Ստրասբուրգում գտնվող ԱԺ նախագահ Տիգրան Թորոսյանը երեկ հանդիպել է ԵԽ գլխավոր քարտուղար Թերի Դեւիսին: Ըստ ԱԺ պաշտոնական հաղորդագրության՝ հանդիպման ժամանակ անդրադառնալով մարտին Հայաստանում տեղի ունեցածին՝ ԱԺ նախագահը նշել է. «Ողբերգական դեպքերի պատճառ չէր կարող լինել մարդկանց դժգոհությունը սոցիալական վիճակից, որովհետեւ վերջին տարիներին այն աստիճանաբար բարելավվել է, իսկ հունվարից 60 տոկոսով բարձրացել են թոշակները, զգալիորեն ավելացել են աշխատավարձերը: Պարզունակ է նաեւ այն մոտեցումը, թե խաղաղ ցուցարարների նկատմամբ ոստիկանությունը ուժ է կիրառել: Նկարահանումները վկայում են, որ այնտեղ ոչ միայն խաղաղ ցուցարարներ կային, այլեւ մետաղե ձողերով ու մոլոտովյան կոկտեյլներով զինվածներ, կիրառվել են նռնակներ, հանրահավաքի վայրից մինչեւ մեկ կիլոմետրի վրա թալանվել եւ ավերվել են խանութներ»: Իսկ Թերի Դեւիսը ողջունել է մարտի դեպքերի ուսումնասիրման նպատակով հանձնաժողովի ստեղծումը. «Միաժամանակ նշեց, որ հանձնաժողովը չի կարող դառնալ միակ պատասխանատուն կատարվածի պատճառները բացահայտելու հետ կապված: Մասնավորապես՝ չափազանց կարեւոր է գործի քննությունը իրավապահների կողմից եւ զոհերից յուրաքանչյուրի մահվան պատճառների բացահայտումը ու մեղավորների պատժումը»:

ՀՅԴ բյուրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարյանին հարցնում է ՀԺԿ քաղխորհրդի անդամ Ռուզան Խաչատրյանը

ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովի բացման նիստում ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարյանը հայտարարեց. «Մարտի 1-ին իշխանությունները պատրաստ չէին: Ընդդիմությունը պատրաստ էր։ Մեզ համար հարց է՝ ինչո՞ւ իշխանությունները պատրաստ չէին»: Մարտի 1-ի առավոտյան Ազատության հրապարակում գտնվող ցուցարարների վրա նախահարձակ եղած իշխանության նման պաշտպանությանն անդրադառնալով՝ ՀԺԿ քաղխորհրդի անդամ Ռուզան Խաչատրյանն ասաց. «Այս հայտարարությունից հարց է առաջանում. իսկ եթե պատրաստ լինեին, ի՞նչ էր լինելու՝ զոհերը ոչ թե 10-ն էին լինելու, այլ հազա՞րը: Ուզում եմ հիշեցնել, որ այս իշխանությունները նաեւ պատրաստ չէին 1999-ի հոկտեմբերի 27-ին, թեեւ այն կանխելու համար բավարար տեղեկատվություն կար նախապատրաստվող ահաբեկչության մասին: Հիմա պարզվում է՝ մարտի 1-ին էլ պատրաստ չէին, բայց պատրաստ էին սրելու իրավիճակը (նաեւ սադրանքներ իրականացնելով) այն աստիճանի, որ կարողանան զենք կիրառել»:

Հրանտ Մարգարյանը տեղի ունեցածը համարեց գունավոր հեղափոխության փորձ, պնդելով, թե օտարի պատվերով «մեր քթի տակ ձեւավորել է կազմակերպված մի մեխանիզմ»։ ՀԺԿ քաղխորհրդի անդամն այս առնչությամբ ասաց. «Նախ՝ ընդդիմության պայքարում դրսի ազդեցություն կամ աջակցություն չի՛ եղել, չկա՛. եթե լիներ՝ այլ գնահատական կստանային այս ընտրությունները: Գնահատականները փոխվեցին միայն մարտի 1-ի արյունահեղությունից եւ աղաղակող ապօրինություններից հետո: Բայց շատ հետաքրքիր պահվածք է որդեգրել ՀՅԴ-ն՝ մի բան ասում է, լրիվ ուրիշ բան անում ու 3-րդ բանն էլ երեւի մտքի մեջ պահում: Դրսի աջակցության մասին խոսում է ղեկավարը մի կուսակցության, որին ուղղված հիմնավոր մեղադրանքներից մեկը դրսից ղեկավարվելն ու ֆինանսավորվելն է: Հեղափոխություն նախապատրաստելու կամ դրա փորձն անելու մեջ մեղադրում է մի կուսակցություն, որի անունն իսկ ներառում է հեղափոխություն բառը: Հիմա այս ժողովրդական ալիքը կուզեն՝ թող հեղափոխության փորձ կոչեն, կուզեն՝ թող որոշեն, թե այն գունավոր էր կամ սեւ-սպիտակ: Բայց սա ՀՀ քաղաքացիների մերժումն էր այս իշխանություններին, որին մաս է կազմում նաեւ ՀՅԴ-ն»:

Այնուամենայնիվ, այս ելույթում էլ ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչը պնդեց, թե իրենք այլընտրանք էին թե՛ ընդդիմությանը, թե՛ իշխանությանը։ Ռուզան Խաչատրյանն ասաց, թե հումորով է վերաբերվում այս պնդմանը. «Այլ կերպ վերաբերվել հնարավոր չէ: Ես էլ կարող եմ հայտարարել, թե Հռոմի պապն եմ՝ դե փորձեք հավատալ: Ինչպե՞ս կարելի է այլընտրանք լինել իշխանությանը՝ համագործակցելով, պաշտպանելով այն 1998-ին, 2003-ին: Իսկ 2008-ին էլ փորձելով առավել ամրապնդել, ավելացնել սեփական դերակատարումն իշխանության մեջ՝ անգամ ուժային պորտֆելների տրամադրման պահանջով: Հետաքրքիր է, որ ՀՅԴ-ն կարողանում է, լինելով իշխանության մեջ, իրեն վեր դասել, դատավորի կեցվածք ընդունել այդ նույն կոալիցիայի նկատմամբ, որի անդամն է դարձել արդեն որերորդ անգամ: Պարզվում է, որ նրանք այս անգամ կոալիցիայի անդամ դարձան պետական շահերից ելնելով: Ըստ երեւույթին՝ ՀՀԿ-ն, ԲՀԿ-ն եւ ՕԵԿ-ն այլ շահերից ելնելով են դարձել կոալիցիայի անդամ»: Հիշատակելով ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցչի արտահայտած դժգոհությունը, թե երկրում ծրագրված պայքար չկար կոռուպցիայի դեմ՝ Ռուզան Խաչատրյանը տարակուսեց. «Նախագահի խորհրդականը կոռուպցիայի դեմ պայքարի հարցերով հենց ՀՅԴ ներկայացուցիչն էր: Այդ ինչպե՞ս պարզվեց, որ նա՛ չտապալեց կոռուպցիայի դեմ պայքարը, այլ ինչ-որ ուրիշ մեկը»:

ՀԺԿ քաղխորհրդի անդամը նաեւ նկատեց. «Ընդհանրապես, հակասություններով լի է ընկեր Հրանտի ելույթը: Նշում է, թե մաքուր ընտրությամբ չէր Սերժ Սարգսյանը նվաճել հաղթանակը: Երեւի նորամուծություն է կեղտոտ հաղթանակ հասկացությունը: Նման բան չի լինում՝ դա հաղթանա՛կ չէ, դա կեղծի՛ք է: Եվ ՀՅԴ-ն շարունակում է պաշտպանել այդ կեղծիքը՝ անհեթեթ ինչ-ինչ պատճառաբանություններով»:

Հրանտ Մարգարյանն իշխանությանը պաշտպանեց նաեւ լռելով այժմ առկա որոշ երեւույթների մասին: Ասենք, հիշատակեց, թե 90-ականներին «քաղաքական մարդիկ ավելի շատ ճաղերի հետեւում էին, քան հրապարակի վրա», եւ լռեց, որ նույն երեւույթն այժմ շատ ավելի մեծ ծավալներ ունի: Ռուզան Խաչատրյանը նշեց, որ ժամանակին մասնակցել է ՀՅԴ մամուլի արգելման կապակցությամբ բողոքի գործողություններին. «Բայց ըստ ՀՅԴ պահվածքի՝ փաստորեն պարզվում է, թե այն, ինչ չի կարելի անել իրենց հանդեպ՝ կարելի է, որ իրենց իշխանությունն անի այլ քաղաքական ուժի նկատմամբ: Դա մենք տեսանք նաեւ 2004-ի ապրիլին, երբ իշխանությունները ներխուժեցին ու ավերեցին ոչ մեկ, այլ 3 կուսակցությունների գրասենյակներ, ձերբակալեցին բազմաթիվ մարդկանց, խոշտանգեցին եւ այլն»:

Վերջում անդրադառնալով ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցչի պնդմանը. «Մենք թշնամի չենք փնտրում, ավելին՝ հայության մեջ մենք թշնամի չունենք», Ռուզան Խաչատրյանն ասաց. «Ընկեր Հրանտ, Ձեր ողջ ելույթը եւ գործունեությունը այդ թշնամիների որսը եւ նրանց հետ հաշվեհարդար տեսնելն է: Էլ թշնամի ո՞նց են փնտրում: 2-ամսյա լռությունից հետո այս ելույթը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի նկատմամբ այդ թշնամության պոռթկումն է: ՀՅԴ-ն որեւէ կերպ չի ուզում հասկանալ, որ այս պահին Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ չէ, որ գործ ունեն, այլ Հայաստանի հասարակության գերակշիռ մասի հետ: Եվ անձնական հաշիվներ մաքրելով Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ՝ նրանք դրա զոհն են դարձնում մեր պետությունն ու հասարակությունը»:

ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ Վիգեն Հովսեփյանը վստահ է, որ մեր հասարակության բեւեռացման պատասխանատուն բոլորս ենք

- Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանում իրավիճակը նախագահական ընտրություններից հետո:

- Բնականաբար, անկյունադարձ էր, բավական դժբախտ անկյունադարձ, որ կարելի էր այդ բոլորի առաջն առնել՝ միանշանակ է։ Բայց, ցավոք, դա տեղի չունեցավ, եւ, ինչպես Հրանտ Մարգարյանը իր խոսքում ասաց, այդ բեւեռացումը (իսկ որ այն պե՛տք է ստեղծվեր՝ հստակ էր) տարավ այն բախումին, որը հանգեցրեց մարտի 1-ի դեպքերին: Անշուշտ, այդ բոլորի գնահատականները պետք է տալ, առավելապես ապագայի քայլերը հստակեցնելու համար, եւ այդ իմաստով մեծ մարտահրավերների առաջ ենք:

- Ինչո՞վ եք բացատրում, որ Դաշնակցությունը բոլոր նախընտրական շրջաններում շարունակ ընդդիմադիր ելույթներ է ունենում, բոլոր ընդդիմադիրներից առավել ընդդիմադիր կեցվածքով, ժողովրդահաճո ելույթներ է ունենում, քննադատում է իշխանություններին, բայց վերջին հաշվով դառնում է իշխանության մաս:

- Եթե խորքային վերլուծություն կատարվի, ապա պարզ կլինի, որ ամեն ինչ այնպես չէ, որ ստատիկ է, այսինքն՝ որոշ տարերային իրականություն կա, որը պետք է հաշվի առնել: Մարտի 1-ից առաջ իրականությունը կտրուկ տարբեր էր, քան այն, ինչ կատարվեց մարտի 1-ին, եւ, բնականաբար, այն ազդեցությունները, որոնք նաեւ մեր կողմից գնահատվեցին որպես անընդունելի, այդ իրականությունը հաշվի առնելով, պետք էր որոշ ուղղվածություն, որպեսզի երկրի կայունությունը չխանգարվեր, իսկ կայունությունը այդպիսի պարզ, մակերեսային ձեւով պետք չէ ընկալել: Կարծում եմ՝ մեզ համար ստեղծվեց այնպիսի իրավիճակ, երբ այլընտրանքները շատ չէին: Ինչպես այսօր (ՀՅԴ 30-րդ ընդհանուր ժողովի բացմանը- Մ. Ե.) ասվեց Դաշնակցության ներկայացուցչի կողմից, կոալիցիա մեր մուտքը երկու բանով էր պայմանավորված: Առաջինը, անշուշտ, կայունության հաստատմանը մասնակցելն էր, բայց երկրորդը՝ այո, որոշ ակնկալիքներ են, որոնք էլ դրված են այսօր կոալիցիայի առաջ: Կախված նրանից, թե այս նպատակները ինչ չափով կիրականացվեն, մեր մասնակցությունը կոալիցիային կարդարացվի: Հակառակ պարագային՝ կվերանայենք մեր այդ քայլը: Եվ հակառակ այն բոլոր կարծիքներին, որ ասում են, թե միեւնույն է՝ Դաշնակցությունը մնալու է կոալիցիայի մեջ, ես, որպես վերջին քառամյակի ընթացքում բյուրոյի անդամ եւ իրազեկ, թե ինչ պրոցեսներով ենք մենք անցել, այդ մեկը հաստատելու պատրաստ չեմ:

- Կարո՞ղ եք ասել, վերջին տասը տարիներին գործելով Հայաստանում, Դաշնակցությունը որքանո՞վ է հեռացել իր արմատներից:

- Չէ, ես կարծում եմ՝ այդպիսի գնահատական չի կարելի տալ, մենք մեր արմատներին համահունչ ուղղություն ենք որդեգրել, հիմա դա շատ անգամ պոպուլիզմի հասկացողության առումով մեզ որոշ դժվարությունների առաջ է կանգնեցնում: Որովհետեւ երբեմն մենք ընտրություն ենք կատարում, որը ժողովրդի կողմից հեշտ չի ընդունվում, իսկ ես կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր քայլ, որ մենք անում ենք, մեր խղճի առջեւ պատասխանատու լինելով, վերջիվերջո, արդարացվում է միայն եւ միայն ժողովրդի դատաստանի առջեւ: Նույնը եղավ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք, խոսքս 90-ական թվականների մասին է, երբ մենք կողմնորոշվեցինք, եւ այդ օրերին նաեւ այստեղ, հայրենիքի մեջ, մեր քայլը շատ ուղղակի չհասկացվեց եւ, նույնիսկ, հակահայաստանյան որակվեց: Սակայն ժամանակները ցույց տվեցին, որ մենք կարողացանք ճշտել ուղղությունը, եւ ի վերջո մեր քայլը ճիշտ հասկացվեց: Հիմա նոր մարտահրավերներ ունենք: Տեսնենք, թե ընդհանուր ժողովը ինչ կորոշի, ինչ ուղղություն կգծի հաջորդ քառամյակի համար: Մենք սիրում ենք ասել, որ բացի ազգի շահերից, մեզ համար որեւէ այլ դոգմա գոյություն չունի: Ազգի շահերն էլ են ժամանակի կտրվածքով որոշ փոփոխությունների ենթարկվում, բայց կարծում եմ՝ ամեն ինչ ենթակա է վերանայման, քաղաքականությունը ինքնին շարունակաբար վերլուծման է ենթարկվում, եւ ընդհանուր ժողովը նաեւ այս հարցերը լուծելու համար է կայանում:

- Հայաստանում կարծիք կա, որ ՀՅԴ-ն արդեն տարիներ շարունակ իշխանության համը տեսած լինելով՝ որեւէ պարագայում չի հրաժարվի իշխանությունից:

- Դա Դաշնակցության էությանն անհաղո րդ կարծիք է: Մարդիկ կարող են իրենց էությունից այլասերվել, ինչու չէ, նաեւ՝ դաշնակցականները, եւ այդ դեպքում այդպիսի կարծիք կարելի է ակնկալել, սակայն Դաշնակցությունը՝ իր ժողովրդավարական հասկացողություններով, իր հաճախակի քննարկման հնարավորություններով, կարծում եմ, երկար չի կարող այլասերվել եւ առաջնորդվել շատ ժամանակավոր, շատ անմիջական հասկացողություններով: Կարող են որոշ մարդիկ ինչ-որ պահի փորձության ենթակվել, բայց ամբողջ կուսակցությունը չի կարող: Այսօր այս դահլիճում հավաքվել են նաեւ մարդիկ, որոնք որեւէ ձեւով չեն առնչվում իշխանությանը, գաղափարական առնչություններ ունեն եւ պետք է վերլուծեն ու քննարկեն առկա բոլոր հարցերը:

- Մարտի 1-ին ինչ-որ մեկի հրամանով հայը կրակեց հայի վրա, զոհեր եղան, դուք՝ դրսում ապրող դաշնակցականներդ, այս ամենի պատասխանը չե՞ք ուզում ստանալ:

- Նախ, վստահ չեմ, որ ինչ-որ մեկի հրամանով հայեր զոհվեցին, այսինքն՝ ես չեմ կարող պատկերացնել, որ որեւէ պաշտոնյա հրահանգ է տվել, որ հայը հայի վրա կրակի: Դեպքերը, որ պատահեցին՝ այդ բեւեռացման մթնոլորտի արդյունք են: Ինչ-որ տեղ նաեւ այդ բեւեռացումը ստեղծելու պատասխանատվությունը կրում են այն քաղաքական ուժերը, որոնք սրեցին իրավիճակը: Տեղի ունեցավ շարժում, որի ալիքի վրա ուրիշ բան հնարավոր չէր պատկերացնել, դա դուրս եկավ քաղաքակիրթ, քաղաքական պայքարից, ինչի կարիքը չկար: Այն բեւեռացումը, որը ստեղծվեց, բոլորի մեղքն է, բոլորն են մեղավոր, եւ այդ զոհերից պետք է կարողանանք դաս քաղել՝ ապագայում չկրկնելու այն նույն սխալները, որոնք եղան մարտի 1-ին:

Գտնում է մարքսիստ Դավիթ Հակոբյանը

«Աշխարհում 5 հազար տարվա քաղաքակրթության մեջ կա՞ իրավաբանական որեւէ կետ, որտեղ կոչ է արվում նստել երկխոսության կամ բանակցությունների՝ գողի հետ: Իշխանագողությունը որպես պետական հանցագործություն՝ համարվում է ավելի ծանր հանցագործություն, քան սոված մարդու կողմից մի պատառ հացի գողությունը»,- այսպես է վերաբերվում Հայաստանի մարքսիստական կուսակցության նախագահ Դավիթ Հակոբյանը եվրոպական կառույցների կողմից հնչող երկխոսության առաջարկներին՝ դրանք որակելով հոխորտանքներ: Ներողություն խնդրելով առաջին նախագահից՝ բանախոսն ասում է, որ «իշխանագողության» հիմքերը Հայաստանում դրվել են նրա պաշտոնավարության ընթացքում եւ 15 տարվա պատմություն ունեն. «Հատկապես դավալեցի չարաճճի տղան: Այո, մեր ազգային հերոս Վազգենը, որը երեք պետական հեղաշրջումների հեղինակն է»: Ներկա իրավիճակում բացառելով կողմերի միջեւ երկխոսությունը՝ մարքսիստը կարծում է, որ «քաղաքական, տնտեսական, գաղափարական ռեսուրս այս իշխանությունները չունեն: Վիկինգների դիկտատուրան մեկ տարուց ավելի չի ձգի»: Հարցին մասնագիտական մոտեցում ցուցաբերելով՝ Դ. Հակոբյանը հայտարարում է, որ հայ ազգը այժմ գտնվում է բարոյահոգեբանական տեռորի ներքո: «Անդրանիկ Հովակիմյանը իշխանությունների բարոյահոգեբանական տեռորի զոհ դարձավ»,- ցավակցելով նրա հարազատներին՝ ասում է մարքսիստը եւ հավելում, որ զոհերը միայն մարտի 1-ի 10 զոհերը չեն կամ 300 ֆիզիկապես ջարդվածները. «Ազգի կեսն այսօր գտնվում է բարոյահոգեբանական տեռորի ազդեցության տակ: Ազգը նորմալ աշխատել, գործել այսօր չի կարող»:

Բարոյահոգեբանական տեռորը դադարեցնելու համար Դավիթ Հակոբյանը իշխանություններին կոչ արեց վեհություն ցուցաբերել. «Ես սա ասում եմ, որ Ազատիչի խորհրդատուները խելքները գլուխները հավաքեն: Բոլոր քաղաքական բանտարկյալներին ազատություն տալուց հետո՝ նոր կարելի է երկխոսություն սկսել»:

Բանախոսը նաեւ մանրամասնեց առաջին նախագահի պատմական առաքելությունը. «Նա երկրորդ անգամ ազգը հանեց ոտքի իր ազգային արժանապատվությունը պահպանելու համար` հանուն կենսաբանական անվտանգության: ՀՀՇ-ն եղել է եւ մնում է քաղաքական այն կատալիզատորը, որը 1988-89թթ. դարձավ ազգային զարթոնքի կատալիզատոր: Տեր-Պետրոսյանի հիմնական խնդիրը գաղափարական, նոր, հզոր ուղեղներին քաղաքական ուղեծիր հանելն է, որը նա սրբությամբ կկատարի: Որքան էլ իշխանական ճամբարի վիկինգների քաղաքական լակեյները զուռնա փչեն, թե Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը անցյալն է վերադարձնում կամ անցյալի ռեւանշն է՝ դա կատարյալ խաբեություն է»: Փոխարենը՝ մարքսիստը բավականին կոշտ գնահատականներ տվեց ՀՀ երկրորդ նախագահին՝ Ռոբերտ Քոչարյանին. «Ասում են՝ Քոչարյանը շատ է ուզում քաղաքապետ կամ վարչապետ դառնալ: Նրանից ամեն ինչ սպասելի է: Ինչպես ասել է Մարքսը՝ «Տգետները չափից ավելի համարձակ են ու վտանգավոր»: Ես այդ մարդու տգիտության մասին վաղուց եմ ասել: Իվան Գրոզնին մի լավ խոսք ունի. «Տոտ, կոտորիյ պոդնիմայետ ռուկու նա նարոդ, էտո նե վերնիյ պյոս»: Այդ ես չեմ ասում, այդ լետոպիսներն են ասում: Այդպիսին է դաժան պատմությունը»: Իսկ գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանի մասին ասում է. «Իշխանական այրերի եւ ժողովրդի հոգին այդպես էլ չմերձեցավ: Սերժ Սարգսյանը, որպես մայր մեղու, հասարակական փեթակի կողմից չընդունվեց: Ավելի լակոնիկ ասեմ` «դուշի վիկինգով ի նարոդա՝ նե պոռադնիլիս»:

Նախնական տվյալներով, Վրաստանի խորհրդարանական ընտրություններում համոզիչ հաղթանակ է տանում նախագահ Միխաիլ Սահակաշվիլիի «Միացյալ ազգային շարժում» կուսակցությունը: Երեկ առավոտյան Վրաստանի ԿԸՀ-ն հրապարակել է տեղամասերի շուրջ մեկ քառորդում ձայների հաշվարկման արդյունքները, ըստ որոնց՝ «Միացյալ ազգային շարժումը» ստացել է ընտրողների ձայների 63,3 տոկոսը, մինչդեռ «Միացյալ ընդդիմություն-Ազգային խորհուրդ-Նոր աջեր» դաշինքին բաժին է հասել ընդամենը 13 տոկոսը: Խորհրդարանում խմբակցություն ունենալու համար սահմանված 5 տոկոսի շեմը հաղթահարել են նաեւ «Քրիստոնեա-դեմոկրատական շարժում» կուսակցությունը՝ 8,2 տոկոս, եւ Լեյբորիստական կուսակցությունը՝ 6,2 տոկոս:

«Կովկասպրես» գործակալության փոխանցմամբ, դիմելով Վրաստանի քաղաքացիներին` նախագահ Սահակաշվիլին երեկ հանդես է եկել ողջույնի խոսքով: Նա վստահեցրել է, որ թեեւ հավանականությունը մեծ է, որ իր կուսակցությունը նոր խորհրդարանում սահմանադրական մեծամասնություն կկազմի՝ ստանալով տեղերի երկու-երրորդը, ինքը, այնուամենայնիվ, նվիրված կմնա ընդդիմության հետ սերտորեն աշխատելու խոստմանը: «Ես նույնիսկ զարմացած եմ աջակցության այն բարձր մակարդակով, որը մենք ստացանք այս խորհրդարանական ընտրություններում»,- հայտարարել է Վրաստանի նախագահը: Նա կոչ է արել բոլոր կուսակցություններին՝ «հարգել վրաց ժողովրդի կամքը,- հավելելով։- Մենք պաշտպանելու ենք վրաց ժողովրդի կամքը, եւ ոչ ոք չի կարող ձեռք բարձրացնել այդ կամքի վրա, ոչ ոք չպետք է որեւէ պատրանք ունենա այդ կապակցությամբ»:

«Նովոստի-Գրուզիայի» հաղորդմամբ, ԱՊՀ դիտորդական առաքելությունը «ժողովրդավարական» է գնահատել Վրաստանի խորհրդարանական ընտրությունները: Այդ մասին հայտարարություն է արել Համագործակցության դիտորդական առաքելության ղեկավար, ԱՊՀ գործադիր կոմիտեի նախագահի տեղակալ Նաուրիզ Այդարովը: «Ընտրություններն անցան հանգիստ պայմաններում, ժողովրդավարական ձեւով, եղել են որոշ խախտումներ, որոնք որեւէ կերպ չեն կարող ազդել քվեարկության արդյունքների վրա»,- նշել է Այդարովը, հավելելով, որ «ստեղծված էին բոլոր պայմանները՝ մոնիտորինգը նորմալ անցկացնելու համար»: Ըստ Այդարովի, դիտորդական խմբի մեջ ընդգրկված է եղել 74 մարդ, որոնք խորհրդարանական ընտրությունների օրն աշխատել են Վրաստանի 20 ընտրատարածքների մոտ 500 տեղամասերում:

«Ունի 6 պատգամավոր, բայց 10 պաշտոնի է հավակնում»,- այսպես էր արձագանքել ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ Արմեն Ռուստամյանը «Ժառանգություն» կուսակցության «Առաջնահերթ բարեփոխումների ամփոփ ծրագրում» պարունակվող այն առաջարկներին, թե ընդդիմությանը պիտի տրամադրվեն ԱԺ մեկ փոխնախագահի, 9 մշտական հանձնաժողովներից 4-ի նախագահների եւ 5-ի փոխնախագահների պաշտոնները: Երեկ «Փաստարկ» ակումբում հյուրընկալված «Ժառանգության» քաղաքական քարտուղար Վարդան Խաչատրյանն «Առավոտի» խնդրանքով անդրադառնալով Արմեն Ռուստամյանի այս դիտարկմանը՝ ասաց. «Մեր առաջարկն ուղղված չէ «Ժառանգություն» կուսակցության դերակատարման բարձրացմանը. խոսքը վերաբերում է, թե ընդհանրապես ինչպիսի՞ն պետք է լինեն իշխանության եւ ընդդիմության հարաբերությունները, որպեսզի թե՛ մեկը, թե՛ մյուսն ունենան բավարար հնարավորություն վերահսկելու եւ միջամտելու երկրի քաղաքականությանը»: Վարդան Խաչատրյանը նաեւ նշեց, թե մեզանում պարբերաբար շրջանցվում է մի աքսիոմատիկ ճշմարտություն. «Եթե սովորական, քաղաքակիրթ մոդելով մոտենանք՝ ընդդիմությունն այն ուժն է, որը վաղը կարող է դառնալ իշխանություն: Իշխանությունից տառացիորեն անտեղյակ, մեկուսի եւ օտարված լինելով՝ արդյոք մենք չե՞նք վտանգում ողջ հասարակությունը, եթե իշխանության է գալիս մի ուժ, որը տառացիորեն ոչինչ չգիտի եւ պետք է սկսի ոչ թե զրոյից, այլ մինուս 2-ից»:

«Հայլուրի» թղթակցի հարցին՝ «Պատրա՞ստ է արդյոք «Ժառանգությունը» պաշտոններ ստանձնել Սերժ Սարգսյանի օրոք», Վարդան Խաչատրյանը միանգամից պատասխանեց. «Ո՛չ: Եվ այս առումով նշում ենք՝ մարտի 1-ի լույս 2-ի գիշերվա դեպքերը, որոնք դիտարկում ենք որպես ջրբաժան՝ նախորդ եւ ներկա Հայաստանի պատմության միջեւ, մինչեւ դրանց ողջ խճանկարը պարզ չլինի, թե ինչ է տեղի ունեցել, մինչեւ վերջին մեղավորները չպատժվեն՝ որեւէ քայլ իշխանությունների հետ՝ հարաբերությունների առումով, մենք չենք դիտարկում որպես հնարավոր համագործակցության քայլ»:

Վարդան Խաչատրյանը նաեւ հայտնեց, որ «Ժառանգության» համագումարն անցկացվելու է հուլիսի 11-ին:

Այս քաղաքում մնացել են միայն ավագ սերնդի ներկայացուցիչները, քանի որ նորաստեղծ ընտանիքներն արտագաղթում են:

Մոտ մեկ տարի առաջ Ազգային ժողովը հաստատեց կառավարության ծրագիրը, որտեղ, ըստ առաջնահերթությունների, մատնանշված էին գերակա խնդիրները, որոնք պետք է լուծումներ ստանան առաջիկա 5 տարիների ընթացքում: Դրանցից մեկը վերաբերում է տարածքային համաչափ զարգացմանը, ինչը ենթադրում է Երեւան քաղաքի «բեռնաթափում» եւ մարզերում սոցիալ-տնտեսական, մշակութային կյանքի ակտիվացում:

Անցել է մեկ տարի, սակայն կառավարության ծրագիրը, մեղմ ասած, շրջանցել է Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքը: Այս քաղաքը տարեցտարի դատարկվում է. արտագաղթողների թիվն ավելանում է, ճանապարհներն անանցանելի են ու քարուքանդ, վարդենիսցիներն էլ գործազուրկ են:

«Առավոտի» հետ զրույցում Վարդենիսի քաղաքապետ Վարդան Բարսեղյանն իրենց քաղաքի անբարեկարգ վիճակը բացատրեց գումարների բացակայությամբ: Ըստ նրա, եթե փորձեն քաղաքը գոնե արտաքնապես փոքր-ինչ կարգի բերել, ապա իրենց բյուջեն անգամ դրան չի բավականացնի. «Տասնամյակներ շարունակ Վարդենիսն ուշադրության կենտրոնում չի եղել, մի շարք խնդիրներ կուտակվելով՝ այժմ բոլորն էլ դարձել են խիստ առաջնահերթ»: Քաղաքապետը Վարդենիսի համար գերակա խնդիր համարեց աշխատատեղերի իսպառ բացակայությունը: Այս քաղաքում որեւէ արդյունաբերական հիմնարկ չկա: Միակ աշխատավայրը Սոթքի ոսկու հանքավայրն է եղել, որն էլ մեկ տարուց ավելի է՝ չի աշխատում: Քաղաքի խմելու ջրի եւ կոյուղու խողովակաշարերը բավականին հին են ու մաշված: Վարդենիսցիների ներկայացմամբ, տեղումների ժամանակ իրենք ստիպված են լինում ջուրը եռացնել՝ նոր խմել, քանի որ վարակներից ապահովագրված չեն: Վարդենիսում մեկ տասնյակից ավելի վթարային բազմաբնակարան շենքեր կան: Բնակիչների խոսքերով. «Ամեն առավոտ Աստծուն փառք ենք տալիս, որ ողջ ու առողջ արթնացանք»:

Շուրջ կես տարի է՝ Վարդենիսի քաղաքապետարանում նախատեսում են փոսալցման եղանակով վերանորոգել քաղաքի հիվանդանոց տանող 2-3 կմ երկարությամբ ճանապարհը, բայց տարին վերջանում է՝ այդպես էլ դրա համար ֆինանսական միջոցներ չեն գտնվում: Վարդենիսցիների վկայությամբ, 10 րոպեանոց այդ ճանապարհը 20-30 րոպեում են անցնում: «Ճանապարհաշինությունը մեր ցավոտ խնդիրներից մեկն է, հույս ունենք, որ գոնե այս տարի հիվանդանոցի ճանապարհը կնորոգենք: Լավատեսությունս գալիս է նրանից, որ դեռեւս վարչապետ եղած ժամանակ Սերժ Սարգսյանը խոստացել էր ֆինանսավորել այդ հատվածի շինարարությունը»,- մեզ հետ զրույցում ասաց Վ. Բարսեղյանը: Նրա հաշվարկներով, քաղաքն ամբողջությամբ «տեսքի» բերելու համար կպահանջվի առնվազն 1 միլիարդ դրամ, իսկ քաղաքի բյուջեն ընդամենը 150 մլն է, որից 100 միլիոնը կազմում է աշխատավարձերի վճարումը: Վարդենիսում չկան հանգստի գոտիներ, զվարճանքի վայրեր, երիտասարդությունն այստեղ պարապ-սարապ ման է գալիս: Ինչպես վարդենիսցիներն ասացին՝ իրենց քաղաքը տարեցտարի ծերանում է: Քաղաքապետի խոսքերով, երիտասարդներից շատերը ընտանիքներով հեռացել են եւ այժմ քաղաքում գերակշռում է ավագ սերունդը:

Վարդենիսում աղբահանությունն էլ վատ է իրականացվում: Մի մեծ աղբակույտ կա հենց քաղաքապետարանի դիմաց: Քաղաքապետի խոսքերով. «2 տարվա մեջ հազիվ կարողացել եմ աղբահանության խնդիրը 30-40%-ով կարգավորել, մեր բնակչությունը սովոր չէ աղբամաններից օգտվել: Աղբատար մեքենաների համար աշխատողների կարիք էլ ունենք, ամսական 60-70 հազար դրամ աշխատավարձ եմ տալիս, բայց ցանկացող չկա, ամեն առավոտ աշխատողներին ջան ու ղուրբանով աշխատանքի եմ ուղարկում, որ չխռովեն՝ աշխատանքից դուրս չգան»:

Քաղաքի տեսքը գցում են նաեւ Վարդենիսի հրապարակում տասնյակ չգործող ու կիսաքանդ կրպակները: Չնայած դրանք վաղուց չեն գործում եւ անձրեւներից ժանգոտել ու փտել են, սակայն կրպակատերերը հրաժարվում են դրանք ապամոնտաժել:

Սուտ խոստումներ տալով՝ բնակչին խաբել են ու կենտրոնում ունեցած տարածքը ձեռքից առել

Իրացման գոտու հարյուրավոր բնակիչներ, որոնք չէին համաձայնում պետության առաջարկած չնչին փոխհատուցմանը, իրենց բնակարաններից ԴԱՀԿ-ի թեթեւ ձեռքով պարզապես դուրս շպրտվեցին: Նշենք, որ բնակարանները հոժարակամ չլքող բնակիչներին դատի էր տվել Երեւանի քաղաքապետարանը: Հօգուտ քաղաքապետարանի կայացրած վճիռների դեպքում, ԴԱՀԿ-ն մեկ օր անգամ չէր հապաղում իր առաքելությունը կատարելու համար: Սակայն այսօր, երբ պարտվողի դերում հայտնվել է քաղաքապետարանը, չգիտես ինչու, ԴԱՀԿ-ն թերանում է իր պարտականությունների մեջ:

Դեռեւս 2004-ին Երեւանի քաղաքապետարանի եւ Աբովյան 1/2 հասցեի բնակիչ Մանյա Հայրապետյանի միջեւ կնքվել է առուվաճառքի պայմանագիր, համաձայն որի՝ Մ. Հայրապետյանը պարտավորվել է վերոնշյալ հասցեում գտնվող 8,2 քմ մակերեսով գործող խանութի տարածքը հանձնել քաղաքապետարանին, փոխարենը ստանալով 6600 դոլար եւ 10 քմ հողատարածք՝ Պուշկինի փողոցի շրջակայքում: Սակայն մինչ օրս քաղաքապետարանն իր պարտավորությունները չի կատարում: Մ. Հայրապետյանն իրեն պատկանող տարածքը հանձնելով քաղաքապետարանին, որոշ ժամանակ անց ստացել է պայմանագրով նախատեսված գումարը, սակայն խոստացված 10 քմ-ն Երեւանի քաղաքապետարանն այդպես էլ նրան չի տրամադրել: Մ. Հայրապետյանի ներկայացմամբ, ինքն այս խնդրի առնչությամբ բազմաթիվ անգամ դիմել է քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանին, քանի որ առուվաճառքի պայմանագիրը կնքվել է հենց նրա հետ, սակայն վերջինս խնդրին ոչ մի լուծում չի տվել: Տեսնելով, որ «սայլը տեղից չի շարժվում», Մ. Հայրապետյանը 2006-ին դիմել է Կենտրոն եւ Նորք-Մարաշ 1-ին ատյանի դատարան, որն էլ, հիմնավոր համարելով քաղաքացու բողոքը, վճիռը կայացրել է հօգուտ նրա: Համաձայն չլինելով վճռի հետ, քաղաքապետարանը դիմել է վերաքննիչ դատարան, որը եւս վճռել է, որ քաղաքապետը պարտավոր է կատարել պայմանագրով նախատեսված պարտավորությունները: Մ. Հայրապետյանի հավաստմամբ, քաղաքապետարանի ներկայացուցիչներն իրեն առաջարկել են որոշակի գումարի դիմաց առուվաճառքի պայմանագիրն իրենց հանձնել, սակայն կինը հրաժարվել է: Քաղաքապետարանը տիկնոջը մեկ այլ առաջարկ էլ է արել՝ կենտրոնից դուրս հողատարածք՝ Մ. Հայրապետյանի նախընտրած վայրում: Սակայն երբ նա մատնանշել է հողատարածքի վայրը, քաղաքապետարանն այդ առաջարկն անընդունելի է համարել:

Թե ինչու ԴԱՀԿ-ն օրենքով սահմանված 2 ամսվա ընթացքում իր պարտականությունները չի արել եւ քաղաքապետարանին պարտավորեցրել կատարել դատարանի վճիռը, «Առավոտի» հետ զրույցում ԴԱՀԿ-ի աշխատակիցներից մեկը, որը չցանկացավ ներկայանալ, ասաց. «Մեզանից ինչ հասնում է՝ մենք արել ենք: Մենք բազմիցս քաղաքապետարանին հարկադրել ենք օրենքի պահանջը կատարել»:

Այս առնչությամբ Երեւանի քաղաքապետարանի լրատվական ծառայությունից «Առավոտին» պարզաբանեցին, որ Հյուսիսային պողոտայի կառուցապատման ծրագրերի իրականացման շրջանակներում փոխվել են նշված տարածքի կառուցապատման մակերեսները եւ ազատ տարածքներ չեն մնացել, ինչի պատճառով քննարկվող տարածքում Մ. Հայրապետյանին նոր հողամասի տրամադրումը քաղաքաշինական տեսակետից հնարավոր չէ: Ստացվում է, որ սխալ ճարտարապետական հաշվարկների ու փոխված ծրագրերի պատճառով տուժող են հանդիսանում հասարակ քաղաքացիները:

Քանի որ նմանատիպ տարածքները՝ օբյեկտի կամ բազմաբնակարան շենքերի համար հատկացնելիս քաղաքապետարանը հարյուր-հազարավոր դոլարներ է աշխատում, բնականաբար, մայրաքաղաքի կենտրոնում գտնվող այս «համեղ պատառը» եւս քաղաքային իշխանությունները ձեռքից բաց չէին թողնի:

Մոտավորապես այսպես կարելի է բնութագրել այն մարդկանց, ովքեր միաժամանակ երկու «դեպքի վայրերում» են եղել եւ արձանագրություն են ստորագրել:

ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի անվտանգության ծառայության նախկին ղեկավար Ռոմեն Ղազարյանի որդու՝ Վահե Ղազարյանի վերաբերյալ քրեական գործի դատաքննությունը, որն ընթացել է Երեւան քաղաքի քրեական դատարանում՝ զավեշտական փաստեր է ի հայտ բերել, ինչի մասին Վ. Ղազարյանի պաշտպանները ենթադրում էին դեռ նախաքննության ժամանակ:

Հիշեցնենք, որ Վ. Ղազարյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 225-րդ հոդվածի 2-րդ մասով եւ այն բանում, իբր, 2008թ. մարտի 1-ին Ֆրանսիայի դեսպանատան մոտ գտնվող շինարարությունից պոկել է ձողեր եւ Երեւանի քաղաքապետարանի դիմաց ձողեր եւ քարեր է նետել ոստիկանների ուղղությամբ: Նախորդ դատական նիստին հարցաքննվել էին ոստիկանության Շենգավիթի բաժնի աշխատակիցներ, վկաներ Գագիկ Գեւորգյանն ու Էդուարդ Վարդերեսյանը: Վերջիններս դատարանում այն աստիճան իրարամերժ ցուցմունքներ էին տվել, որ ակնհայտ էր դարձել, որ նրանք իրականում 2008թ. մարտի 1-ին Վ. Ղազարյանին չեն տեսել, նույնիսկ հավանական է, որ դեպքի վայրում չեն էլ եղել: 2008թ. մայիսի 21-ի դատական նիստի ընթացքում որպես վկա հարցաքննվեց Գառնիկ Սարգսյանը, որը հայտնեց, թե նշված օրը մի քանի ժամ Վահե Ղազարյանի հետ գտնվել է Ֆրանսիայի դեսպանատան հարակից տարածքում, այդ ընթացքում վերջինիս ձեռքին որեւէ առարկա ընդհանրապես չի եղել եւ որ ամբաստանյալը որեւէ բռնություն որեւէ մեկի նկատմամբ չի կատարել:

Վկայի հարցաքննությունից հետո դատարանն անցավ քրեական գործում առկա ապացույցների հետազոտմանը: Հետազոտվեցին քրգործում առկա դեպքի վայրի զննության թվով 17 արձանագրությունները: Վ. Ղազարյանի պաշտպաններ Լուսինե Սահակյանը եւ Երվանդ Վարոսյանը նշեցին, որ Ֆրանսիայի դեսպանատան դիմաց գտնվող շինարարության տարածքը եւ Երեւանի քաղաքապետարանի դիմացի հատվածը ընդհանրապես զննված չեն: «Կարելի է եզրակացնել, որ եթե այդ վայրերը չեն զննվել, ուրեմն այդտեղ ընդհանրապես հանցագործություն չի կատարվել»,- սա պաշտպանի դիտարկումն է: Վերջինս արձանագրեց նաեւ, որ դեպքի վայրի զննության բոլոր արձանագրությունները կազմված են քրեադատավարական նորմերի կոպիտ խախտումներով: Մասնավորապես, մի քանի արձանագրություններում որպես ընթերականեր նշված էին միեւնույն անձինք, այն դեպքում, երբ այդ արձանագրությունները կազմվել են նույն ժամին, տարբեր վայրերում: Արձանագրությունների էջերի մեծ մասում բացակայում էին ընթերակաների ստորագրությունները, արձանագրություններից մեկի համաձայն՝ քննիչը զննել էր Երեւանի Սպանդարյան հրապարակը եւ այլն: Մատնանշելով ակնհայտ խախտումները, Վ. Ղազարյանի պաշտպաններ Լուսինե Սահակյանն ու Երվանդ Վարոսյանը միջնորդություն ներկայացրին դատարանին՝ նշված դեպքի վայրի զննությունների արձանագրությունները անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ: Պաշտպանների այս միջնորդության քննարկումը նախագահող դատավոր Կարինե Ղազարյանը հետաձգեց, եւ դատական նիստն ընդմիջվեց մինչեւ մայիսի 25-ը: «Փաստորեն, զանգվածային անկարգությունների վերաբերյալ քրգործերով դեպքի վայրի զննությունների նման արձանագրությունների պայմաններում դատախազությունը շատ լուրջ խնդրի առաջ է կանգնած՝ փորձելով հիմնավորել, թե ընդհանրապես զանգվածային անկարգություններ են տեղի ունեցել»,- ավելի ուշ «Առավոտի» հետ զրույցում էլ նկատեց Լ. Սահակյանը:

Մայիսի 25-ին Հրազդանում կայանալու են համայնքապետի ընտրություններ

Առաջադրված է երկու թեկնածու՝ գործող քաղաքապետ, ՀՀԿ-ական Արամ Դանիելյանը եւ արդեն նախկին ՀՀԿ-ական Մովսես Մովսիսյանը, որն օրերս է հեռացվել կուսակցության շարքերից: Հարկ է նշել, որ Մովսիսյանը Հանրապետական կուսակցության «հնաբնակներից» է եւ կուսակցության անդամ է 1993-ից: Կուսակցության խորհրդի նման որոշումը թեկնածուն հրաժարվեց որեւէ կերպ մեկնաբանել, միայն ասաց. «Ես այդ կուսակցության անդամ դարձել եմ այն ժամանակ, երբ ընդամենը 150-200 մարդ կար նրա կազմում եւ կարիերայի խնդիր մեր առջեւ չկար: Այն ժամանակ կուսակցության Խորհրդի նախագահը լուսահոգի Աշոտ Նավասարդյանն էր: Ես քաղաքական ճանապարհ եմ անցել Անդրանիկ Մարգարյանի, Ռազմիկ Զոհրաբյանի, Վազգեն Կարախանյանի, Մուշեղ Լալայանի հետ: Նրանք շարունակում են մնալ իմ ընկերները: Իսկ այդ որոշումը ինձ չի խանգարում շարունակել մնալ նժդեհյան գաղափարախոսության կրողը, դա որեւէ գրքույկի առկայությամբ չի պայմանավորված: Կան շատ մարդիկ, ովքեր կրում են այդ գրքույկը, բայց իրականում գաղափարակիր չեն, այլ միայն կարիերայի խնդիր են լուծում»: Հարկ է նշել, որ Մովսիսյանը ՀՀԿ Նոր Նորքի կառույցի անդամ է, որն այսօր ղեկավարում է բազմակուսակցական կենսագրություն ունեցող թաղապետ Դավիթ Պետրոսյանը՝ նախկինում եղել է «Օրինաց երկրի» անդամ, հետագայում հասկանալի պատճառներով դարձավ ՀՀԿ-ական: Փորձեցինք պարոն Պետրոսյանից ստանալ Մովսիսյանին կուսակցության շարքերից հեռացնելու պատճառները, սակայն թաղապետը տեղում չէր: Թեեւ կարելի է ենթադրել, որ Մովսիսյանի նկատմամբ այդ «խստությունը» ավելի մեծ քաղաքականության հետեւանք է. նրան սատարում է ԱԺ պատգամավոր Սասուն Միքայելյանը եւ անազատության մեջ անգամ քարոզչություն է անում այս թեկնածուի օգտին: Ուստի իշխանությունները ջանք ու եռանդ չեն խնայի՝ իրենց համար անցանկալի մարդու նախընտրած թեկնածուին ամեն կերպ խոչընդոտելու համար:

Ընդհանուր առմամբ նախընտրական իրավիճակը Հրազդանում խաղաղ է: Քաղաքում միայն լուրեր են շրջանառվում 2500 դրամանոց ընտրակաշառքների եւ դրանց հասցեատերերի ցուցակների մասին: Հրազդանցիները, սակայն, անհանգստություն են հայտնում. «Միայն թե անցած անգամվա նման հատուկ ջոկատայինները չգան ու մեզ վրա բռնանան, ծեծ ու ջարդի ենթարկեն»: Ականատեսի պատմելով, 2005-ին, երբ ընտրապայքարի էին դուրս եկել գործող քաղաքապետ Արամ Դանիելյանը եւ թիվ 12 դպրոցի տնօրեն Արտուշ Շաբոյանը, քվեարկության օրը Ջրառատ թաղամասի թիվ 5 դպրոցում տեղակայված ընտրատեղամասի վրա հարձակվել էին հատուկ ջոկատայինները, բռնացել եւ էլեկտրաշոկի ու մահակներով ծեծի ենթարկել Շաբոյանի կողմնակիցներին՝ կանանց ու տարեցներին: Ականատեսի փաստելով, ծեծկռտուքը դադարել է միայն Սասուն Միքայելյանի ջանքերով:

«Առավոտը» նախընտրական տրամադրությունների շուրջ փորձեց զրուցել հրազդանցիների հետ: Քաղաքից բավականին հեռու գտնվող եւ անանցանելի ճանապարհներ ունեցող Կաքավաձոր թաղամասի բնակիչներն ընդհանուր առմամբ ոչ մի հույս չեն կապում այս ընտրության հետ: «Մեր գյուղի վիճակը շատ վատ է: Ոռոգման ջուր չունենք, անարդյունք աշխատում ենք, ճանապարհ չունենք, որ գնում ենք կենտրոն՝ պետք է էն ժամին հետ գանք, որ կարողանանք մտնել գյուղ, թե չէ 1500-2000 դրամ կնստի տաքսիով տուն հասնելը: Էստեղ ոչ մի խնդիր չի լուծվում»,- ասում է 70-ամյա Մխիթար Ազիզյանը եւ հավելում, որ այս ընտրության հետ ոչ մի հույս չեն կապում, քանի որ ամեն անգամ թեկնածուները գալիս են խոստումներ տալիս ու գնում: Իսկ ընտրությունից հետո մոռանում են իրենց մասին էլ, իրենց հոգսերի մասին էլ: Ըստ Պարգեւ Սեդրակյանի. «Մեր հողերը 70-80 տոկոսով ընկան շինարարության տակ, «Հրազդանմաշն» ընդեղ ա նստել վրեն, ցեմզավոդը՝ ընդեղ, բայց թաղամասի խնդիրները չեն լուծվում»:

Հրազդանի բնակիչները դժգոհում են, որ քաղաքապետն ու մարզպետը իրենց համար հասանելի չեն եւ հնարավոր չէ նրանց մոտ մտնել, քանի որ միջանցք անգամ ներս չեն թողնում:

Ուսանողներից ոմանք էլ՝ Բոլոնյան գործընթացի որոշ տարրերից

Երեկ Երիտասարդական համահայկական հիմնադրամը Թեքեյան կենտրոնում կազմակերպել էր քննարկում՝ «Բոլոնյան գործընթացի հիմնախնդիրները» թեմայով: Մասնակցում էին ոչ միայն բուհերի ուսանողներ ու դասախոսներ, այլեւ ՀՀ նախագահի կրթության հարցերով խորհրդական Սերգո Երիցյանն ու Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի ֆինանսական ֆակուլտետի դեկան, պրոֆեսոր Արմեն Ճուղուրյանը: Վերջին երկուսը ոչ միայն պատասխանեցին ուսանողների հարցերին, այլեւ ներկայացրին «100 հարց եւ պատասխան Բոլոնիայի գործընթացի մասին», «Բոլոնիայի գործընթացի եւ կրթության որակի հիմնախնդիրները» գրքերը: Հեղինակների փոխանցմամբ, այս գրքերում մեկնաբանվել են բարձրագույն մասնագիտական կրթության որակի ապահովման առանցքային հարցերը՝ Բոլոնյան գործընթացի համատեքստում եւ դրանց անմիջական անդրադարձը ՀՀ բուհերում: Ս. Երիցյանի ձեւակերպմամբ. «Ցանկացած բարեփոխում դժվարությամբ է հասնում այն մարդուն, որը պետք է այն իրականացնի»:

Նա ասաց, որ եթե այսօր Հայաստանի կրթության որակը գնահատելու լիներ հինգ բալանոց համակարգով, ապա «Երեքից ավելի չէի նշանակի: Իհարկե, ունենք առանձին մասնագիտություններ, որոնք հինգից էլ ավելի կգնահատեմ: Օրինակ, Պոլիտեխնիկի եւ «Սինոփսիս» կազմակերպության համատեղ ծրագրերը մագիստրոսական փուլում ունեն միջազգային ճանաչում եւ կիրառվում են ոչ միայն Եվրոպայում, այլեւ ԱՄՆ-ում: Սա մրցունակ ծրագիր է, մրցունակ են նաեւ մեր ուսանողները: Կան մասնագիտություններ էլ, որոնք հնացած են: Դրանց շարքին են դասվում մանկավարժական, ճարտարագիտական, հումանիտար որոշ մասնագիտություններ»: Ս. Երիցյանի գնահատմամբ, հայաստանյան մի շարք բուհեր հաճախ լուծում են ոչ թե որակական, այլ քանակական խնդիրներ. «Առայժմ չենք կարող հպարտանալ Հայաստանի կրթական համակարգի որակով, բայց կարող ենք խոսել «առաջին ծիծեռնակների» մասին՝ մասնավորապես ԵՊՀ-ի, Պոլիտեխնիկի, Սլավոնական համալսարանի եւ «Սինոփսիսի» կողմից մագիստրոսական ծրագրի մասին, որը մրցունակ է աշխարհում»: Ա. Ճուղուրյանն, անդրադառնալով արտասահմանում ուսումը շարունակելուն, կարծիք հայտնեց, թե մեզանում պարզապես դա մոդայիկ երեւալու համար են անում. «Մարդկանց մեջ թյուր կարծիք է ստեղծվել, թե մեր ուսումնական համակարգը թույլ է: Դա ամենեւին այդպես չէ, այն պարզապես չի համապատասխանում ստանդարտներին, որ կիրառվում են Եվրոպայում»:

«Առավոտը» ուսանողներից փորձեց պարզել՝ գո՞հ են Բոլոնյան գործընթացից: ԵՊՀ ուսանող Անի Միքայելյանի խոսքերով, այս գործընթացի դրական կողմն այն է, որ ուսանողն իր աշխատանքով կարող է պահպանել իր անվճար տեղը. «Լավ է, որ վճարովի ընդունվելու դեպքում էլ բարձր առաջադիմություն ունեցող ուսանողին հետագայում հնարավորություն է ընձեռվում տեղափոխվել անվճար համակարգ»: Անին թերություն համարեց այն, որ կան ոչ մասնագիտական առարկաներ, որոնք հաճախ ուսանողներին ստիպում են սովորել ավելի լավ, քան բուն մասնագիտականները. «Կան նաեւ դասախոսներ, որոնք կրեդիտային համակարգը դարձրել են ուսանողին ճնշելու միջոց»:

Հյուսիսային համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետի ուսանող Գյուլնարա Խանոյանը կարծում է, որ կրեդիտային համակարգը արդյունավետ է գործում, որովհետեւ այս պարագայում ուսանողներն իրենց հույսը չեն դնում փողի կամ ծանոթների վրա: ԵՊՀ տնտեսագիտության ֆակուլտետի ուսանող Տիգրան Նիկողոսյանն էլ ասաց. «Քանի որ ներկայումս գտնվում ենք անցումային փուլում, կրթության ոլորտի բացթողումները ավելի շատ են: Կարծում եմ, դրականը ընթացքում կերեւա: Ինչ վերաբերում է կրեդիտային համակարգին, այն խթանելու համար կան գործոններ, որոնք մեզ մոտ դեռ թերի են»:

«Լեդի Մակբեթին» մարմնավորած Արմինե Մացակյանը կույր է

Վանաձորի Հովհ. Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում մայիսի 30-ին կկայանա «Լեդի Մակբեթ» մոնոներկայացումն՝ ըստ Շեքսպիրի: «Առավոտի» հետ զրուցած մասնագետները նշեցին, որ սա բացառիկ երեւույթ է մեր իրականությունում, քանի որ հերոսուհու կերպարը մարմնավորելու է 7-8 տարի առաջ տեսողությունը լիովին կորցրած դերասանուհի Արմինե Մացակյանը:

Նշենք, որ Մոսկվայում գործում է «Ներքին տեսողություն» անունով կույր դերասանների թատրոն, Ռոստովի մարզում էլ կա ժողովրդական թատրոն՝ նման դերասաններով:

Ինչ վերաբերում է Ա. Մացակյանին, ըստ մեր զրուցակիցների, դերասանուհին կարողանում է շեքսպիրյան տեքստը եւ հերոսուհու հոգեվիճակները մատուցել վարպետորեն, հոգեբանական նրբություններով: Նա խոսքն ու գործողությունը համադրում է ներդաշնակորեն: Եվ դա շնորհիվ թատրոնի դերասան, բեմադրիչ Թեմուր Աճինյանի, որը 50 րոպե տեւողությամբ գրական կոմպոզիցիան կառուցել է այնպես, որ դերասանուհին կատարում է բազմաթիվ գործողություններ, անգամ վազում բեմում: Դերասանուհու ֆիզիկական խնդրին անտեղյակ հանդիսատեսը անգամ կարող է չզգալ, որ հերոսուհին գործում է զուտ հիշողությամբ: Մենախոսությունն էլ հնարավորություն է տալիս ընկալելու Շեքսպիրի հայտնի գործն ու չարագործությունների դրդիչ հանդիսացող գլխավոր կերպարն ամբողջությամբ:

«Առավոտը» կապվեց բեմադրիչ Թեմուր Աճինյանի հետ: Վերջինս տեղեկացրեց, որ դերասանուհին իր կինն է, որը շուրջ 10 տարի աշխատել է Վանաձորի թատրոնում, իսկ ձեռք բերված առաջին կարգի հաշմանդամությունը նրան թույլ չի տվել շարունակել բնականոն ստեղծագործական ընթացքը: «Արմինեն 2004թ. արժանացավ Թատերական գործիչների միության «Արտավազդ» մրցանակի՝ Սարոյանի «Հեյ, ո՞վ կա այդտեղ» մոնոներկայացման համար, կերտելով Էմիլի Քեյթի կերպարը: Իսկ Սամվել Զուլոյանի բանաստեղծությունների հիման վրա բեմադրած «Ինձնից մինչեւ ես» մոնոներկայացմամբ շրջագայել է Եվրոպայում: 2006թ. մասնակցելով Գերմանիայում կայացած «Թեսփիս» եւ 2007թ. Ուկրաինայում՝ «Մարիա» մոնոներկայացումների միջազգային փառատոներին, արժանացել է գլխավոր մրցանակի»,- հայտնեց բեմադրիչը: Դիտարկմանը՝ թատերական լայն հասարակությունը ծանոթ չէ Ա. Մացակյանի արվեստին, մինչդեռ արեւմուտքում նման ֆիզիկական իրավիճակում հայտնված արվեստագետներին ավելի մեծ հնարավորություններ են տրվում ներկայանալու աշխարհին, մեր զրուցակիցը նախ նշեց, որ իրենք «ստավկա» չեն անում դերասանուհու չտեսնելու հանգամանքին եւ դա չէ նրա իմիջի գլխավոր բաղադրիչը. «Մեր թատրոնում Արմինեի հետ աշխատել են բեմադրիչ Ջանիկ Ավետիսյանը՝ «Ինձնից մինչեւ ես» եւ Սոֆա Սողոմոնյանը՝ «Հեյ, ո՞վ կա այդտեղ» մոնոներկայացումներում: Շատ ռեժիսորներ պարզապես չեն համարձակվում աշխատել դերասանուհու հետ, ինչը հասկանալի է»: Կայանալիք «Լեդի Մակբեթ» մոնոներկայացման առիթով էլ Թ. Աճինյանը նշեց, որ ինքն ու դերասանուհին աշխատել են ցույց տալ, թե բացասական իմաստով ինչի է ընդունակ կինը. «Կարծում ենք՝ դրան հասել ենք: Արմինեի «Լեդին» ներկայանում է կանացի իր ողջ վիշապային էությամբ»:

Թ. Աճինյանը հայտնեց, որ Երեւանում հանդիսատեսը հնարավորություն կունենա շփվելու Արմինեի արվեստին՝ այս աշնանը կայանալիք «Արմմոնո» շեքսպիրյան փառատոնում, եթե, իհարկե, վերջինիս հանձնախումբը հավանության արժանացնի «Լեդի Մակբեթը»: «Արմմոնոյից» հետո ծրագրել են մեկնել այլ փառատոների եւս: Հետաքրքրությանը, թե դերասանուհին ունի՞ հովանավոր կամ պրոդյուսեր, պարոն Աճինյանն ասաց. «Ձեր թվարկածները միայն ես եմ»:

Այս թատրոնը հանդուրժում է անգամ այլ դպրոցի պատկանող ռեժիսորների բեմադրություններ:

«Որտեղ սկսվում են քաղաքականությունն ու ֆինանսները, այնտեղ վերջանում է արվեստը»,- «Առավոտի» այն հարցին, թե ինչպե՞ս է վերաբերվում մշակութային գործիչների՝ կուսակցականացվելուն, «Պյոտր Ֆոմենկոյի արվեստանոց» մոսկովյան թատրոնի տնօրեն Անդրեյ Վորոբյովը երեկ այսպես պատասխանեց: Հետո էլ շարունակեց. «Դրանք կարեւոր ինստիտուտներ են, որոնց վրա կառուցվում է երկրի ապահով ապագան... սակայն երբ արվեստագետը սկսում է զբաղվել բիզնեսով կամ քաղաքականությամբ, միանգամից կորցնում է այն ամենը, ինչ նախկինում իրեն արվեստագետ էր դարձնում»: Ա. Վորոբյովին հիշեցրինք նաեւ Միխայիլ Շվիդկոյի՝ վերջերս ՀՀ-ում հայտնած այն միտքը, թե ռուսաստանյան արտիստները բավականին «թանկ» են եւ նրանց դժվար կլինի բերել Հայաստան: «Մեզ համար կարեւոր էր նախ հայ հանդիսատեսին ներկայացնել մեր ստեղծագործությունը: Մի կողմից նպատակ կար երկխոսություն սկսել Հայաստանի հետ, նաեւ, քանի որ թատրոնը թանկ հաճույք է, իսկ հյուրախաղերը փող են բերում»,- ասաց Ա. Վորոբյովը:

Փաստենք, որ ՀՀ մշակույթի նախարարության, Հայաստանի թատերական գործիչների միության, ՌԴ մշակույթի եւ կինեմատոգրաֆիայի դաշնային գործակալության, ՎՏԲ բանկի համագործակցության արդյունքում եւ «Ռուսական մշակույթի սեզոնի» շրջանակներում մայիսի 21-28-ը Պյոտր Նաումովիչ Ֆոմենկոյի թատրոնը առաջին անգամ է Հայաստանում՝ «Պատերազմ եւ խաղաղություն», «Ընտանեկան երջանկություն» ներկայացումներով:

«Սրանք լեգենդար բեմադրություններ են, որոնք մեծ թատերական դպրոցի դեր կարող են խաղալ»,- նկատեց ՀՀ թատերական գործիչների միության նախագահ Հակոբ Ղազանչյանը: Իսկ Ֆոմենկոյի թատրոնի դերասանուհի Գալինա Տյունինան ասաց. «Ձեզ ենք բերել ներկայացումներ, որոնց վրա աշխատել ենք երկար ժամանակ: Սրանք դեռ աշխատող ներկայացումներ են, անընդհատ նորացվում են: Այստեղ պատկերված է մեր արդի կյանքը: Այնպես որ, կարող եք հասկանալ, թե ինչպես ենք ապրում»:

«Պյոտր Ֆոմենկոյի արվեստանոց» թատրոնը հիմնադրվել է 1993-ին, սակայն աշխատակազմը իր ծնունդն է համարում 1988-ը, երբ Պ. Նաումովիչը իր ուսումնական արվեստանոցում հավաքում էր ուսանողական խումբ: Ներկայումս թատրոնում ստեղծագործում են 3 սերնդի 32 դերասան եւ 5 ռեժիսոր: Լրագրողներին հետաքրքրեց, թե ինչո՞ւ անձամբ Պյոտր Ֆոմենկոն ներկա չէ: Ա. Վորոբյովը պատասխանեց. «Տարիքի եւ առողջական խնդիրների պատճառով նա ոչ հաճախ է մասնակցում հյուրախաղերին: Բացի այդ, վերջին տարիներին նա շատ ծանրաբեռնված է աշխատանքով»: Իսկ Գ. Տյունինան ներկայացրեց իրենց աշխատանքային առօրյան. «Մեր թատրոնը կապված է գրականության եւ խոսքի հետ: Երբեմն Պյոտր Նաումովիչը այն անվանում է գրքի թատրոն: Պատճառն այն է, որ մենք հաճախ ենք հավաքվում, տարբեր ստեղծագործություններ ընթերցում, ինչից հետո ծնվում է ներկայացումը»: Ա. Վորոբյովն էլ ներկայացրեց ճամփորդական որոշ խնդիրներ. «Մեր դեկորացիաները մեծ են եւ յուրօրինակ, դրա համար էլ դժվար էր դրանք տեղափոխելը: Ցավոք, նախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունները շատ են հեռացել իրարից: Խորհրդային համակարգի փլուզումը բերեց ցավոտ պահեր բոլորիս համար: Դեռ վերքերն ենք բուժում եւ կարող ենք մերձենալ նախեւառաջ մշակույթի միջոցով»: Դերասանները խոստովանեցին, որ հայ թատրոնի մասին քիչ բան գիտեն: Ա. Վորոբյովն էլ նշեց. «Այժմ փառատոներ քիչ են կազմակերպվում: Եթե նախկինում դրանց շրջանակներում մարդիկ գալիս, ներկայացումից հետո միասին շփվում էին, ապա հիմա գալիս «ծառայում»-գնում են»: Այս տարի «Պյոտր Ֆոմենկոյի արվեստանոց» թատրոնի 15-ամյակն է: Լրագրողներին հետաքրքրեց, թե այդ առիթով նոր ներկայացում չե՞ն բեմադրելու: «Ֆոմենկոն այդպիսիք անվանում է «ամսաթվային» ներկայացումներ: Այդպիսի բաներ չենք անում, մանավանդ, երբ մեր հոբելյանին է նվիրված»,- պատասխանեց Ա. Վորոբյովը եւ տեղեկացրեց. «Մեր թատրոնը առանձնանում է նրանով, որ գեղարվեստական ղեկավարից բացի, թատրոնում 4 բեմադրող ռեժիսոր է գործում: Թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն այնքան բարի եւ հեռատես է, որ կարող է իրեն թույլ տալ՝ թատրոնում աշխատեն այլ ռեժիսորներ, նույնիսկ, եթե նրանք այլ դպրոցի ներկայացուցիչներ են»:

Երբեմն այն, ինչին որ մենք մեր կյանքի ընթացքում ձգտում ենք, շատ հաճախ ավելի պարզունակ պատկերով է ներկայանում մեզ, քան այն, ինչը մենք վաղուց արդեն գիտեինք: Մարդը զարմանալի բնույթ ունի, որ շարունակ մրցակցում է ժամանակի ու տարածության հետ՝ լինելով նրանց ծնունդը: Որոնում է, գտնում եւ, իր իսկ գտածը մոռանալով, շարունակում է որոնել: Եվ իր թվացյալ անհորիզոն կյանքի ընթացքում շարունակ կառուցում, ստեղծում է, որպեսզի հետո իր իսկ ձեռքով ավերի իր ստեղծածը, ինչը որ դեռ չի հասցրել ավերել ժամանակը: Եվ ստացվում է այնպես, որ այս գաղտնախորհուրդ պտույտի մեջ ամեն ինչ շարժվում-հոսում է, բայց ոչինչ տեղ չի հասնում: Հոսում է ոչ միայն ջուրը, այլ խուլ գիշերների մեջ, մեր աչքից աննկատ, շնչում-շարժվում է նաեւ հողը՝ իր ներսից լույս աշխարհ բերելով մանր ու մեծ քարեր, նույնքան անհասկանալի, ինչպես որ մարդու մեջ ծնվում-արթնանում է քար նետելու ցանկությունը:Աստվածաշունչը քարերի հետ շփվելու մարդու երկու վիճակ է ներկայացնում. քարեր հավաքելու ժամանակը եւ քարեր նետելու ժամանակը: Հետաքրքիր է, որ չկա երրորդ տարբերակը, այնինչ, թվում է, թե կարող էր լիներ, օրինակ՝ քարեր չնետելու ժամանակը...Մանկությանս տարիներին, ամեն բացվող գարուն, ցանքսը սկսելուց առաջ մեր ուսուցիչները մեզ տանում էին համայնական արտերի քարերը հավաքելու, եւ մենք՝ երեխաներս՝ տեսնելով, որ հարեւան արտի տերերը չկան, մեր հավաքած քարերը ուսուցիչներից թաքուն շպրտում էինք նրանց արտերը, այնինչ, հրահանգը շատ պարզ էր՝ պետք է մեր հավաքած քարերը լցնեինք դույլերի մեջ եւ կուտակեինք երկու հողամասերի սահմանաբաժնում: Ու հետաքրքիրն այն էր, որ օգտվելով մեր բացակայությունից՝ հաջորդ կամ մյուս օրը ուրիշ դասարանի երեխաները մեր նետած քարերը նորից ետ էին շպրտում՝ քարերից մաքրված մեր արտը, ու այդպես շարունակ... Եվ հիմա, այսօր հետեւելով մեր երկրի քաղաքական կյանքին՝ տեսնում եմ, թե ինչպես մենք շարունակ քարեր ենք հավաքում ու շպրտում իրար վրա՝ մոռանալով, որ մեր շպրտած քարը նորից մեր արտն է վերադառնում, ու չենք էլ փորձում վերհիշել այն պարզ ճշմարտությունը, որ մենք մանկությունից գիտեինք արդեն, թե քարերը պետք է սահմանագծում հավաքել եւ չշպրտել, քանի որ վաղուց արդեն հայտնի է, որ քարի մեջ արյուն կա... Եվ դա մեր արյունն է: