցին Ռուսաստանի Դաշնության եւ Հայաստանի Հանրապետության միջեւ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուսաստանյան ռազմակայանի մասին ՌԴ-ի եւ ՀՀ-ի միջեւ 1995 թվականի մարտի 16-ի պայմանագրում փոփոխություններ կատարելու՝ ռազմակայանի տեղակայման ժամկետը 25-ի փոխարեն 49 տարով երկարաձգելու վերաբերյալ թիվ 5 արձանագրությունը: Սպասվում է, որ ՀՀ խորհրդարանի աշնանային նստաշրջանի առաջին քառօրյայում փաստաթուղթը առաջիկա նիստերի օրակարգ կմտնի եւ առանց լուրջ դիմադրության կվավերացվի: Այդուհանդերձ, խնդիրը շարունակում է մնալ քաղաքական ուժերի եւ լրատվամիջոցների քննարկման օրակարգում: Հիշեցնենք, որ, ըստ ՌԴ ԱԳ նախարար Լավրովի, 1995թ. մայր պայմանագրում եւ ստորագրված փոփոխությունների արձանագրության մեջ, բացի ռազմակայանի տեղակայման ժամկետից, որեւէ այլ էական դրույթ չի փոփոխվել եւ չի ավելացել: Ասել է թե՝ նույնն են մնացել դեռ 15 տարի առաջ կողմերի միջեւ ձեռք բերված առանցքային պայմանավորվածությունները՝ բազաների տեղակայման պայմանները. այն է՝ անվարձահատույց, եւ սրան գումարած նաեւ այն, որ ռուսական ռազմաբազաների կոմունալ եւ այլ տիպի ծախսերը հոգում է հայկական կողմը: Մի բան, որ բացառիկ երեւույթ է հետխորհրդային ողջ տարածքի մյուս երկրների պարագայում, որտեղ ռազմական բազաներ են տեղակայված:
Այդ խնդրի շուրջ քննարկումների ու բանավեճերի համատեքստում հատկապես վերջին օրերին իշխող կուսակցության՝ ՀՀԿ-ի անդամ պատգամավորները ստորագրված արձանագրությունը քննադատող իրենց ընդդիմախոսներին սկսել են այսպես հակադարձել՝ ռազմակայանները ՀՀ տարածքում տեղակայելու մասին պայմանագրին ժամանակին՝ 1995-ին, մենք՝ հանրապետականներս էինք դեմ, հիմա դրա ժամկետը երկարացնելուն դեմ են նրանք, ովքեր ժամանակին ստորագրել եւ վավերացրել են մայր պայմանագիրը:
«Առավոտը» երեկ փոքրիկ հարցախույզ անցկացրեց առաջին գումարման՝ 1995-99թթ.-երին «նախկին իշխանությունները» ներկայացնող ԱԺ պատգամավորների շրջանում: Հիշեցնենք, որ այդ խորհրդարանի 50 տոկոս մանդատներին տիրապետում էր «Հանրապետություն» բլոկը, որի համամասնական ցուցակն ու նաեւ խմբակցությունը համալրել էին ՀՀԿ-ական պատգամավորները՝ Աշոտ Նավասարդյան, Յուրի Բախշյան, Անդրանիկ Մարգարյան, Գալուստ Սահակյան եւ Գագիկ Մինասյան: Պարզվեց, որ 1995-ին Ռուսաստանի եւ Հայաստանի միջեւ կնքված այս պայմանագիրը վավերացվել էր ընդամենը երեք «դեմ» ձայներով: «Դեմ» էին քվեարկել ՀՀԿ հիմնադիր Աշոտ Նավասարդյանը, Յուրի Բախշյանն ու ՀՀՇ-ից՝ Երջանիկ Աբգարյանը: ՀՀԿ-ական մյուս երկու պատգամավորները՝ Անդրանիկ Մարգարյանն ու Գալուստ Սահակյանը «դեմ» հաստատ չեն եղել:
Ինչ վերաբերում է հայ-ռուսական մեծ պայմանագրին, որտեղ եւս ռուսական ռազմակայանի մասին էր հիշատակվում, ապա այդ պայմանագրին, չնայած քվեարկությանը ՀՀԿ-ականների մասնակցությանը, միակ «դեմ» քվեարկողը եղել է դարձյալ Երջանիկ Աբգարյանը, ով մեզ հետ զրույցում կարծիք հայտնեց, որ եթե լուսահոգի Աշոտ Նավասարդյանն այսօր հրաշքով կենդանի լիներ, նույն կերպ դեմ կլիներ այս պայմանագրին:
Մեր հարցին, թե ինչո՞ւ այն ժամանակ՝ 1995-ին, հնարավոր էր համարվել հիշյալ պայմանագրի կնքումն ու վավերացումը (ռուսական ռազմակայանները դրա համար վարձ չէին վճարում, նրա կոմունալ ծախսերն էլ հոգում էր ՀՀ-ն՝ իր հարկատուների հաշվին), մեր զրուցակիցներից այսպիսի պատասխան ստացանք. ժամանակներն էին այդպիսին, այն ժամանակ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը ԼՂ հակամարտության կարգավորման համատեքստում լուծման առաջարկներ չէր անում, չկային անվտանգության այլ երաշխիքներ եւ համակարգեր, որոնք շահագրգիռ կլինեին մեր տարածաշրջանով ու Հայաստանով: Իսկ հիմա, «նախկինների» ասելով, ռուսական ռազմաբազաների ծախսերն էլ անհամեմատ մեծացել են, Ռուսաստանի հավակնություններն էլ՝ ներառյալ տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական, նաեւ տարածաշրջանային համատեքստում, այլ բնույթ են ստացել եւ վերածվել են վերանվաճողականի:
Հայաստանում տեղակայված ռուսական ռազմաբազաների ներկայության ժամկետը երկարաձգելու շարժառիթներին անդրադառնալ խնդրեցինք Երջանիկ Աբգարյանին: Նա հայտարարեց, թե ինքը միշտ էլ դեմ է եղել Հայաստանում ռուսական ռազմական եւ քաղաքական ներկայությանը՝ համարելով, որ դա պատմական կոպիտ սխալ է: Նա համարում է, որ հայ-ռուսական հարաբերությունները պետք է ոչ թե ռազմավարական, այլ ընդամենը տակտիկական (մարտավարական) հարթության տեսանկյունից դիտարկվեն: Ինչ վերաբերում է «Առավոտի» հարցադրմանը, ապա Ե. Աբգարյանի դիտարկմամբ, Հայաստանում իր ռազմակայանների տեղակայման ժամկետը նախատեսվածից շատ ավելի վաղ երկարաձգելով՝ Ռուսաստանն իր համար չորս կարեւորագույն խնդիր է լուծել. նախ՝ ՌԴ-ն ցանկանում է հնարավորություն ստանալ հնարավորինս մոտ լինելու հայ-վրացական սահմանին, երկրորդ՝ անհրաժեշտության դեպքում ՀՀ ոչ լեգիտիմ իշխանությունների խնդրանքով միջամտել Հայաստանի ներքին գործերին՝ վերահսկողության տակ առնելով ապագա իշխանություններին եւս, երրորդ՝ որեւէ տարբերակով ԼՂ հիմնախնդրի լուծման դեպքում եւ դրանից հետո էլ, անգամ եթե Հայաստանում հակառուսական տրամադրություններ էլ լինեն, ապահովել իր ռազմական ներկայությունը Հայաստանում, չորրորդ՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների օրինակը պրոյեկտել ԱՊՀ մյուս հանրապետությունների, մասնավորապես՝ Բելառուսի, Տաջիկստանի եւ Ղրղըզստանի վրա: Ե. Աբգարյանի համոզմամբ, Հայաստանի հետ վասալային հարաբերությունները լավ նախադեպ կարող են լինել այդ երկրների նկատմամբ եւս վերահսկողություն սահմանելու համար:
Ի դեպ, որ Ե. Աբգարյանի այս դիտարկման մեջ ճշմարտության մեծ բաժին կա, փաստում են նաեւ ռուսաստանյան գործիչների ու փորձագետների հայտարարությունները: Այսպես, «Ազատություն» ռ/կ-ի մատուցմամբ, մոսկովյան «Կարնեգի» կենտրոնի փոխտնօրեն Դմիտրի Տրենինը կարծիք է հայտնել, թե «հայ-ռուսական համաձայնագրի ստորագրումը վկայում է, որ Մոսկվան հետխորհրդային տարածքում երկարաժամկետ մարտավարություն է որդեգրել», եւ որ Ուկրաինայի հետ Սեւծովյան նավատորմի տեղակայման շուրջ Մոսկվայի կնքած համաձայնագիրը եւ հայ-ռուսական արձանագրությունը նույն շղթայի օղակներն են։ Նրա ասելով, այլ փորձագետներ չեն բացառում, որ դա իր շարունակությունը կարող է գտնել նաեւ Մոլդովայում:

«Ամերիկյան դիվանագիտության ճաճանչափայլ տիրուհուն»  ուղղված նամակում հայտնում է գլխավոր մարքսիստը

Հայաստանի մարքսիստական կուսակցության նախագահ Դավիթ Հակոբյանն օրերս նամակով դիմել է ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնին: Պարոն Հակոբյանն այդ նամակով «Ամերիկյան դիվանագիտության ճաճանչափայլ տիրուհի (լուչեզառնայա պրիմադոննա)» տիկին Քլինթոնին իրազեկում է ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատան աշխատանքի մասին: «Առավոտի» հետ զրույցում պարոն Հակոբյանը պնդեց, որ իր ձեռքի տակ կան քաղաքացիների բողոքներ, եւ որ հարկ եղած դեպքում պատրաստ է դրանք տրամադրել պատկան մարմիններին:
Իսկ տիկին Քլինթոնին ուղղված նամակում Դավիթ Հակոբյանը մասնավորաբար գրում է. «Ես՝ ջերմ երկրպագուն Ձեր, որ 2000 թվականից թմբկահարում եւ կանխագուշակում էի Ձեր շռնդալից մուտքը մեծ քաղաքականություն ու այժմ էլ տեսնում եմ հանձին Ձեզ ԱՄՆ-ի ապագա նախագահին, խորը ափսոսանքով ու հիասթափությամբ հայտնում եմ Ձեզ, որ ԱՄՆ հայաստանյան դեսպանատունը յուր բարձրության վրա չէ:
Ջորջ Վաշինգտոնի, Աբրահամ Լինքոլնի, Թոմաս Ջեֆերսոնի, Ջոն Ֆիդջերալդ Քենեդու, Բիլ Քլինթոնի (որոնք իմ քաղաքական կումիրներն են) երկրի դեսպանատանը հարիր չէ «բոլշեւիկյան երկաթյա վարագույրների» քաղաքականություն կիրառել հայաստանյան քաղաքացիների նկատմամբ՝ զրկելով նրանց, քույրը՝ քրոջը, եղբայրը՝ եղբորը, ԱՄՆ այցելելու բնական, աստվածատուր իրավունքից՝ վոլյունտարիստական արհամարհանքի ու քամահրանքի, ռասայական դիսկրիմինացիոն բնույթի անհիմն ու անհեթեթ պատճառաբանություններով: Բանը հասել է նրան, որ դեսպանատան որոշ անբարեխիղճ աշխատակիցներ «հակաէմիգրացիոն» քաղաքականության քողի տակ զբաղված են նյութական շահատակություններով: Ամերիկացի դիվանագիտական կորպուսի աշխատակիցներին հիշեցնում եմ, որ նրանք պարտավոր են հարգել բիբլիական հայ ժողովրդի՝ Եվրոպայի եւ Եվրասիայի լավագույն, ազնվատոհմիկ ազգերից մեկի ներկայացուցիչների բնական իրավունքները, քանզի երբ մենք՝ հայերս, Բաբելոնի ու Հռոմի հետ կիսում էինք աշխարհի ճակատագիրը (Պոմպեուս Մագնուս), անգլիական եւ ամերիկյան քաղաքակրթություններ գոյություն չունեին, իսկ եվրոպական նախամարդն ու Եվրոպան ընկղմված էին բարբարոսության խավարի մեջ:
Ամերիկյան դեսպանությունը պետք է լինի ԱՄՆ-ի ժողովրդավարության ջահակիրն ու դրոշակակիրը, ինչպես ԱՄՆ-ն է այն ներկայացնում աշխարհի Ժողովուրդներին:
Միշտ Ձեր բարեկամ ու ջերմ երկրպագու՝ Հայաստանի մարքսիստական կուսակցության նախագահ Դավիթ Հակոբյան»:

Սեպտեմբերի 9-ին ՄԱԿ-ում Ադրբեջանի կողմից ներկայացվելիք հակահայկական բանաձեւի նախագիծը եթե ընդունվի էլ, էական ազդեցություն չի ունենա ինչպես ԼՂՀ հիմնախնդրի կարգավորման, այնպես էլ համանախագահող երկրների դիրքորոշման վրա։ Այս մասին երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության անդամ Գագիկ Մինասյանը. «Պատրանքների մեջ ընկնել պետք չէ: Ադրբեջանին հայտնի է, որ իսլամական կոնֆերանսի անդամ երկրների ձայների շնորհիվ ՄԱԿ-ի ֆորմատում ընդունված որոշումը էական ազդեցություն չի կարող ունենալ Մինսկի խմբի աշխատանքների վրա, որովհետեւ տարիներ շարունակ հետամուտ լինելով խնդրին՝ քայլ առ քայլ մոտեցել են դրա կարգավորմանը: Իսլամական երկրները քվեարկել են այդ որոշման օգտին՝ առաջին հերթին կրոնական համերաշխություն դրսեւորելով»:
Ըստ պարոն Մինասյանի, այս բնագավառում լուրջ անելիքներ ունենք, պետք է իրողությունը ճիշտ ներկայացնել միջազգային հանրությանը. «Մասնավորապես այն այլանդակությունը, որ իրականացվում է հայկական հուշարձանների նկատմամբ՝ Նոր Ջուղայում: Մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որ Եվրախորհրդարանը ավելի արդյունավետ քայլեր կատարի, որպեսզի սանձի վայրագությունը ոչ միայն հայկական, այլեւ համաքրիստոնեական նշանակություն ունեցող հուշարձանների նկատմամբ»:
Խոսելով հայ-ռուսական ռազմական նոր համաձայնագրի մասին՝ պարոն Մինասյանն ասաց. «Հայկական երկու պետությունների անվտանգության հիմնական երաշխավորը եղել է, կա ու կմնա հայ զինվորը»։ Ըստ պարոն Մինասյանի, այդ համաձայնագիրը Հարավային Կովկասում նվազեցնում է պատերազմի վերսկսման հավանականությունը, բարձրացնում է անվտանգության մակարդակը եւ զրկում Ադրբեջանին իր վերջին խաղաթղթից: Այսինքն՝ եթե բանակցությունները չընթանան Ադրբեջանի ուզած ձեւով, ապա պատերազմ կհրահրի. «Դրա հնարավորությունն այս պայմաններում էապես նվազում է»։

Հայաստանյան ընդդիմությունն իրեն սպառել է: Երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ այսպիսի միանշանակ կարծիք են հայտնել քաղաքագետներ Երվանդ Բոզոյանն եւ Ալեքսանդր Մարկարովը:
«Ընդդիմությունը պետք է վերաիմաստավորի իրեն: Արհեստական դիրքորոշումները, արհեստական հայտարարությունները, ընդդիմություն հանուն ընդդիմանալու, այդ ամենը պետք է մնա անցյալում»,- կարծիք է հայտնել Մարկարովը: Բոզոյանը գործընկերոջ հայտարարությանը հավելել է, թե ընդդիմությունը «վառվել է». «Դասական տարբերակն այսպիսին է. կա իշխանություն, կա ընդդիմություն, որն առաջարկում է իշխանությանն այլընտրանքային քաղաքականություն: Ընդդիմությունը պնդում էր, թե ունի ԼՂ հակամարտության կարգավորման բանալի, կարող է ավելի արագ լուծել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցը: Իշխանությունն օգտագործել է այն միջոցները, որն առաջարկում էր ընդդիմությունը, եւ արդյունքում պարզվել է, որ այդ խնդիրներից եւ ոչ մեկը հնարավոր չէ արագ լուծել»,- հայտարարել է փորձագետը:

Շիրակի մարզի ամենամեծ բուհը եւս ֆինանսատնտեսական վատ վիճակում է

Երկրաշարժից հետո՝ 22 տարի շարունակ, Շիրակի մարզում քիչ թե շատ կայուն աշխատատեղեր ապահովում են պետական բուհերն ու դպրոցները: Երբեմնի հարուստ արդյունաբերական մարզում չկա որեւէ արդյունաբերական ձեռնարկություն, որը էապես կմեղմացնի գործազրկությունը, եղածներն էլ, օրինակ՝ պատգամավորներ Սամվել Բալասանյանին պատկանող գարեջրի գործարանը կամ Սամվել Ալեքսանյանի նորաստեղծ շաքարի գործարանը, մեղմ ասած, անճար են մարզում աճող գործազրկության ու արտագաղթի դեմ: Այս տարի վիճակն ավելի է վատացել. բուհերում, դիմորդների պակասի պատճառով, աշխատատեղեր են կրճատվում ու դասախոսներ են աշխատանքից հեռացվում: Գյումրու մայր բուհում՝ Մանկավարժական ինստիտուտի ստացիոնար համակարգում 770 ուսանողի փոխարեն 453-ն են ընդունվել, այսինքն՝ 320-ով կրճատվել է ուսանողների թիվը, անցած տարի էլ է ընդունվողների թիվը նախատեսվածից 400-ով պակաս եղել, ինչը պատճառ է դարձել որոշ կադրերի գործազուրկ դառնալուն:
«Առավոտը» բուհի ռեկտոր Վարդեւան Գրիգորյանից հետաքրքրվեց, թե իրենց մոտից արդեն քանի՞ դասախոս է աշխատանքից հեռացվել ու առհասարակ բուհն ինչպե՞ս է տեղավորվելու ֆինանսական ծախսերի մեջ, որին նա պատասխանեց. «2 տարվա կտրվածքով մենք արդեն մի տարվա ընդունելություն կորցրել ենք, իսկ եթե դա վերածենք հաստիքների, մոտավորապես 80 հաստիքի կրճատում կլինի, եթե մի հաստիքը 10 ուսանողով հաշվենք, 800 ուսանողը 80 հաստիքի կրճատում է, իսկ եթե վերածենք գումարայինի՝ միջինը 200 միլիոն դրամի կորուստ է ինստիտուտի համար, իսկ 200 միլիոնը մեր ինստիտուտի աշխատակիցների 5 ամսվա աշխատավարձն է»: Նրա ներկայացմամբ, թեեւ այս տարի մեծ թվով կրճատումներ չեն լինելու՝ ինստիտուտի ղեկավարությունը հնարավորինս ամեն ինչ անելու է մարդկանց «փողոց չնետելու» համար, այդուհանդերձ, այս պահին արդեն իսկ կան կրճատված մասնագետներ. «Քանի որ երաժշտության բաժինը փակվել է, իսկ այնտեղ կար 15 մասնագետ, հետեւաբար անխուսափելի էին կրճատումները, նմանապես գերմաներենի, ֆրանսերենի, լրագրության, նախադպրոցական հոգեբանության, սոցիալական աշխատանքի բաժիններից»: Ըստ Վարդեւան Գրիգորյանի, աշխատատեղեր կորցնելու վտանգն անխուսափելի կդառնա հատկապես հաջորդ տարի, քանի որ հանրակրթական դպրոցները շրջանավարտ չեն տալու, եւ ընդունելությունը լինելու է մասնակի: Մեր այն հարցին՝ եթե վիճակն այսքան վատ է, հնարավո՞ր է, որ Գյումրու մանկավարժականը դադարի խոշոր հարկատու լինելուց, պարոն Գրիգորյանը թեեւ դժվարացավ հստակ պատասխանել, սակայն, ըստ նրա, կադրային կրճատումների դեպքում կենսաթոշակայինին մուծվող գումարը բնականաբար նվազելու է. «Կենսաթոշակային ֆոնդին մենք մուծում ենք մեր աշխատողների քանակով, ամսական միայն 8 միլիոն կենսաթոշակային ֆոնդին ենք մուծել, ինստիտուտը տարեկան կտրվածքով 140 միլիոն դրամից ավելի հարկեր է մուծել, մենք պետությունից ստացել ենք ընդամենը 220 միլիոնի չափ, բայց 145 միլիոն դրամի չափ տարբեր հարկատեսակներ ենք մուծել: Մի խոսքով, պետության հատկացրած գումարները նորից պետական բյուջե ենք մուծել»: Նա ավելացրեց նաեւ, որ բուհի տնտեսական ծախսերն այսօր մնացել են ինստիտուտի հույսին, հատկապես վճարովի համակարգի, իսկ պետությունը վճարում է իրենց ծախսերի 20-25%-ը միայն. «Ճիշտ է, պետությունը մի դրական քայլի գնաց, կրճատեց պետպատվերի տեղերը, եթե նախկինում 162 էր, մնացել է 81-ը: Ֆինանսավորումն էլ չպակասեցրին, այսինքն՝ եթե նախկինում մի ուսանողի համար տալիս էր 200 հազար դրամ, ապա հիմա պետպատվերով սովորող մի ուսանողի համար տալիս է 400 հազար դրամ: Բայց սա էլ բուհին վատ վիճակից չի հանում: Մեր ամսական աշխատավարձը՝ հարկերով, մոտավորապես 40 միլիոն է կազմում, իսկ 200 միլիոնի կորուստը մեր 5 ամսվա աշխատավարձն է»: Նա կանխատեսեց, որ ինստիտուտի ճգնաժամը կշարունակվի եւս 4-5 տարի, իսկ նման պայմաններում աշխատավարձերի բարձրացման մասին խոսք լինել չի կարող:
Բացի այդ, ըստ Վարդեւան Գրիգորյանի, այսօր ուսանողներն էլ իրենց բուհին 54 միլիոն դրամ վարձավճարի պարտք ունեն. «Բանկերից էլ չեն կարող վարկ վերցնել, քանի որ ծնողները կայուն աշխատատեղ չունեն: Տա Աստված, տնտեսական ճգնաժամից հանրապետությունը դուրս գա, եւ պետությունը հնարավորություն ունենա բյուջեից բուհերին հատկացվող գումարներն ավելացնել, որպեսզի 3-4 տարիների ընթացքում բուհերը գոյատեւեն, ու կադրային ջարդ չլինի»:

Մինչեւ մի շարք գերատեսչությունների ստուգայցերը չապացուցեն, որ դրանք առանց լիցենզիա են վաճառվում,
պայթելիս թույլատրելի սահմանից ավելի աղմուկ են արձակում եւ իսկապես վնաս են հասցնում մարդկանց:

Մի քանի տարի առաջ Երեւանի այն ժամանակվա քաղաքապետ Երվարդ Զախարյանի որոշմամբ, մայրաքաղաքում արգելվեց հրագործական ապրանքների դասին պատկանող խաղալիք ռումբերի վաճառքը եւ բոլոր խանութներից դրանք հավաքվեցին, անգամ արգելվեց դրանց ներկրումը: Պատճառը երեւանցիների բազմաթիվ բողոքներն էին. նախ դրանք մեծ աղմուկ էին առաջացնում՝ իրական ռումբի պայթյունի ձայնի նման, որով էլ լեղաճաք էին անում երեւանցիներին եւ հետո այնքան էլ անվտանգ չէին՝ մի քանի երեխա տուժել էր այդ ռումբերի պայթյուններից՝ վնասելով ականջների թմբկաթաղանթները եւ մատները: Բացի այդ, չարաճճի աշակերտները հաճախ էին այս ռումբերը պայթեցնելու միջոցով դասաժամեր խափանում:
Չնայած նախաձեռնած միջոցառումներին եւ մի քանի տարի շարունակվող հսկողություններին, որ այս հրագործական խաղալիքները հանկարծ չհայտնվեն վաճառակետերում, օրերս Աջափնյակ վարչական շրջանի Շիրազի փողոցի խանութներում խաղալիք ռումբերը սկսել են ազատ վաճառվել: Շիրազի փողոցի բնակիչները արդեն չգիտեն՝ ինչ մեթոդների դիմեն, որ այլեւս այդ պայթյունների ձայները չլսեն: «Մի քանի անգամ դիմել ենք եւ վարչական շրջանի ղեկավարին, եւ ոստիկանություն, գալիս են ստուգման, չգիտենք ինչ են անում, մի 2 օր դադարում են պայթյունները, հետո նորից են սկսվում: Նոր Տարի էլ չի, որ մտածենք, դե լավ, երեխաներն ուրախանում են, կամ սալյուտ չի, որ մենք էլ հիանանք, անիմաստ պայթյուններ են, որոնք խաթարում են մեր հանգիստը: Քաղաքի կենտրոնում նման բան չեն անի, հենց ծայրամասերում են բերում վաճառելու, որ չբռնվեն»,- դժգոհում էին Աջափնյակի բնակիչները: Նրանց խոսքերով, իրենք Շիրազի փողոցում գտնվող խանութների տերերին էլ են բողոքել, սակայն ոչինչ չի փոխվում. «Արդեն մեկ ամիս է, առավոտյան եւ երեկոյան պայթյունների ձայներն ենք ըմբոշխնում: Այդ ռումբերն այնքան էլ թանկ չեն, հենց դա է պատճառը, որ մեր առօրյան խառնվել է իրար»:
Մենք Երեւանի քաղաքապետարանի առեւտրի վարչության աշխատակից Ալֆրեդ Հունանյանից հետաքրքրվեցինք, թե այս աղմուկը դադարեցնելու ուղղությամբ իրենք ինչո՞ւ որեւէ աշխատանք չեն իրականացնում, որին նա պատասխանեց. «Մենք չենք կարող որեւէ կերպ արգելել այդ ապրանքների վաճառքը, դրանք լիցենզավորված են ֆինանսների նախարարության կողմից: Մեր վերահսկողության տակ է այն, որ դրանց պայթյունից առաջացած աղմուկը նորման չգերազանցի, մանավանդ՝ գիշերային ժամերին: Եթե բողոք լինի, մենք առողջապահության նախարարության հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային տեսչության մասնագետների հետ կայցելենք տվյալ վայր եւ աղմուկի թույլատրելիի սահմանը գերազանցելու չափումներ կանենք, նոր միայն մենք կարող ենք այն վաճառող կազմակերպություններին տույժ ու տուգանքի ենթարկել»: Նա տեղեկացրեց նաեւ, որ այս ապրանքների վերահսկողության ու պահպանման խնդիրները դրված են ոստիկանության վրա:
Սա կրկնեց նաեւ էկոնոմիկայի նախարարության որակի տեսչության պետի տեղակալ Գեւորգ Գյոզալյանը, սակայն ավելացրեց. «Մենք վերահսկում են հրագործական ապրանքների մի մասը, իսկ խաղալիք ռումբերը մեր վերահսկողության տակ են: Մենք հիմնականում դրանք ստուգում ենք տոներից առաջ, քանի որ հենց այդ ժամանակ են դրանք ավելի մեծ թափով վաճառվում: Անցյալ տարի մենք այդ ռումբերը ստուգեցինք եւ որեւէ վտանգավոր բան չհայտնաբերեցինք այս խաղալիքների բաղադրության մեջ»:
Ֆինանսների նախարարությունից էլ մեզ տեղեկացրին, որ հրագործական ապրանքների համար իրենք տալիս են արտադրության, ներմուծման կամ առեւտրի պարզ ընթացակարգով լիցենզիա, որի դեպքում վերահսկողություն չեն սահմանում. «Քանի որ դուք միայն վայրն եք նշում, այլ ոչ թե կազմակերպության անունը, մենք չենք կարող ասել՝ այս ընկերությանը տրվե՞լ է նման ապրանք ներկրելու կամ վաճառելու թույլտվություն, թե՝ ոչ»:
Պարզվում է, որ Ե. Զախարյանի որոշումը ոչինչ էլ չէր նշանակում, քանի որ այս ռումբերն առանց դժվարության կարող են վաճառվել բոլոր խանութներում՝ լինեն օրինական ճանապարհով ներմուծված, թե ինքնաշեն:

ԳՊԿ նախագահ Սամվել Հարությունյանը՝ իր անցած ուղու եւ գործունեությունը քննադատողների մասին

ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեի (ԳՊԿ) նախագահ Սամվել Հարությունյանը երկար լռելուց հետո որոշեց անդրադառնալ ՀՀ ԳԱԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Գեւորգյանի հեղինակությամբ «Առավոտի» օգոստոսի 26-ի համարում լույս տեսած «Բանավեճի եմ հրավիրում» հոդվածին եւ ՀՀ ԿԳ նախկին փոխնախարար, ՀՀ գիտության եւ առաջատար տեխնոլոգիաների ազգային հիմնադրամի (ԳԱՏԱՀ) հիմնադիր նախագահ Հարություն Կարապետյանի՝ «Առավոտում» լույս տեսած հարցազրույցներին: Հիշեցնենք, որ Ա. Գեւորգյանը կարծիք էր հայտնել, թե պետք է օր առաջ ազատվել ԿԳ համակարգի դեկորատիվ գիտնականներից, նաեւ ԳԱԱ եւ ԳՊԿ նախագահներին մեղադրել շանտաժով տգիտություն սերմանելու մեջ: Ինչ վերաբերում է Հ. Կարապետյանին, նա բազմիցս հանդես է եկել, իր խոսքով, գիտության ոլորտի «փուչիկների» մասին հայտարարություններով: Իսկ կոնկրետ «Առավոտի» օգոստոսի 10-ին լույս տեսած հարցազրույցում խոսել է ԳՊԿ բյուջեի մասին։ Հավելենք, որ Հ. Կարապետյանը ամեն անգամ ԳՊԿ նախագահի պաշտոնի հիշատակումից առաջ օգտագործում է «դեյուրե» հասկացությունը, ինչը հարցազրույցում մեկնաբանել էր հետեւյալ կերպ. «ՀՀ ԿԳՆ ԳՊԿ դե-ֆակտո ղեկավարը եւ «գիտական» քաղաքականության հիմնական մշակողը աշխատակազմի ղեկավարն է, ով անցել է հոյակապ կոմսոմոլա-չինովնիկական դպրոց, նախանձելի արդյունավետությամբ համատեղում է ԵՊՀ-ում դասախոսի եւ ուսանողի պարտականությունները՝ ՀՀ ԿԳՆ ԳՊԿ-ի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնի հետ, միաժամանակ հասցնելով նաեւ ստանալ գիտական աստիճան»:
ԳՊԿ նախագահը, խոսելով Ա. Գեւորգյանից, ասաց, որ նրա մասին լսել էր 2008-ին անվանի քիմիկոս Սերգեյ Ներսիսյանից: Հետագայում ցանկացել է ամեն գնով աջակցել, անգամ երկու հաստիք է տվել, որոնք մինչեւ հիմա Ա. Գեւորգյանը չի օգտագործում: Գիտպետկոմի նախագահի պատմելով, Ա. Գեւորգյանի գիտական գործերում ռացիոնալ հատիկ կա, սակայն իր մոդելը ոչ մի քննադատության չի դիմանում, միայն բացասական եզրակացություններ են ստացվում տարբեր երկրներից: «Իրեն ասացի Երկիր մոլորակի վրա մատով ցույց տվեք մի տեղ, որտեղ կուզենայիք ձեր աշխատանքը ներկայացնել: Ես պատրաստ եմ միջոցներ գտնել ձեզ գործուղելու համար, ինքն էլ ասաց, որ ամենուր բոլորը «իքի-բիր» գիտնականներ են: Այդ մարդը իրեն համեմատում է Ջորդանո Բրունոյի հետ, ում վառեցին ճշմարտության համար, իր աշխատանքի որակն էլ՝ Մենդելեեւի պարբերական աղյուսակի հայտնագործման հետ, բայց, ցավոք, աշխարհում իրեն ոչ ոք չի հասկանում,-ասում է Ս. Հարությունյանը ու նեղսրտում:- Ես այդ մարդուն որդու նման եմ վերաբերվել, ինչպե՞ս կարող է այդ տարիքում նա այդքան թույն ունենալ, փոխանակ հոգու անմահության մասին մտածի»: Մեր զրուցակիցը թվարկեց այն բոլոր աստիճանները, որոնցով անցնելով՝ հասել է մինչեւ ԳՊԿ նախագահի պաշտոնին: «1992թ, երբ Հայաստանում ոչ ջուր ու ոչ լույս կար, ես Ֆլորենցիայի լաբորատորիայում թողեցի իմ բարեկեցիկ կյանքը, եկա 30 դոլարով ամբիոնի վարիչ աշխատեցի: Մոտ մեկ մլն դոլարի գրանտային ծրագիր է եկել համալսարան, որի հեղինակը ես եմ եղել: 40-50 ֆիզիկոսների, կենսաբանների, քիմիկոսների ընտանիք է կերակրվել այդ տարիներին, որոնք Հայաստանում մնացել, արարել են, իսկ համալսարանում իմ դեկանության տարիներին $3,5 միլիոնի գրանտային ծրագրեր են շահել: Դո՞ւք ինչ եք արել, հարգարժան պարոն Գեւորգյան»: Ի դեպ, Ս. Հարությունյանը ցույց տվեց 2008-ին Գեւորգյանի կողմից իրեն նվիրված գիրքը, որի վրա քիմիկոսը ավելի քան ջերմ խոսքեր էր թողել ԳՊԿ նախագահի հասցեին:
Դառնալով ԳԱՏԱՀ նախագահ Հ. Կարապետյանի հրապարակումներին ու հարցազրույցներին՝ Ս. Հարությունյանը նշեց, որ դրանց հումորով է վերաբերվում. «Հանճարեղ կառավարչական հիմնարկի հավակնություններ ունեցող մարդը, եթե ուզում էր իրոք դրական դերակատարում ունենալ այս կառույցում, կարող էր իր գիտելիքներն օգտագործել: Ինքը երկուսուկես ամիս աշխատել է ինձ մոտ խորհրդական, նույնիսկ ուզում էի տեղակալ դարձնել...»: Հ. Կարապետյանի՝ «ԳՊԿ դե յուրե, դե ֆակտո նախագահ» արտահայտությունների մասին էլ Հարությունյանն ասում է. «Եթե մարդը որոշակի կենսագրություն է ունեցել՝ լաբորանտից հասնելով գիտության գծով պրոռեկտորի, ապա Գիտպետկոմի նախագահի՝ իրեն հաստատ սիրուն աչքերի համար չեն բերել: Իմ կենսագրությունն այնպիսին է, որ ինձ նշանակողներին հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե ինչ ինքնուրույն մարդ եմ աշխատանքում, ամեն մի ապուշի չեն դարձնի Գիտության պետական կոմիտեի նախագահ: Հայաստանում գիտության հետ առնչվող մարդիկ ինձ էլ են ճանաչում, Հարությունին էլ: Թող դե յուրե ղեկավարները մի էլեմենտար բան պիտի հասկանան, խոսքս վերաբերում է ամերիկյան CRDF-ին, էսպիսի մարդուն ֆոնդ վստահելը ճիշտ չէ»: Ս. Հարությունյանը հիշեց, որ ԳԱՏԱՀ-ի հետ համատեղ մի մրցույթ են անցկացրել, որի պայմաններից մեկը հետեւյալն էր՝ պետք է եռակողմ փորձաքննություն անցկացնեին Գիտության պետական կոմիտեն, CRDF-ը եւ ԳԱՏԱՀ-ը: Նրա ձեւակերպմամբ, ԳԱՏԱՀ-ի փորձաքննության արդյունքները ստիպում են ենթադրել, որ նրա հետ համագործակցել չարժե. «Ռեյտինգային շկալայում ցածր դիրք զբաղեցնողները գրանտը շահողների ցուցակում էին հայտնվել»: Անդրադարձ եղավ նաեւ ԳՊԿ բյուջեի քննադատությանը՝ Հ. Կարապետյանի կողմից: «Ինձ համար շատ տարօրինակ են Հարություն Կարապետյանի պնդումներն այն մասին, թե որոշ հիմնարկներ մեծ փողեր են ստանում, նա նկատի ունի հատկապես Ցեղասպանության ինստիտուտը եւ Մատենադարանը: Մի փոքր հայկական արյուն ունեցող մարդը նման բանի մասին խոսելու իրավունք չունի: Թող Հարություն Կարապետյանը գնա իր դե ֆակտո տերերին ասի, որ քանի դեռ ես կոմիտեի նախագահ եմ, Ցեղասպանության ինստիտուտն ու Մատենադարանը պետք է մեր հնարավորության սահմաններում ֆինանսավորվեն առավելագույնս: Թուրքերը միլիոնավոր գումարներ են ծախսում իրենց անհեթեթություններն ապացուցելու համար, իսկ մենք առանց այն էլ Ցեղասպանության ինստիտուտին կոպեկներ ենք վճարում հսկայական աշխատանքի համար, դա էլ դառնում է քննարկման առարկա: Եթե միջազգային կառույցներից ղեկավարներ են գալիս, ոչ թե տանում են ԳԱՏԱՀ՝ Հարությունի կարկառուն կառույցը, այլ՝ Ցեղասպանության ինստիտուտ եւ Մատենադարան: Ի դեպ, շուտով նորից ենք երիտասարդական մրցույթ անցկացնելու՝ առանց ԳԱՏԱՀ-ի մասնակցության, ՀՀ պետական միջոցներով: Ես այլեւս չեմ ուզում համագործակցել ԳԱՏԱՀ-ի հետ: Նշեմ, որ իր նյութերով Հարություն Կարապետյանն ինձ ավելի շատ գովազդել է: Ի դեպ, ժամանակին բարի ցանկացող մարդիկ ինձ միշտ էլ հուշել են՝ էդ սուբյեկտի հետ գործ չունենաս: Բայց ես դրան չեմ գնացել, որովհետեւ ԳԱՏԱՀ-ը իր գոյության տարիներին վատ չի աշխատել, որոշակի դերակատարում է ունեցել, ափսոս, որ տարիների ընթացքում սկսել է փչանալ, ինչպես շատ կառույցներ: Ցավում եմ, որ Հարությունը էժան ձեւով ծախում է մարդկանց, ախր ինքը վատ գիտնական չէ, լավ աշխատանքներ ունի, եւ եթե կոնկրետ խնդիր կամ առաջարկություն կա, թող գա միասին քննարկենք, ոչ թե մամուլում հանդես գա»,- ասաց ԳՊԿ նախագահը: Զրույցի ավարտին էլ Ս. Հարությունյանը հիշեց իր պրոֆեսորներից մեկի խոսքը, թե կյանքը տխուր կլիներ, եթե Երկիր մոլորակի վրա միայն էյնշտեյններ ապրեին:

Հ. Գ. Օբյեկտիվ լինելու համար փաստենք, որ հիմնադրման օրվանից ԳԱՏԱՀ-ը համագործակցել է այնպիսի հեղինակավոր արտասահմանյան կազմակերպությունների հետ, ինչպիսիք են՝ ԱՄՆ Քաղաքացիական հետազոտությունների եւ մշակումների հիմնադրամը (US CRDF), Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիան (AAAS), Գիտության ազգային հիմնադրամը (NSF) եւ ուրիշներ:

Ֆրանսիականի ռեկտորը մի բան է ասում, ազատված դասախոսները՝ այլ

Հայաստանում Ֆրանսիական համալսարանի 29 դասախոս ազատվել է աշխատանքից: Ըստ ազատված դասախոսների՝ զանգվածային ազատումները հիմնավորված չեն եւ չեն տեղավորվում օրենքի սահմաններում:
Թե ինչո՞ւ եւ ի՞նչ պայմաններով է միանգամից 29 դասախոս ազատվել աշխատանքից, երեկ «Արմենպրես» ակումբում Ֆրանսիական համալսարանի ռեկտորը՝ Ժոել լը Մորզելեկը պարզաբանեց, որ ամեն ինչ օրենքով է: Նրա խոսքով, համալսարանի դասախոսներն աշխատում են պայմանագրային հիմունքով. «Առանձնացրեցինք այն դասախոսների գործերը, որոնց պայմանագրի ժամկետը լրացած էր եւ լուծեցինք դրանք: Այդ պայմանագրերի ժամկետները լրացել էին 2008 թվականի հուլիսին, եւ նախորդ ռեկտորի հրամանով եւս մեկ տարով երկարաձգվել: Իմ պարտականությունն է հարգել եւ հետեւել Աշխատանքային օրենսգրքի պահանջներին, որի պատճառով էլ որոշ դասախոսների պայմանագրեր լուծվեցին»:
Ազատված դասախոսները դիմել են Երեւանի Արաբկիր եւ Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան: Նրանք պահանջում են իրենց վերականգնել աշխատանքում եւ համալսարանի ռեկտորից բռնագանձել միջին աշխատավարձի չափով գումար՝ հարկադիր պարապուրդի համար: Տիկին Մորզելեկը ասաց, որ տեղյակ է դատարան դիմելու մասին եւ սպասում է դատարանի որոշմանը:
Ռեկտորը նշեց. «Դասախոսների մի մասը հասկանալի պատճառներով է ազատվել: Նրանց մեջ է 84-ամյա մի պապիկ, որի տարիքն այլեւս թույլ չի տալիս դասախոսել, եւ եւս 3 երիտասարդ, որոնք դոկտորական թեզ են պաշտպանում ու չեն հասցնում համատեղել աշխատանքը: Մնացածի ազատումը լիովին համապատասխանում է Սահմանադրությանը: Ես հաշվի եմ առել նաեւ նրանց որակական հատկանիշները: Նրանց մեծ մասը չի համապատասխանում համալսարանի պահանջներին եւ չունի մասնագիտական բավարար տվյալներ՝ մեզ մոտ դասախոսելու համար: Բացի մասնագիտական տվյալներից, դասախոսները նաեւ խախտել են կարգապահությունը՝ 40 րոպե ուշանում են դասից եւ 20 րոպե շուտ հեռանում լսարանից»:
Այն պահին, երբ ռեկտորը խոսում էր դասախոսների մասնագիտական ցածր մակարդակի մասին, սրահ մտավ հեռացված դասախոսներից մեկը՝ անգլերենի ամբիոնի արդեն նախկին վարիչ Գայանե Հակոբյանը՝ ձեռքին բարձր որակավորման համար «դրսից» եւ ՀՀ-ից ստացած պատվոգրերի եւ փաստաթղթերի տրցակ. «Մեր որակի, գիտելիքների մասին կասկած լինել չի կարող, որովհետեւ դուք ինքներդ եք ինձ եւ իմ նման շատ դասախոսների երաշխավորագրեր տվել ձեր իսկ ստորագրությամբ, որ մենք համապատասխանում ենք չափանիշներին, ունենք գերազանց գիտելիքների բազա: Նման երաշխավորագրերով տասնյակ դասախոսների դուք ուղարկել եք վերապատրաստումների՝ Ֆրանսիա, Անգլիա, Բուլղարիա: Ինչպե՞ս եք հիմա հայտարարում, թե մենք չունենք համապատասխան գիտելիքներ ու մակարդակ»: Տիկին Մորզելեկի պահանջով դասախոսին անմիջապես դուրս հրավիրեցին սրահից, նրա քայլը որակելով տարրական կուլտուրայի պակաս:
Նույն օրը Ֆրանսիական համալսարանից հեռացված դասախոսների խումբը «Արմատ» ակումբում քննարկում էր ռեկտորի արարքը: Անգլերենի դասախոս Գայանե Հակոբյանը, պատասխանելով ռեկտորի այն հայտարարությանը, թե ինքը եւ մյուսները աշխատանքից ազատվել են Բրիտանական խորհրդի կողմից կազմված՝ դասախոսների վերապատրաստման թեստը չհաղթահարելու պատճառով, ասաց. «Դա կատարյալ սուտ է: Օրինակ, իմ կոլեգան, որը նույնպես ազատվել է աշխատանքից, ստացել է A միավոր, ինչն ամենաբարձր ցուցանիշն է: Սա ինչպե՞ս կբացատրվի: Մորզելեկը պետք է հրապարակավ ներողություն խնդրի իր ստի համար: Գործիս գիտակն ու նվիրյալ եմ եղել, մեծ ցավ եմ ապրում, որ տարիների այս տքնաջան աշխատանքը հօդս ցնդեց՝ գրչի մեկ հարվածով»:
Իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոս Մարատ Ատովմյանը պնդեց, որ ռեկտորի որոշումը հիմնազուրկ է. «Չորս ծանուցում եմ ստացել համալսարանից, որից երկուսը ոչ կնքված են եղել, ոչ էլ ստորագրված: Ասում են, որ 2010 թ. հուլիսի 1-ին պայմանագրի ժամկետը ավարտվել է, եւ այդ հիմքով ազատվել եմ աշխատանքից: Բայց ես նման պայմանագիր չեմ էլ ունեցել: Ինձ հետ կնքված պայմանագիրը ավարտվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, դրանից հետո շարունակել եմ դասավանդել, իսկ Աշխատանքային օրենսգրքի համաձայն՝ դա արդեն համարվում է անժամկետ աշխատանքային պայմանագիր: Այսինքն՝ ժամկետային հիմքով չեն կարող պայմանագիրը լուծել»:
Ըստ Ժ. Մորզելեկի, ազատվելու հրամանի մասին դասախոսներին 2 ամիս առաջ նախապես զգուշացվել է, տրվել է նաեւ 48 օրվա աշխատավարձ: Ֆրանսերենի մասնագետ Նարինե Կոխտիեւան, սակայն, ընդգծում է, որ ինքը ազատման հրամանը ծրարով ստացել է բավականին ուշ՝ օգոստոսի 2-ին. «Դեռ այդ ժամանակ դիմեցինք Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպանին, իսկ նա բուտերբրոդ ծամելով մեզ հանգստացրեց: Ի դեպ, 48 օրվա աշխատավարձ էլ չենք ստացել»:
Ֆրանսերենի մասնագետ Անուշ Մխիթարյանն էլ ասաց, որ իրենց աջակցում են անգամ ուսանողները. «Կազմակերպել էին դասադուլ: Ռեկտորի կարծիքով՝ մենք ենք ուսանողներին հրահրել այդ քայլին, սակայն հակառակը՝ նրանց խնդրել ենք դադարեցնել բողոքի ակցիաները»:

Նկարիչ Արմեն Աթայանը իր հոբելյանի եւ արվեստագետի խնդիրների մասին՝ ընդհանրապես

Այս տարին հոբելյանական է ճանաչված նկարիչ եւ հասարակական գործիչ Արմեն Աթայանի համար. լրանում է նրա ծննդյան 50 եւ ստեղծագործական գործունեության 30-ամյակը: «Առավոտը» հարցեր ուղղեց արվեստագետին՝ ակնկալելով նրա անկեղծ պատասխանները:
- Ձեր համախոհներով 2000թ. հիմնեցիք «Մշակույթի աջակցման եւ ռազմավարության հայկական կենտրոն», որի նախագահն եք: Ի՞նչ կարծիքի եք այն մասին, որ մշակույթի ոլորտը շարունակում է մնալ ամենախոցելին:
- Դեռեւս 2003թ. ՀՀ երկրորդ նախագահին առաջարկեցինք 3 կետից բաղկացած փաթեթ. ա) նախագահին կից մշակութային անվտանգության խորհրդի ստեղծում, բ) ստեղծագործական միությունների մասին օրենքի անհրաժեշտություն, գ) հայկական մշակույթի ինտեգրում համաշխարհայինին: 2003թ. Ազգային ժողովի պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանի կողմից առաջարկ եղավ ստեղծել ստեղծագործական միությունների մասին օրենք: Այս նախագծով նա հայտնվեց Գրողների միությունում, որտեղ էլ նախագիծը «ջարդվեց»: Ինչո՞ւ, որովհետեւ մեր պատգամավորներին թվում է, որ Ազգային ժողովում նստած, առանց մասնագետների, հասարակության համապատասխան օղակների հետ քննարկման՝ իրավասու են օրենք գրել: Մինչ ԱԺ քննարկմանը ներկայացնելը՝ պետք է խորհրդակցել, լսել ստեղծագործական միությունների ներկայացուցիչներին, հետո միայն գրվի օրենք կոչվածը: Ի վերջո, ոչ մի ԱԺ պատգամավոր չի կարող տիրապետել արվեստագետներին հուզող խնդիրներին՝ առանց նրանց լսելու: Քննարկմանը, որին ներկա էին Հայաստանի 8 ստեղծագործական միությունների ներկայացուցիչներ, համաձայնության չեկան պարոն Դալլաքյանի ներկայացրած նախագծի շուրջ: Չնայած դրան՝ գործը հասավ ԱԺ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի մշտական հանձնաժողովի այն տարիների նախագահ Ռուբեն Հովսեփյանին: Նրա հետ համաձայնության եկանք, որ միություններն իրենց ներսում առանձին-առանձին կքննարկեն հուզող խնդիրները, կներկայացնեն առաջարկներ եւ ինքը, ելնելով դրանցից, կկազմի նոր նախագիծ: Մեր կենտրոնն իր հերթին հրավիրեց մշակութային գործիչների ընդհանուր համաժողով, որտեղ որոշում ընդունվեց ստեղծել հանձնաժողով, որի հանձնարարությամբ ստեղծագործական միությունները կներկայացնեն իրենց տեսակետները: Մեր կենտրոնի կողմից էլ գրվեց նախագիծ, որի տակ ստորագրեցին ստեղծագործական միությունները, ինչը եւ ուղարկվեց Ազգային ժողով: Չգիտեմ ինչն է պատճառը, որ մինչ այսօր այդ նախագիծը «քուն է մտել»...
- Իսկ Դուք ի՞նչ եք կարծում՝ ինչո՞ւ քնեց նախագիծը:
- Երեւի իրենց ձեռք չէր տալիս մշակույթի գործիչներին միասնական տեսնելը: Նրանք հիանալի գիտեն, որ երբ մշակույթի ժողովուրդը միասնական է, ահռելի ուժ է: Գիտեն նաեւ, որ երկիրը քանդելու առաջին պայմանը նույն մշակույթի գործիչներին տարանջատելն է: Ի դեպ, ՀՀ երկրորդ նախագահի վարած մշակութային քաղաքականության առաջին նախապայմանը հետեւյալն էր. արվեստագետներին ազատ ենք թողնում, քանի որ շուկայական հարաբերություններ են:
- Ներկայիս նախագահի դիրքորոշումը ո՞րն է:
- Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպելու առիթ չեմ ունեցել, բայց կարող եմ փաստել, որ երրորդ նախագահի օրոք սկսվեց ստեղծագործական միությունների մասին օրենքի շուրջ խոսակցությունները, հետեւաբար ուզում եմ հավատալ, որ ինչ-որ շարժ կլինի:
- Այս տարին հոբելյանական է Ձեզ համար: Ասում են անգամ, թե Աթայանը այդ առիթով իր մասին ֆիլմ է նկարել: Քանի որ Նկարիչների միության ցուցասրահում ցուցադրվելը, նույնիսկ անդամների համար, օրական 10000 դրամ արժի, չլինի՞ երկմտում եք այն ՆՄ-ում ցուցադրելու մասին:
- «Միլիոն գույն» կոչվող ֆիլմի մտահղացումից մինչեւ ավարտը՝ սեփական նախաձեռնությունս է, երաժշտությունն էլ գրել է կոմպոզիտոր Արսեն Թովմասյանը: Այս ֆիլմը, էկրան բարձրանալով, TV-ներով ցուցադրվելով, ինչպես նաեւ CD-ների եւ ինտերնետի միջոցով լայն հնարավորություն կտա ճանաչել արտիստին: Այսօր հասարակությունը իր արվեստագետին չի ճանաչում եւ այդ բացթողումը, միանշանակ, պետության խնդիրն է: Ընթացքի մեջ է նաեւ ալբոմիս հրատարակումը: Կոնկրետ ե՞րբ՝ չգիտեմ, բայց անպայման կնշեմ հոբելյանս: Ինչ վերաբերում է Նկարիչների միության ցուցասրահին, ապա ձեր ասած թիվը «լողացող» է, ֆիքսված չէ: Մյուս կողմից, միության անդամների համար գործում են զեղչեր: Իհարկե, ես պատրաստ եմ վճարել, հասկանալով, որ կան հարկեր, որոնք միությունը պետք է վճարի, այլապես դա առիթ կդառնա, որ նկարիչները պարզապես հեռանան իրենց տնից: Իսկ այդ դեպքում ցուցասրահները հաստատ կվերածվեն խանութների կամ տոնավաճառների:

Նա առայժմ զբաղված է ԵՊՀ խնդիրներով

Այս ուսումնական տարում ԵՊՀ-ն ուսանողների թվի խնդիր չունի: Երեկ ՄԱԱ-ում ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնյանը լրագրողներին տեղեկացրեց, որ սեպտեմբերի 1-ին պետական համալսարանը շուրջ 3000 առաջին կուրսեցի կունենա: Ռեկտորը գոհ է այս տարվա դիմորդների ընդհանուր թվից, բայց թվի՝ մասնագիտությունների բաշխման առումով՝ ոչ. «Մասնավորապես բնագիտական թեւ դիմողների խնդիր կա, դիմորդների ճնշող մեծամասնությունը չի գնում մասնագիտանալու այդ ուղղությամբ, որովհետեւ աշխատանքի իմաստով հետագայում չի պատկերացնում իր ապագան: Քիմիան եւ էկոլոգիան բնակչության շրջանում չեն վայելում այն համբավը, որը կա ամբողջ աշխարհում»: Ա. Սիմոնյանը գտնում է, որ ժամանակն է ընդունել բնագիտական եւ ինժեներական կրթության «մասով» համալիր ծրագիր, այլապես ապագայում դժվար կլինի այդ ուղղությունների զարգացումը: 
Ա. Սիմոնյանը կարծում է նաեւ, որ այսօր Հայաստանում չկա նորմալ թարգմանչական դպրոց, այդ թվում՝ համալսարանի համապատասխան բաժինն ավարտածները գիտական գրականություն թարգմանելու մակարդակ չունեն. «Չկան նորմալ թարգմանիչներ, որպեսզի կարողանանք հայագիտական կարեւոր աշխատությունները ներկայացնել արտասահմանյան ընթերցողին: Այն անգլերենը, որին տիրապետում են մեր մասնագետները, այսօր ընդունելի չէ դրսի գրականության շուկայում: Մեղավոր են նաեւ բուհերը, որովհետեւ թարգմանչական գործ մասնագիտությունը կա, բայց մասնագետներ չկան»:
Բուհերում կոռուպցիայի վերացման քայլերի մասին ռեկտորն ասաց. «Պարզ է, որ բուհական համակարգը, մեղմ ասած, կոռուպցիայից զերծ չէ: Դրա դեմ դժվար է պայքարել, որովհետեւ մի կողմում բուհն է, մյուս կողմում կա զանգված, որը պատրաստ է ամեն գնով հասնել անձնական շահ հետապնդող իր նպատակին: Ինչքան շատ մարդ մտահոգվի կաշառակերության եւ կոռուպցիայի խնդիրներով եւ փորձի դրա դեմ պայքարել, այնքան լավ՝ բոլորիս համար: Մյուս կողմից էլ՝ եթե սկսենք կասկածել բոլորին, ուղղակի աշխատել չենք կարող»: Ռեկտորը չհամաձայնեց լրագրողներից մեկի հնչեցրած կարծիքին, թե ամենակոռումպացվածը իրավագիտության ֆակուլտետն է: Եվ կոռուպցիայի մասին խոսելու փոխարեն պարոն Սիմոնյանը վիճակն այսպես մեկնաբանեց. «Իրավաբանական ֆակուլտետում տարածված է տեխնիկական միջոցների օգտագործումը ուսանողների կողմից: Ականջների մեջ, մարմնի բոլոր մասերում թաքցնում են համապատասխան «չիպեր»: Խլացուցիչ սարքեր ունենք, բայց դրա վրա էլ են աշխատում, որը մեզ վրա մեծ ծախս է նստում, ամեն սարք չի, որ կարողանում է հաղթահարել այդ արգելքը»: Հարցին՝ հաջորդ տարի ե՞ւս իրավագիտության բաժնում անվճար տեղեր չեն լինելու: Պարոն Սիմոնյանը դժվարացավ պատասխանել, բայց կարծիք հայտնեց, որ այս տարի վճարովի լինելու հանգամանքը իրավագիտության եւ միջազգային հարաբերություններ բաժին դիմողների թվի վրա բացարձակապես չի ազդել:
Ինչ վերաբերում է վերջերս մամուլում հաճախ շրջանառվող լուրերին, թե ռեկտորը շուտով պաշտոնանկ է արվելու եւ հավանական թեկնածուն ՀՀ նախագահի եղբայր Լեւոն Սարգսյանն է, ռեկտորը նման մեկնաբանությամբ հանդես եկավ. «Մի՛ հավատացեք բամբասանքներին, մինչեւ պաշտոնավարմանս ժամկետի ավարտն աշխատելու եմ...»:

 Ամենամյա խարդախությունների՞ շնորհիվ

Այս տարվա առաջին 7 ամիսներին «Հարավկովկասյան երկաթուղի» (ՀԿԵ) ընկերությունը պետբյուջե է վճարել մոտ 2,5 միլիարդ դրամ, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում կատարած վճարումների համեմատությամբ աճել է 86,5%-ով: Այսքան հարկ վճարելը, սակայն, տնօրինության սրտով չէ, ընկերությունը փորձում է թոթափել հարկային բեռը: «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերությունը կատարում է ռազմավարական գործունեություն, հենց այդ պատճառով դիմել ենք կառավարությանը՝ հարկային ռեժիմը մի քիչ բարելավելու համար աջակցություն ստանալու խնդրով, մեր ընկերության դիրքորոշումն այն է, որ ընկերության հանդեպ ցուցաբերվի ինդիվիդուալ մոտեցում. առայժմ այս հարցը քննարկվում է: Առաջարկել ենք նաեւ ՀԿԵ-ի նկատմամբ կիրառվող կրկնակի հարկային մեխանիզմը չեզոքացնել, քանի որ այն բարդացնում է մեր գործունեության մի շարք ճյուղեր»,- «Առավոտի» հետ զրույցում ասաց ՀԿԵ հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պատասխանատու Վահե Դավթյանը:
 Ընկերության բյուջեն տարեցտարի մեծանում է, բայց ծառայությունների որակը դրանից չի փոխվում: Ուղեւորափոխադրումների թերի կազմակերպումն այս ընկերությունում արդեն ավանդույթ է դարձել: Ամռան ամիսներին միեւնույն տոմսերը կրկնակի վաճառելը, քաղաքացիներին կեղտոտ, գարշահոտ ու բացօթյա կամ լավագույն դեպքում կոտրտված ապակիներով վագոններով ճանապարհելը, քաղաքացիների պատմելով, այս տարի էլ է լայնորեն կիրառվել: Ստացվում է՝ քաղաքացիներին «քաշելով» են իրենց եկամուտներն ավելացնում: Սեզոնային ուղեւորափոխադրումների «պիկի» ավարտից հետո էլ ընկերության ղեկավարությունը ձեւականորեն որոշակի կադրային փոփոխություններ է կազմակերպել՝ ցույց տալու, որ ամեն ինչ վերահսկվում է, մեղավորներն էլ պատժվում են:
«Մասնավորապես տոմսերի հետ կապված խնդիրների պատճառով երկաթուղու ղեկավարությունը որոշեց ուղեւորափոխադրումների տնօրինությունը վերակազմավորել: Եթե հուլիսին տարբեր բնույթի խնդիրների էինք բախվում, մասնավորապես՝ տոմսերի վաճառքի հետ կապված, ապա օգոստոսին 50%-ով այդ խնդիրները կարողացանք չեզոքացնել»,- հավատացնում էր ՀԿԵ հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պատասխանատուն: Սակայն հաշվի առնելով վերակազմավորման արդյունքները, ընկերության ղեկավարության կիրառած պատժամիջոցները բավականին մեղմ են երեւում: Աշխատանքից ազատվել է ՀԿԵ ուղեւորափոխադրումների տնօրինության ղեկավար Սամվել Ղալեչյանը՝ նշանակվելով նույն տնօրինության ղեկավարի տեղակալ: Իսկ ղեկավարի պաշտոնին նշանակվել է Երեւանի գծային կայարանային միավորման ղեկավար Գագիկ Մովսիսյանը: Նրան էլ Երեւանի կայարանում կփոխարինի ուղեւորափոխադրման տնօրինության ղեկավարի նախկին տեղակալ Արտակ Սարգսյանը: Թե ինչու են պատժամիջոցներն այդքան մեղմ, Վ. Դավթյանը պարզաբանեց. «ՀԿԵ-ն ստանձնել է հայկական երկաթուղային համակարգի կոնցեսիոն կառավարումը եւ, ըստ կոնցեսիոն պայմանագրի, գործունեության առաջիկա 3 տարիներին ընկերության ղեկավարությունը չի կարող որեւէ աշխատակցի ազատել աշխատանքից, այդ թվում նաեւ՝ տոմսարկղերի աշխատակիցներին, հետեւաբար մեր ընկերության ոչ մի աշխատակից չի ազատվել աշխատանքից»: Սակայն, ինչպես ասում են, «ուժեղի մոտ միշտ էլ թույլն է մեղավոր»: Պատժամիջոցները խստորեն կիրառվում են ցածր օղակի աշխատակիցների նկատմամբ: Ինչպես տեղեկացանք ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարարության հասարակայնության հետ կապերի բաժնից, կրկնակի տոմս վաճառելու համար տոմսարկղերի երկու աշխատակից է արդեն ազատվել աշխատանքից: Որպեսզի օրենքով կարգավորվի ՀԿԵ գործունեությունը, ընկերությունը առաջարկում է երկաթուղային տրանսպորտի մասին օրենքում փոփոխություններ կատարել: «Սա մեզ համար շատ ակտուալ խնդիր է, օրենքը կար մինչեւ 2008 թվականը, բայց 2008-ից ի վեր, նոր՝ կոնցեսիոն կառավարման համակարգի անցումը բերեց մի շարք փոփոխություններ. փոխվել է իրավաբանական դաշտը, ընդհանուր ղեկավարությունը եւ հին օրենքը չի գործում, լուրջ փոփոխությունների կարիք կա, հարցը բարձրացրել ենք, մինչեւ տարեվերջ փոփոխությունների ակնկալիք ունենք: Ամեն դեպքում օրենսդրական փոփոխություններով կկարգավորվի մեր հիմնական գործունեությունը, որի մեջ են մտնում շարժակազմը, ենթակառուցվածքները, համապատասխան մոդեռնացումը, վերականգնողական աշխատանքները եւ այլն»,- ասում էր Վ. Դավթյանը: Անդրադառնալով կադրային վերջին փոփոխություններին, նա չբացառեց, որ նման փոփոխություններ էլի կլինեն. «Անընդհատ էլ լինում են, սա ամենօրյա գործընթաց է»: Ուղեւորափոխադրումների հետ կապված դժգոհությունների մասին էլ ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարարության հասարակայնության հետ կապերի բաժնից ասացին, թե արդեն ինչքան ժամանակ է՝ քաղաքացիներից ոչ մի բողոք չեն ստանում, ամեն ինչ գրեթե կարգավորվել է. «Նախարարը վերջերս է այցելել «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ընկերություն, քննարկել ընկերության ընթացիկ գործունեությունը: Նրա այցից հետո, քաղաքացիների շնորհակալական խոստովանություններից բացի, ոչ մի դժգոհություն մեր «թեժ» հեռախոսահամարին չի գրանցվել»:

Ըստ Գագիկ Մինասյանի, մինչեւ տարեվերջ մեր տնտեսությունը կաճի ոչ թե տոկոսներով, այլ անգամներով

Այս տարվա 7 ամիսների հաշվարկով, մեր տնտեսությունը 4% աճ է արձանագրել. սա ավելի քիչ է՝ առաջին 6 ամիսների նկատմամբ: Պատճառը գյուղատնտեսության բնագավառում արձանագրված մեծ անկումն էր: Երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց ԱԺ ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանը: Ի տարբերություն գյուղատնտեսության՝ արդյունաբերության ոլորտը, ըստ պարոն Մինասյանի, դառնում է մեր տնտեսության լոկոմոտիվը. «Արդյունաբերության ոլորտում բարձր ցուցանիշներ են արձանագրվում, ի տարբերություն նախորդ տարվա, այս տարվա առաջին 7 ամիսներին 11,4% աճ է եղել: Սա դրական տեղաշարժեր է ապահովում տնտեսության մեջ՝ աշխատատեղեր, հարկերի ավելի բարձր հավաքագրում եւ այլն: Ակնհայտ է, որ գյուղատնտեսության բնագավառում ողջ հարկային վարչարարությունը ոչ այնպես համատարած է, որ նպաստի մեր գյուղատնտեսության ոլորտի տնտեսվարողների զարգացմանը, որքան արդյունաբերության բնագավառում է»: Պարոն Մինասյանի կարծիքով՝ ընդհանրապես, եթե երկիրն իր արդյունաբերությունն է զարգացնում, ապա պետք է նպաստավոր պայմաններ ստեղծել եւ մրցակցային ապրանք արտադրել ու իրացնել ոչ միայն երկրի ներսում, այլեւ դրսում: Պարոն Մինասյանին հիշեցրինք, որ վերջերս հայկական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը նշել էր, որ արդյունաբերական երկիր դառնալու համար անհրաժեշտ է, օրինակ, ոչ թե հումքը՝ պղնձի խտանյութը արտահանել, այլ պատրաստի ապրանք արտադրել եւ արտահանել, ինչի իրականացման համար անհրաժեշտ է նաեւ պետության միջամտությունն ու օգնությունը: Մեր հարցին՝ արդյոք չե՞նք պատրաստվում հումք արտահանող երկրից դառնալ ապրանք արտադրող, պարոն Մինասյանն ասաց. «Այդպիսի քայլեր կատարվում են: Դա չափազանց ծախսատար գործ է եւ մեծ ներդրումներ է պահանջում: Բավականին գումարներ են ծախսվել: Մենք քայլեր արեցինք, որպեսզի Զանգեզուրում ստեղծվի գերհզոր նման մի գործարան, որ կարողանա հումքը վերամշակել եւ արտահանել: Ցավոք, ճգնաժամը կասեցրեց այդ ծրագրի իրականացումը: Այդ ընկերությունն այնպիսի իրավիճակում հայտնվեց, որ ազատ միջոցներ չուներ ծրագիրն ավարտելու համար: Սակայն համոզված եմ՝ տնտեսության ակտիվության վերականգնման պարագայում՝ այդ ծրագիրը կյանքի կկոչվի: Դա մեծ օգուտներ կտա ոչ միայն այդ ընկերությանը, այլեւ զարգացման նոր մակարդակի կբարձրացնի մեր լեռնահանքարդյունաբերության ոլորտը»:
Չնայած պարոն Գ. Մինասյանը ուրախությամբ արձանագրեց արդյունաբերության ոլորտի աճը, բայց ցավալի դրության մեջ է «Նաիրիտ» գործարանը՝ լինելով արդյունաբերության ճյուղ: «Առավոտը» հետաքրքրվեց, թե ի՞նչ է անում պետությունը գործարանին աջակցելու ուղղությամբ, քանի որ 10% բաժնեմասը պատկանում է պետությանը: Հիշեցնենք, որ գործարանը հսկայական պարտքեր ունի եւ չի կարողանում այն մարել: «Պետք է գտնել մի տնտեսվարող, որը կարողանա ներկայիս գործարանը շահագործել այնպես, որպեսզի այն շահութաբերությամբ աշխատի: Մեր իրավիճակում այսօր դա դեռ չի հաջողվել: Պետք է շարունակել աշխատանքները տնտեսվարող գտնելու ուղղությամբ: Պետք է գտնենք մեկին, որը շահույթով աշխատի: Դեռ չենք գտել մեկին, որ շահույթով դուրս կգա»,-եղավ պատասխանը:
Խոսելով վերջին շրջանում արձանագրված գնաճի մասին՝ պարոն Մինասյանը փորձեց հանգստացնել ժողովրդին. «Պետությունը լծակներ ունի ճնշելու տնտեսվարողներին, որպեսզի գնաճը իր բնական չափերից դուրս չգա, որպեսզի այդ աժիոտաժի պայմաններում տնտեսվարողները լրացուցիչ գներ չստեղծեն եւ գնաճը չգերազանցի 5,5%-ը»:
Ըստ հանձնաժողովի նախագահի՝ մեր տնտեսությունը մինչեւ տարեվերջ 1,2% աճ կունենա. «Համոզված եմ, որ տարվա վերջում կունենանք ոչ թե տոկոսներով, այլ անգամներով աճ»:

Գործն իրար վրա են գցում

Սկիզբը՝ նախորդ համարում
Անցած տարվա օգոստոսին իր խախտված իրավունքները պաշտպանելու համար Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ իրավապաշտպան կազմակերպություն էր դիմել վանաձորաբնակ Շուշանիկ Սարգսյանը:
Շուշանիկը պատմել էր, որ ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Լոռու մարզի քննչական բաժանմունքի քննիչ Վ. Դոլմազյանն ու ոստիկանության երեք աշխատակիցներն անօրինաբար խուզարկել են իր բնակարանը:
«Խնդիրը ոչ թե խուզարկության օրինականությունը կամ անօրինականությունն է, քանի որ կան փաստեր, որ դա եղել է, այլ այն, որ Լոռու մարզի դատախազությունը որոշում չի կայացրել, այլ կազմակերպության ուղարկած հաղորդմանը պատասխանել է գրությամբ,- ասում է ՀՔԱ Վանաձորի գրասենյակի իրավաբան Արայիկ Զալյանը,- խնդիրը դատախազության անգործությանն է. համաձայն օրենսդրության, դատախազությունը, որպես վերահսկող մարմին, պետք է որոշում կայացներ՝ կամ քրեական գործ հարուցելու, կամ այն մերժելու, կամ էլ այն ըստ ենթակայության հանձնելու մասին: Դատախազը, սակայն, այս երեք տարբերակներից որեւէ մեկը չի կիրառել»:
Փաստորեն, որոշում կայացնելու փոխարեն իրավապաշտպան կազմակերպությանն ուղարկվել է ընդամենը գրություն, ինչը դատական կարգով հնարավոր չէ բողոքարկել:
Լոռու մարզի դատախազությունը ապրիլ ամսվա դատարանի ընդունած որոշումը բողոքարկել է վերադաս դատական ատյան:
Լոռու մարզի դատախազի բողոքը վերաքննիչ դատարանը բավարարել է 2010թ. հունիսի 10-ին՝ պատճառաբանելով, որ Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանն իր որոշմամբ չի հետազոտել՝ կազմակերպության կողմից ներկայացրած հաղորդումը հանցագործության մասին է, թե ոչ եւ գործը նորից ուղարկել Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան: Նշենք, որ դեռ այս տարվա փետրվարին ՀՀ վերաքննիչ դատարանը գտել էր, որ Լոռու մարզի դատախազությունը մատնվել է անգործության, որ կազմակերպության կողմից ներկայացրած հաղորդումը հանցագործության մասին է, եւ բավարարել էր կազմակերպության բողոքը:
«ՀՀ վերաքննիչ դատարանը կայացրել է իրարամերժ որոշումներ, որոնք տրամաբանական կապ չունեն իրար հետ»,- նման որոշումները իրավաբանը անհեթեթություն է համարում:
Հունիսի 10-ի ՀՀ վերաքննիչ դատարանի մերժած որոշման դեմ կազմակերպությունը բողոք է ներկայացրել Վճռաբեկ դատարան՝ այն պատճառաբանությամբ, որ ՀՀ վերաքննիչ դատարանը գործը քննում է միջանկյալ դատական վարույթով, ոչ թե ըստ էության, եւ միջանկյալ վարույթով գործը քննելիս չէր կարող գործը բեկանել եւ ուղարկել նույն դատարան, այլ պետք է բեկաներ եւ կայացներ նոր որոշում:
«Անհասկանալի պատճառով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեր բողոքի մեջ դատավարական իրավունքի խախտում չի գտել, սակայն ես գտնում եմ, որ առկա է դատավարական իրավունքի խախտումը, որովհետեւ ՀՀ վերաքննիչ դատարանը դուրս է եկել իր լիազորություններից, գործը բեկանել եւ ուղարկել է նոր քննության, սակայն կարող էր բեկանել եւ կայացներ նոր որոշում, դա կոպիտ դատավարական խախտում է»,- բացատրում է իրավաբան Զալյանը:
Այժմ գործը գտնվում է Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանում: Օրերս կայացած դատական նիստն էլ հետաձգվեց՝ դատախազությունից ներկայացուցիչ չլինելու պատճառով:
«Ստացվում է, որ 2009թ. նոյեմբերի 16-ից մինչ օրս ՀՀ դատարանները Լոռու մարզի դատախազության անգործությունը չեն կարողանում վերացնել, մի դատարան կայացնում է մի որոշում, մյուսն՝ այլ, գործն էլ ձգձգվել է ոչ թե դատաքննության փուլում, այլ՝ դատարանների՝ իրարամերժ որոշումներ կայացնելու հետեւանքով»,- պարզաբանում է իրավաբանը:

Իսկ Արագածոտնի մարզպետարանում տեղյակ չեն

Արագածոտնի մարզի Իրինդ գյուղի յոթ երեխա գտնվում է Թալինի հիվանդանոցում: Նրանց օրգանիզմում բրուցելոզ  է հայտնաբերվել, որը երեխաներին է փոխանցվել նույն այդ հիվանդությամբ վարակված անասնամսից:
«Առավոտի» տեղեկություններով, կենդանիների վարակված միսը նույնիսկ մայրաքաղաք է հասել՝ հանձնվել խանութներին եւ անգամ՝ սուպերմարկետներին:
Թե Իրինդում, թե հարեւան գյուղերում մարդիկ անհանգիստ են. վախենում են՝ հանկարծ վարակված կլինեն:
Կատարվածի մասին Արագածոտնի մարզպետարանի գյուղվարչությունում տեղյակ չէին: Իրենց սպասարկման տարածքում արձանագրված վարակի տարածման մասին լուրը վարչության պետ  Յուրա Ազատյանը «Առավոտից» տեղեկացավ, որից հետո պատրաստակամություն հայտնեց «ինֆորմացիան ճշտելու դեպքում՝ տեղեկացնել»:
Ըստ  վարչության պետի «ճշտած ինֆորմացիայի»՝ կա նման բան. Իրինդում, իրոք, կան բրուցելոզով վարակված եւ երեխաներ, եւ կենդանիներ: «Երրորդ ստուգումից հետո 25 կովերից  22-ը վարակված է բրուցելոզով: Դրանց մորթել-վաճառել են: Ստուգայցերը շարունակվում են»: Երբ փորձեցինք ճշտել՝ արդյոք այդ միսը չէ՞, որ հասել է մայրաքաղաքի խանութներ, Յուրա Ազատյանը բացառեց: Նրա ասելով՝ այնպիսի հսկողություն կա, որը թույլ չի տա  վարակված միսը առողջի տեղ անցկացնել, իսկ հիվանդ կովերին տարել են Ողջաբերդի սպանդանոցից: «Դրանց միսը ոչ թե խանութներ են տանում, այլ օգտագործում են երշիկի արտադրության մեջ: Շոգեխաշումից բրուցելոզը վերանում է»,- ասաց մարզպետարանի գյուղվարչության պետը:
 Իրինդցի վարակված կովերի միսը թե հատկապես ո՞ր երշիկ արտադրող ընկերություններին է հանձնվել՝ չգիտեր ոչ Ազատյանը, ոչ էլ Իրինդի գյուղապետ Ալեքսան Քոթանյանը: Գյուղապետի կարծիքով՝ վարակի աղբյուրը, ըստ ամենայնի՝ դրսից բերված անասունն է եղել, որի տերը չի  էլ իմացել, թե ինչ է ներմուծում: «Ոչ թե մեկ, այլ մի քանի գյուղացու կովեր են: Արդեն երրորդ անգամ մարդկանց ու կենդանիների արյունը լաբորատոր ստուգման է ենթարկվում: Էդ դեպքից հետո նորերը դեռ չեն հայտնաբերվել»,- տեղեկացրեց համայնքի ղեկավարը: Իսկ բուժման կուրս անցնող երեխաների մասին էլ ասաց՝ կամաց-կամաց դեպի լավն են գնում:

Գյուղական բնակավայրերում դպրոցահասակ երեխաների թիվը նվազում է

Օգոստոսի 27-ին եւ 28-ին «Առավոտը» անդրադարձել է հերթական ուսումնական տարվան ընդառաջ ավանդական դարձած օգոստոսյան խորհրդակցություններին եւ ներկայացրել այս կամ այն մարզում առկա հիմնախնդիրները: Օրինակ, որ Գեղարքունիքում աճել է անչափահաս հանցագործների թիվը, Շիրակում անչափահաս հանցագործների աճը ուղեկցվել է աշակերտների քանակի նվազմամբ, Արագածոտնում կան դպրոց չհաճախող երեխաներ եւ այլն:
Անցած ուսումնական տարվա անցուդարձն ու գալիք՝ 2010-2011 ուսումնական տարվա անելիքներն ու խնդիրները քննարկվել են նաեւ Սյունիքում: Մարզպետարանի կրթության, մշակույթի եւ սպորտի վարչության պետ Լյուդվիգ Հարությունյանը՝ խոսելով մարզի կրթական հիմնախնդիրներից, նկատել է, որ տարեցտարի գյուղական դպրոցներում նվազում է դպրոցականների թիվը, իսկ 5-10 աշակերտ ունեցող միջնակարգ կամ հիմնական դպրոցներում ժամանակի պահանջներին համապատասխան կրթության իրականացումը գրեթե անհնար է դառնում: Աշակերտների թվի նվազումը բերում է գյուղական դպրոցների չգործելուն: Այս ուսումնական տարուց չեն գործի Սյունիքի մարզի 2 դպրոց՝ Շրվենանցի եւ Բարգուշատի, որտեղ երեխաների թիվը նվազել էր՝ հասնելով 1 կամ 2-ի, եւ նրանք համապատասխանաբար միաձուլվել են Վերին Խոտանանի եւ Սյունիքի միջնակարգ դպրոցներին:
Նույն խնդիրն ունեն մարզի Վարդավանք, Տավրուս, Ճակատեն, Ներքին Հանդ, Աղվանի, Դիցմայրի, Տանձատափ, Արավուս, Լծեն, Արեւիս, Բալաք գյուղերի դպրոցները, որտեղ աշակերտների թիվը 10-ից չի գերազանցում:
Իսկ ահա Եղեգում, Իշխանասարում եւ Սրաշենի գյուղական համայնքներում նոր դպրոցական շենքեր են կառուցվել, որոնց վրա ծախսվել է 279 միլիոն դրամ: Շինարարական-նորոգման աշխատանքներ են տարվել նաեւ Անգեղակոթի, Տեղի թիվ 1, Շինուհայրի, Որոտանի, Լորի, Գորիսի թիվ 1, 4 դպրոցներում, ծախսվել է 556 միլիոն դրամ:
Սյունիքում օգոստոսյան կոնֆերանսի ժամանակ անդրադարձ եղավ նաեւ գնահատման նոր համակարգին, որի հետ կապված՝ իրենց դժգոհություններն արտահայտեցին նաեւ դպրոցի տնօրեններից շատերը: «Չնայած գնահատման նոր համակարգի ներդրման նպատակով կազմակերպված վերապատրաստման դասընթացներին, այնուհանդերձ համակարգում առկա թերությունների պատճառով այն չի մարսվել ուսուցիչների կողմից եւ գնահատող ուսուցչի համար պարզ չէ գնահատման նոր համակարգի նպատակը, թե որքանով նպաստեց 10 բալային գնահատման նոր համակարգը կրթության որակի բարելավմանը», սա էր հիմնական բողոքը նոր համակարգից:
Գոհացուցիչ չէին նաեւ դպրոցների կառավարման խորհուրդների կողմից կատարված աշխատանքի արդյունքները, որը կրթության վարչության պետը պայմանավորում է խորհրդի անդամների ոչ սրտացավ վերաբերմունքով: Միակ ուրախալին առաջին դասարանցիների քանակի աճն է: 2010-2011 ուստարում Սյունիքում առաջին անգամ դպրոցներ ու գիշերօթիկ հաստատություններ կհաճախի 1682 երեխա, իսկ նախորդ ուստարում առաջին դասարանցիների թիվը 1643 էր:

Խաղաղության ամենալավ պաշտպանը ազատագրված հողում կառուցված տունն է

1993 թվականին՝ արցախյան պատերազմի թեժ տարիներին, Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արշալույս գյուղից Նազիկ մայրիկը՝ գեներալ Մանվել Գրիգորյանի մայրը, հավաքելով պատերազմում զոհված մի քանի տղաների ծնողների, այցելեց Հադրութ: Հենց Հադրութում էին ընկել նրանց հերոս զավակները, հենց Հադրութում էր դեռ շարունակվում պատերազմը: Տարեց կնոջ քայլը նախադեպ հանդիսացավ բոլոր այն հայերի համար, ովքեր հրադադարի պայմանագրի ստորագրումից հետո ազատագրված տարածքներ այցելելու, տեղի բնակչության հետ շփվելու, նրանց հնարավորինս աջակցելու ցանկություն ունեին:
Այդ այցելությունները նախ ԵԿՄ ծրագրային դրույթի, ապա՝ ավանդույթի վերածեց ԵԿՄ նախագահ, գեներալ Մանվել Գրիգորյանը: Այցերը հետագայում ուխտագնացություն անունը ստացան՝ հանուն ԼՂՀ անկախության համար իրենց կյանքը զոհաբերած հերոսների հիշատակի հավերժացման:
Արդեն 17 տարի է՝ երկրապահները, գեներալի գլխավորությամբ, ԼՂՀ անկախության հերթական տարեդարձի նախաշեմին այցելում են իրենց իսկ ազատագրած տարածքները, հանդիպում բնակչության հետ, ի լուր աշխարհի ազդարարելու, որ խաղաղության ամենալավ պաշտպանը ազատագրված հողում կազմավորված ամուր ընտանիքն է, եւ զավակի համար կառուցվող տունը:
Այս տարվա ուխտագնացությունը իր մեջ եռատոն էր պարունակում. նվիրված էր ոչ միայն ԼՂՀ անկախության 19-ամյակին, այլեւ՝ Շուշիի ազատագրման եւ 5-րդ լեգենդար բրիգադի կազմավորման 18-ամյակներին:
Ուխտագնացների հանդիպումները մեկնարկեցին Սյունյաց աշխարհից՝ հասնելով մինչեւ Թալիշ, Ասկերան, Բերձոր ու Շուշի: Ամենուր նրանց սպասում ու դիմավորում էին բարձր տրամադրությամբ: Ջերմ հանդիպումների ու սրտակից զրույցների կարիք Արցախում միշտ կա: Ռազմահայրենասիրական թեմաներից բացի, տեղացիներն ու ուխտագնացները խոսեցին նաեւ սոցիալական խնդիրներից:
Ինչպես ամեն ուխտագնացության ընթացքում, այս անգամ եւս ուխտագնացները կարգի բերեցին ավելի քան 40 գյուղերի գործող, բայց մաշված մշակույթի տները, գրադարանները, բուժամբուլատորիաները: Իսկ գիտելիքի օրվան ընդառաջ՝ նույն այդ գյուղերի առաջին դասարան հաճախող դպրոցականներին դասագրքեր, դպրոցական պայուսակներ եւ գրենական այլ պիտույքներ նվիրեցին: Հետո բոլորով եւ մեծ ուրախությամբ արձանագրեցին, որ հետպատերազմյան յուրաքանչյուր տարին մի քանի դպրոցականով ավելացնում է ազատագրված տարածքների աշակերտների թիվը: Իսկ սա նշանակում է, որ արյամբ ազատագրված հողը էլ ավելի է ամրանում այնտեղ, ուր մանկան ճիչ է լսվում ու դպրոցի զանգ ղողանջում:
Արցախցիները մեկշաբաթյա հագեցած հանդիպումների տպավորություններով կբոլորեն եւս մեկ տարի՝ սպասելով հաջորդ ուխտագնացությանը:

Քիրվայության եւ ավազակապետության միջեւ

Հայաստանի քաղաքական համակարգին ի սկզբանե բնորոշ է եղել անտագոնիզմը:
Անցած 20 տարիներին իշխանություններն ու ընդդիմությունը շռայլորեն անվանարկել են միմյանց՝ «թալանչի», «դավաճան» բառերը դարձնելով քաղաքական բանավեճի անքակտելի մաս: Բացառությամբ 1991թ. նախագահական եւ 1999թ. խորհրդարանական ընտրությունների՝ մնացած բոլոր ընտրությունների արդյունքները վիճարկվել են օրվա ընդդիմության կողմից, հասարակությունը բաժանվել է «յուրայինների» եւ «օտարների», հետընտրական զարգացումները ունեցել են դրամատիկ, երբեմն՝ ողբերգական վերջաբան: Արդյունքում՝ ունեցել ենք ավելի անվերահսկելի իշխանություններ, քաղկալանավորներ, հուսահատ եւ երկիրը լքող հասարակություն:
Կոնկրետ այսօրվա քաղաքական քարտեզի հիմքը դրվեց 2007թ. վերջին, երբ գործող իշխանության վերարտադրության ճանապարհին հայտնվեց լուրջ խոչընդոտ՝ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքականություն վերադառնալու հրապարակային հայտով: «Ավազակապետություն» եւ «քիրվայություն» բառերը, որով Սերժ Սարգսյանի եւ Տեր-Պետրոսյանի կողմնակիցները որակում էին միմյանց՝ դարձան այն նշանային տերմինները, որոնք լավագույնս բացահայտում են այսօրվա քաղաքական համակարգի իռացիոնալ բնույթը: Երբ իշխանության ներկայացուցիչները՝ պարզունակ մեկնաբանություններ տալով ԼՂ խնդրում եւ հայ-թուրքական հարաբերությունների հարցում առաջին նախագահի մոտեցումներին, նրան մեղադրում էին քիրվայության մեջ՝ այստեղ վարկաբեկվում էր ընտրություն գաղափարը, որովհետեւ դավաճանի հետ ընտրական մարաթոնի չեն մասնակցում, նրան դատում են:
Երբ Լ. Տեր-Պետրոսյանը իշխանություններին որակեց «ավազակապետություն» բառով, դարձյալ ընտրության ինստիտուտը կորցրեց իմաստը, որովհետեւ ընտրության հիմնական առաքելությունն իշխանության քաղաքական ժառանգականությունը, լեգալ փոխանցումը ապահովելն է, իսկ ավազակապետությունը կարող է կործանվել ոչ թե ընտրությունների, այլ միայն գրոհի, նվաճման միջոցով: Արդյունքում՝ ընտրական պրոցեսում մրցակցության էլեմենտները, իրական քաղաքականությունը ոչնչացվեցին՝ տեղը զիջելով կոշտ ուժային հակադրությանը, ինչի հետեւանքներն ակնհայտ են. հերթական կեղծված ընտրություններ, մարտի 1, հասարակությունից օտարված եւ նոր համակարգ ստեղծելու կարողություն չունեցող իշխանություն, արագ իշխանափոխություն խոստացող ու այդ խոստումների գերին դարձած եւ հասարակությանը հիասթափեցնող ընդդիմություն, անվերահսկելի ուժայիններ, իրավազրկված քաղկալանավորներ:
2008-ի ընտրական պրոցեսն իր բնույթով գաղափարական չէր, նույնիսկ քաղաքական չէր՝ դասական իմաստով: Այն ռեսուրսային էր, որի իմաստը՝ իշխանության համար, սեփական համակարգը կոնսոլիդացնելն էր, ընդդիմությունն էլ փորձում էր կազմաքանդել նույն այդ համակարգը: Այս պայմաններում քաղաքական սուբյեկտները մրցակցել, կոմպրոմիսների գալ չէին կարող. մեկի հաղթանակը մյուսի անվերապահ կապիտուլյացիան էր կամ՝ հակառակը: Նման համակարգերը զարգացման հեռանկար չունեն: Պատահական չէ, որ, օրինակ, գեներալ Մանվել Գրիգորյանը՝ նույնիսկ անկախ իր ցանկությունից, դարձել էր ընտրական կամպանիայի առանցքային դեմքերից մեկը: Տեր-Պետրոսյանն Ազատության հրապարակում վանկարկում էր գեներալի անունը՝ ցույց տալով, որ հասարակությանը միավորելու է ոչ թե կրեատիվ գաղափարի, այլ՝ իշխանության կազմաքանդման թեզի շուրջ: Իշխանությունը՝ հրապարակային ու ստվերային շանտաժի միջոցով կաշկանդում էր Մանվելին: Վերջինս շատ շուտով թշնամի դարձավ երկու ճամբարների համար, որոնցում դեռ երեկ նա փառապանծ գեներալ ու հերոս էր: Ու դա այն պատճառով, որ գեներալը չարեց այն, ինչը չպիտի աներ. նա իշխանության հրամանով չկրակեց անզեն մարդկանց վրա, բայց եւ չընտրեց Ազատության հրապարակի հարթակում «հերոսանալու» տարբերակը:
Նախագահական ընտրություններից երկուսուկես տարի հետո մեր քաղաքական համակարգին բնորոշում է դարձյալ հակադրության մթնոլորտը: Ժողովուրդը տուն է գնացել անտարբեր՝ դիտորդի կարգավիճակով հետեւելով Բաղրամյան եւ Կորյունի փողոցներից եկող անհասկանալի մեսիջներին:
Արդեն քչերն են հավատում, որ Սարգսյանին կհաջողվի ստեղծել նոր, ավելի բաց համակարգ: Քաղաքական, տնտեսական հարաբերություններում նույն մոնոպոլ դրսեւորումներն են, վերացված չեն «Մարտի 1»-ի հետեւանքները, արտաքին քաղաքական նախաձեռնություններն իրենց բնույթով հակասական են եւ հետեւողականությամբ աչքի չեն ընկնում: Իշխանությունը հասարակության հետ երկխոսություն ծավալելու փոխարեն՝ գերադասում է իր կայունության եւ լեգիտիմության հետ կապված խնդիրները լուծել արտաքին աշխարհում: Դրա վառ ապացույցը ՀՀ-ում ռուսական ռազմաբազայի տեղակայման ժամկետի չհիմնավորված երկարաձգումն էր, որն էական հարված է հասցնում Հայաստանի անկախությանը, լուրջ խնդիրներ կարող է հարուցել մեր եւ հարեւան երկրների, մասնավորապես՝ Վրաստանի հարաբերություններում:
Արդյո՞ք իշխանության նման որակն արդարացնում է հայաստանյան ընդդիմության այսօրվա վիճակը: Ոմանք կարծում են, որ նման իշխանության պայմաններում՝ ընդդիմությունն ինստիտուցիոնալ կառույցներ ստեղծելու, երկարաժամկետ խնդիրներ ձեւակերպելու անհրաժեշտություն չունի եւ իր ուժերը պետք է կենտրոնացնի բացառապես իշխանափոխության խնդիրը լուծելու համար: Այդ մարդիկ չարաչար սխալվում են, որովհետեւ որակապես նոր համակարգ չստեղծած ընդդիմությունը չի կարող դիտվել իբրեւ իրական այլընտրանք եւ հետեւաբար՝ անլուծելի է դառնալու իշխանափոխության խնդիրը:
Մյուս կողմից, եթե ընդդիմությունը որակապես նոր, բաց համակարգի կրող չէ, իշխանափոխությունը ոչ միայն չի կարող որակական փոփոխություններ առաջացնել երկրում, այլ՝ կարող է դառնալ համապարփակ ճգնաժամի պատճառ: Դրա վառ վկայությունը 1998-ի իշխանափոխությունն էր, որը ոչ թե քաղաքական գործընթացի, այլ հեղաշրջման հետեւանք էր: 2008-ի նախագահական ընտրություններից հետո՝ ՀԱԿ-ը նոր համակարգ ստեղծելու, երկարաժամկետ քաղաքական պրոյեկտ դառնալու շանս ուներ, որը, սակայն, իրականություն չդարձավ Կորյունի գրասենյակում ձեւավորված ընդդիմադիր նոմենկլատուրայի ոչ ադեկվատ քայլերի պատճառով: Հատկապես Երեւանի քաղաքապետական ընտրություններից եւ հայ-թուրքական գործընթացի մեկնարկից հետո՝ Կոնգրեսը քաղաքական նախաձեռնությունն ամբողջապես զիջեց իշխանություններին՝ դառնալով նրանց քայլերը անհաջող արձագանքող վերլուծական կենտրոն: Ավելին, ՀԱԿ-ի ասելիքի գլխավոր հասցեատերը դարձյալ ոչ թե Հայաստանի քաղաքացին է, այլ՝ արտաքին աշխարհի ազդեցիկ կենտրոնները, որոնք, սակայն, բոլոր դեպքերում գերադասում են գործ ունենալ իրական իշխանության հետ:
Թե իշխանության եւ թե ընդդիմության ճամբարներում ստեղծվել են ավտորիտար փակ համակարգեր, որոնք չեն կարող ձեւակերպել երկրի զարգացման բանաձեւը: Սեփական պատրոններին քծնելը, նրանց ցանկացած քայլին ծափերով արձագանքելը՝ հիշեցնում են խորհրդային հոռի բարքերը: Թե իշխանության եւ թե ընդդիմության ճամբարներում էլիտաները հակադրության մոդելը դարձրել են իրենց գոյության, ազդեցության մեծացման միակ գործոնը: Հակադրության ռեժիմն անվերահսկելի ու սանձարձակ է դարձնում ուժային կառույցներին՝ իշխանության ներսում «արժեւորելով» նրանց դերակատարությունը, ինչը լուրջ խոչընդոտ է հնարավոր բարեփոխումների անցկացմանը: Հակադրության ռեժիմը դառնում է նաեւ ընդդիմության նոմենկլատուրայի գոյության միակ աղբյուրը՝ նրանց ազատելով նոր իդեաներ գեներացնելու, նոր մոտեցումներ ձեւակերպելու գլխացավանքից:
Այս առումով եմ ասում, որ իշխանության եւ ընդդիմության համակարգերն իրարից որակապես չեն տարբերվում: Խոսքը ոչ թե մարդկանց մտավոր ու բարոյական ներուժի, այլ՝ համակարգերի տրամաբանության մասին է: Պատահական չէ, որ երկու համակարգերն էլ գործում են ռուսական դաշտում՝ կենաց-մահու կռիվ տալով չեկիստական Ռուսաստանի առաջին դեմքերին քծնելու մրցավազքում:

Միայն թե ցանկություն լինի

Օրերս հայկական կայքերն ու մի շարք լրագրեր, սեպտեմբերին ընդառաջ, անդրադարձան վրացական իշխանությունների՝ դպրոցներում ազգային-ազգագրական պարերի ուսուցումը պարտադիր դարձնելու որոշմանը: Մասնավորապես այդ երկրի ղեկավար Միխայիլ Սահակաշվիլին, ԿԳ նախարարի հետ խորհրդակցելուց հետո, վստահություն էր հայտնել, որ այդ նախաձեռնությունը միայն կնպաստի առողջ սերունդ դաստիարակելու գործին: Սահակաշվիլին նույնիսկ կատակել է՝ էլ ինչ վրացի, որ իր հարսանիքին չկարողանա վրացական ժողովրդական պարեր պարել: Լավ օրից չէ, սակայն, որ վրացական իշխանությունները գնացել են այս քայլին: Բանն այն է, որ Վրաստանում պարային խմբակներն ու արվեստի դպրոցները վարձավճարների պատճառով ոչ բոլոր երեխաների համար են հասանելի: Ուստի դպրոցական ծրագրերում ազգային պարերի ուսուցում առարկան ինչ-որ տեղ նաեւ սոցիալական խնդիր է լուծելու եւ այս տեսակետից նույնպես դիտվում է որպես դրական երեւույթ:
Մեր որոշ կայքեր ու լրագրեր, սակայն, Վրաստանի իշխանությունների այս որոշմանը մոտեցան մեկ այլ տեսանկյունից, որի մասին ոչ ասես, ոչ պատմես, այլ դրանով միայն հիանաս: Ինչո՞ւ ազգային պարը դարձնել պարտադիր ուսուցվող առարկա: Չէ՞ որ կլինեն երեխաներ, ում մոտ լավ չի ստացվի պարել եւ նրանց մեջ հակակրանք կառաջանա ազգային այնպիսի մի երեւույթի նկատմամբ, ինչպիսին պարն է: Ահա այսպես զայրացած հարցում է հղում իր ընթերցողների բանակին՝ մեր հայտնի կայքէջերից մեկը: Վրացի մատաղ սերնդի հոգեկերտվածքի ապագայի հանդեպ ինչպիսի~ մտահոգություն: Եվ, այնուամենայնիվ, շատ ավելի հետաքրքիր կլիներ իմանալ ՀՀ ԿԳ նախարարի կարծիքներն այս հարցում: Չէ՞ որ հատկապես նա, ինչպես տեղեկացավ հայ ժողովուրդը, օրերս մասնակցել է ՀՀ կառավարության մի նիստի, որտեղ Հայաստանի հանրակրթական դպրոցներում ուսման որակի բարձրացման հետ կապված հարցեր են քննարկվել: Թե կոնկրետ ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվելու նոր ուսումնական տարում ուսման որակի բարձրացման ուղղությամբ, մենք այդպես էլ գլխի չընկանք՝ հեռուստաալիքների հաղորդավարների հայերենանման խոսքի ու մեկ էլ՝ բառերի անհարկի կուտակումների պատճառով: Բայց կյանքի դպրոցը, որի աշակերտն ենք բոլորս, մեզ սովորեցրել է, որ երբ մի բանի մասին այսքան խուճուճ-մուճուճ են խոսում, ուրեմն ոչ մի բան էլ չեն պատրաստվում անել: Այսինքն՝ պատրաստվում են մի բան անել, բայց դա այն չէ, ինչի մասին խոսում են մի չլսված «բարձրագույն» հայերենով: Մեր կառավարությունում ճիշտ այդպես սկսեցին խոսել, երբ պետք էր զեկուցել ժողովրդին, թե իբր կառավարությունը դեմքով շրջվելու է դեպի գյուղատնտեսությունը: Ասվածն առաջին հայացքից այն մասին էր, կարծես, որ մեր գյուղատնտեսությունն ուր որ է առյուծի թռիչքներ է կատարելու դեպի առաջ: Բայց արդյունքում նախ՝ մնացինք առանց ոչխարի, հետո՝ ծիրանը հատով առանք, եւ ապա՝ խաղողի վրա հարձակվեց մի «ամերիկյան» բզեզ, որի դեմն առնելու միակ ճանապարհը, պարզվեց, խաղողի տեղական սորտերը վերացնելն է: Այլեւս հասկացանք, որ կառավարությունը, իսկ նրա հետ նաեւ գյուղատնտեսության նախարարությունը, դեմքով դեպի գյուղատնտեսությունը շրջվելու փոխարեն, հետույքով է շրջվել: Այլապես ինչպես բացատրենք այն փաստը, որ «Ազատություն» ռադիոկայանի թղթակիցը, որպեսզի պարզի, թե հացի թանկացման հետ կապված Հայաստանի ազգաբնակչությանն ինչ տհաճություններ են սպասում, դիմում է ոչ թե ՀՀ կառավարությանը կամ գյուղնախարարին, այլ, ոչ ավել, ոչ պակաս՝ գործարար Սամվել Ալեքսանյանին եւ փորձում նրանից տեղեկանալ, թե հացի ինչպիսի պաշարներ ունի երկիրը: Շշմելու բան է, բայց «Ազատություն» ռ/կ լրագրողի այս նախաձեռնությունը պետք է շատ բարձր գնահատել: Ինքնաբուխ այդ քայլը մեր իրականության լավագույն բնութագրիչն է, հերթական ապացույցն այն բանի, թե ովքեր են պետության իսկական ղեկավարները:
Նորից գանք Վրաստանի դպրոցներում ազգային պարը պարտադիր առարկա դարձնելու խնդրին: Կարծում ենք՝ վատ չի լինի մեր կառավարությունում եւ տարբեր գերատեսչություններում որպես պարտադիր առարկա մտցնել «աշխատանքի ուսուցումը»: Իսկ նրանց վրա, ովքեր կդժվարանան յուրացնել այդ դիսցիպլինի դրույթները, խաչ քաշել եւ չմտածել, որ այդ հանգամանքը վատ կանդրադառնա նրանց առողջությանն ու նրանց նուրբ հոգիներում հակակրանք կարթնացնի սահմանադրությամբ իրենց իրավունքի եւ պարտականության՝ աշխատանքի հանդեպ:

Միհրդատ Մադաթյանին շատերը դիմում են skype-ով

«Բժշկության մեջ կան բնագավառներ, որոնք հիվանդի հետ անմիջական շփում չեն պարտադրում»,- «Առավոտի» հետ հեռաբժշկության մասին զրուցելիս նշում է հոգեբան Միհրդատ Մադաթյանն ու հավելում, որ տեսաձայնային շփման միջոցով հնարավոր է որոշակի կարծիք ստեղծել հիվանդի մասին: «Այցելուի համար հեռաբժշկությունը հարմարավետ միջոց է: Նա իրեն անկախ եւ ազատ է զգում եւ ցանկացած պահի կարող է դադարացնել զրույցը հոգեբանի հետ, եթե անհարմարություն զգա»,- բացատրում է Մ. Մադաթյանը:
Մեր հարցին, թե ինչո՞վ է պայմանավորված, որ այցելուն նախընտրում է շփվել հոգեբանի հետ skype-ի միջոցով, Մ. Մադաթյանը պատասխանեց. «Դա կարող է պայմանավորված լինել մի շարք պատճառներով: Առաջինը հեռավորությունն է: Իմ այցելուների մեծամասնությունը արտերկրում՝ Եգիպտոսում, ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում բնակվող հայերն են: Երկրորդ պայմանը ֆիզիկապես ներկա գտնվելու բարդույթն է, որի հիմքում «հանկարծ ոչ ոք չտեսնի» մտավախությունն է»:
Հոգեբանի փոխանցմամբ, այցելուներից շատերը մատուցված ծառայությունից օգտվելու ժամանակ ծածկում են դեմքը: «Ինձ հաճախ են ասում՝ գիտեք, տեսախցիկի հետ կապված խնդիրներ ունեմ, մյուս անգամ անպայման կվերանայեմ ու կշտկեմ խնդիրները...»,- պատմում է հոգեբանը ու ասում, որ դեմքը դիմակի տակ թաքցնելով՝ մարդը փորձում է պարզապես ապահովել իր գաղտնիությունը:
Մեր դիտարկմանը, թե դիմակով սովորաբար խոսում են ինտիմ հարցերի շուրջ, հոգեբանը այսպես պատասխանեց. «Ամենեւին պարտադիր չէ, որ վիզուալ պատկերը ծածկած անհատը ունենա ինտիմ կյանքին վերաբերող խնդիրներ, օրինակ՝ դեմքը թաքցրած այցելուներ են եղել, որոնք խնդիր են ունեցել խաղամոլության հետ: Դիմում են նաեւ երիտասարդներ՝ սիրային հարցերով եւ այլն»: Մ. Մադաթյանը ասում է, որ չնայած ձայնային պատկերը շատ բան կարող է ասել հիվանդի մասին, սակայն ծածկած պատկերը բարդացնում է հոգեբանի գործը:
«Մարդու ձայնը տալիս է որոշակի ինֆորմացիա: Հատկապես նրա ինտոնացիաները, բայց դա էլ շատ սահմանափակ ինֆորմացիա է: Շատ դեպքերում անհրաժեշտ է տեսնել մարդու շարժումները եւ իմ արած ռեպլիկների արձագանքը»,- բացատրում է հոգեբանը:
www.psyarmenia.com կայքում մատուցվող այս ծառայությունից, ըստ Մ. Մադաթյանի, օգտվում են 15-55 տարեկան մարդիկ: Հոգեբանը դժվարացավ պատասխանել, թե այցելուների մեծամասնությունը որ սեռին է պատկանում: «Ընդհանրապես հայաստանյան պրակտիկայում մեծամասամբ հոգեբաններին դիմում են կանայք»,- ընդգծում է Մադաթյանը եւ հաստատում, որ կայքում տղամարդ այցելուների թիվն էլ բավականին շատ է: Ի դեպ, www.psyarmenia.com կայքում այս հոգեբանական ծառայությունը մատուցվում է 1 տարուց ավելի:
Հարցրի, թե ի՞նչ գներ են գործում վիրտուալ ծառայություններ մատուցելու համար: «Մեր կայքում հետեւյալ գնային քաղաքականությունն է գործում. 1 ժամվա համար գանձվում է մոտավորապես 25 դոլարին համարժեք դրամ: Օրինակ, Մոսկվայում իմ որակավորումն ունեցող մասնագետի խորհրդատվությունը 1 ժամվա համար արժե մոտ 100 դոլար, Եգիպտոսում 15 րոպեն արժե մոտ 180 դոլար: Ինչ խոսք, Հայաստանի համար մեր մատուցած ծառայություններից օգտվելը մի փոքր թանկ հաճույք է, թեեւ ես այն թանկ չեմ համարում, քանի որ այսօր շատ ունենք ցածր որակի մասնագետներ, որոնք մեկ խորհրդատվության համար վերցնում են 20 հազար դրամ եւ ավելի»,- ասում է Մ. Մադաթյանը:
Հոգեբանից հարցրինք՝ Հայաստանում նմանատիպ ծառայություն մատուցողների հանդիպե՞լ է. «Հանդիպել եմ ռուս, ամերիկացի, հրեա հոգեբանների, իսկ հայ հոգեբանների՝ դեռ ոչ»,- ասում է հոգեբանը եւ պատասխանում մեր եզրափակիչ հարցին, թե համացանցում եւ տեսասկավառակների խանութ-սրահներում շատ կան սկավառակներ, որոնք, այսպես ասած, նպաստում են ռելաքսացիային, որքանո՞վ են դրանք արդյունավետ. «Ճիշտ եք նկատում, այսօր միլիոնավոր այդ կարգի ծրագրեր կան: Բայց դրանց էֆեկտիվությունը կարելի է հասկանալ միայն այն բանից հետո, երբ իմանաս, թե ով է սկավառակի հեղինակը, ում կողմից է այն մշակված: Այսինքն՝ երաժի՞շտ, որ որոշել է իր ճաշակով նյարդեր հանգստացնող երաժշտություն ձայնագրել, թե՞ հոգեբան, որ հաշվարկել է երաժշտության հաճախականությունը: Չնայած նշեմ, որ երկու դեպքում էլ ոչ մի բացասական բան չեմ տեսնում: Ռելաքսացիային, ի դեպ, շատ է նպաստում դասական երաժշտությունը, հատկապես Բախի ստեղծագործությունները»:

Օգոստոսի 31-ին Երեւանի քաղաքապետարանում տեղի ունեցած աշխատանքային խորհրդակցությունը վարում էր քաղաքապետ Գագիկ Բեգլարյանը:

Սոցիալական ապահովության վարչության պետը զեկուցեց, որ նոր ուսումնական տարվա կապակցությամբ քաղաքապետի հանձնարարությամբ մայրաքաղաքի բոլոր վարչական շրջանների անապահով ընտանիքների 1-ից 4-րդ դասարան հաճախող 4445 երեխաների բաշխվել են ուսապայուսակներ եւ գրենական պիտույքներ: Բացի այդ, Երեւան քաղաքի նպաստառու ընտանիքների 1474 երեխաների առաջին դասարան հաճախելու կապակցությամբ, որպես պետական սոցիալական աջակցություն, կհատկացվի 25 հազարական դրամ միանվագ նպաստ:
Զեկուցվեց, որ քաղաքապետարանի ենթակայության կրթական բոլոր հաստատությունները պատրաստ են նոր ուսումնական տարվան:
Ճանապարհային ոստիկանության ներկայացուցչի զեկույցի համաձայն՝ ձեռնարկվել են անհրաժեշտ բոլոր քայլերը դպրոցամերձ հատվածներում երթեւեկության անվտանգությունն ապահովելու ուղղությամբ: Առողջապահության վարչության պետը զեկուցեց, որ բոլոր դպրոցներն ապահովված են առաջին բուժօգնության համար անհրաժեշտ դեղորայքով եւ պարագաներով: Համապատասխան գերատեսչությունների ներկայացուցիչները վստահեցրին, որ խնդիրներ չկան նաեւ ջրամատակարարման եւ էլեկտրամատակարարման ուղղությամբ:
Զեկուցվեց, որ սահմանված ժամանակացույցով է ընթանում մայրաքաղաքի մանկապարտեզները ջեռուցմամբ ապահովելու ծրագիրը: 85 մանկապարտեզներից 32–ն արդեն ապահովված են անհատական ջեռուցմամբ: Եվս 3 մանկապարտեզներում աշխատանքները կավարտվեն օրերս:
Քաղաքապետը վարչական շրջանների ղեկավարներին եւ համապատասխան վարչություններին հանձնարարեց առաջարկություններ ներկայացնել 2011թ.–ին բակային տարածքներում խաղահրապարակներ ձեւավորելու եւ խաղեր տեղադրելու ուղղությամբ: Զեկուցվեց նաեւ, որ քաղաքապետարանի եւ վարչական շրջանների ասֆալտապատման ծրագրերով նախատեսված 702 հազար քմ-ից արդեն ասֆալտապատվել է 521 հազար քմ տարածք: Հանձնարարվեց խիստ վերահսկողություն սահմանել աշխատանքների որակի նկատմամբ:

Սլավոնական համալսարանի գովազդի ֆակուլտետի դասախոս Արմեն Մարտիրոսյանի համոզմամբ՝ կարեւոր չէ երեխան էլեկտրոնայի՞ն, թե՞ տպագիր «մեթոդով» է հարստացնում իր մտահորիզոնը:

Խորհրդային տարիներին ԽՍՀՄ կենտկոմի առաջին քարտուղար Կ. Չեռնենկոյի օրոք 1984թ. սեպտեմբերի 1-ը հռչակվեց Գիտելիքի օր: Հայաստանում անկախության հռչակումից հետո  էլ շարունակեցին մեխանիկորեն նշել այդ տոնը, չմշակելով օրվան համարժեք արարողակարգեր ու դրան տալով համաժողովրդական բնույթ: Բավարարվեցինք միայն նրանով, որ սեպտեմբերի 1-ին դպրոցներ են այցելում որոշ պետական այրեր:  Ի դեպ, Գիտելիքի օրը գալիս է դարերից. Հռոմի կայսր Կոնստանտին Մեծը 325թ. հրավիրեց առաջին տիեզերական ժողովը, որտեղ որոշվեց Նոր տարին եւ նոր ուսումնականը սկսել  սեպտեմբերի 1-ից:
Մեր օրերում, ցավոք, գիտելիքը բարեկեցիկ կյանքի երաշխիք չէ, մինչդեռ համակարգչային հայտնի Windows միջավայրի հեղինակ, աշխարհում ամենահարուստ մարդը՝ Բիլ Գեյթսը, ով հանրահայտ Microsoft ընկերության ղեկավարն է, հենց իր գիտելիքներով  է հասել հսկայական հաջողության: Ե՞րբ պիտի մեր հասարակությունը նախընտրի  գիտելիքը, այլ ոչ դիպլոմը կամ դպրոցի բարձր գնահատականներով հարուստ վկայականը: Այս հարցին «Առավոտի» զրուցակից, Հայաստանի հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարանի գովազդի ֆակուլտետի դասախոս Արմեն Մարտիրոսյանի պատասխանը հետեւյալն է. «Երբ ապրուստի միջոցը ապահովվի գիտելիքներով, երբ հասարակության մեջ դիրքը ապահովվի մարդու ինտելեկտով, այլ ոչ բիրտ ուժի կիրառմամբ, սանիկ-քավոր  հարաբերությամբ, ավտոմեքենայի մակնիշով...»: Իսկ թե ինչից սկսել՝ պարոն Մարտիրոսյանն ասաց. «Ստեղծել համապատասխան մթնոլորտ, որը կտա իր դրական ազդեցությունը: Բերեմ մեկ օրինակ; Իմ ղեկավարած ընկերությունը՝ «Անտարես» հոլդինգը, պարբերաբար դպրոցականների եւ ուսանողների որոշակի խմբերի համար անցկացնում է «Ինչպես է ծնվում գիրքը» խորագրով միջոցառումներ, որոնք ընդգրկում են հեղինակ-հրատարակչություն-տպարան եւ, ի վերջո, վերջնական արտադրանքը՝ գիրք օղակը: Ուսուցիչները հավաստիացնում են, որ այս միջոցառումների մասնակիցների գրքերը ուսումնական տարվա ավարտին հանձնվում են ավելի բարվոք տեսքով, քան  մյուսներինը: Դասատուները ասում են, որ յուրօրինակ այս էքսկուրսիայի մասնակից աշակերտներից շատերը սկսում են գիրք կարդալ, նույնիսկ իրենց ընկերներին խորհուրդ տալիս, թե, օրինակ, այս կամ այն գիրքն ավելի հետաքրքիր է կարդալ, քան նույնանուն ֆիլմը դիտելը»:
Ա. Մարտիրոսյանը կողմնակից է գրքի բոլոր «ձեւաչափերին». «Գիրքը իր ստեղծման օրվանից ենթարկվել է տրանսֆորմացիաների՝ թատրոն, կինո, CD, DVD, աուդիո-վիդեոգրքեր, համակարգչային ուսուցողական ծրագրեր, խաղեր, խաղալիք-գրքեր, էլեկտրոնային ընթերցարաններ եւ այլն: Մի փաստ եւս. amazon.com կայքը, որն աշխարհում ամենամեծ գրավաճառն է, այս տարվա առաջին 6 ամիսների արդյունքներով իրացրել է ավելի շատ էլեկտրոնային, քան ավանդական՝ տպագիր գրքեր: Մենք պիտի գիտելիքը տանք բոլոր հնարավոր ձեւերով եւ, որ ամենակարեւորն է, մատչելի»: