Ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանի գնահատմամբ՝ «Համերկրացիներ» ծրագրի փակմամբ Ռուսաստան մեկնող մեր հայրենակիցները կզրկվեն քիչ թե շատ բարեկեցիկ, սոցիալապես եւ իրավականորեն պաշտպանված լինելու հնարավորությունից՝ այն դեպքում, երբ նրանք միեւնույն է՝ արտագաղթելու են: Իսկ «Հայկական սոցիոլոգիական ասոցիացիայի» նախագահ Գեւորգ Պողոսյանը կարծում է, որ «Համերկրացիներ» ծրագիրն, այնուամենայնիվ, վտանգավոր է մեզ համար, քանի որ այն ոչ թե միգրացիոն, այլ վերաբնակեցման ծրագիր է: Ստորեւ ներկայացնում ենք հատվածներ արտագաղթի պատճառների եւ այն կասեցնելուն ուղղված քայլերի շուրջ ազգագրագետի եւ սոցիոլոգի «Դեմ առ դեմ» բանավեճից:
Գեւորգ Պողոսյան- «Համերկրացիներ» ծրագրի մասին մենք վաղուց էինք խոսում, բայց ստույգ տվյալներ չունեինք: Այստեղ կա մի նրբություն. սա վերաբնակեցման ծրագիր է, միգրացիոն չէ: Այս ծրագրի նպատակն է ընտանիքներով մարդկանց վերաբնակեցնել՝ նրանց համար ի սկզբանե բարվոք պայմաններ ստեղծելով: Չափերով՝ զուտ ծրագրով մեկնողների քանակական առումով, իհարկե՝ այն չնչին բան է, անգամ եթե մենք խոսենք անցած 5-6 տարվա ընթացքում մեկնած 5 հազար հոգու մասին: Այն դեպքում, երբ մենք տարեկան 50-60 հազար հոգու կորուստ ունենք, որոնց 80 տոկոսը կրկին Ռուսաստան է մեկնում եւ ոչ թե, օրինակ, Կանադա, այս ծրագիրը զուտ քանակական առումով վտանգ չի ներկայացնում, վտանգն այն է, որ մարդիկ մեկնում են՝ այլեւս չվերադառնալու պայմանով:
Հրանուշ Խառատյան- Բայց ե՛ւ կանադական, ե՛ւ ամերիկյան ծրագրերը եւս վերաբնակեցման ծրագրեր են: Եվ սկզբունքորեն երկրների մեծ մասը եթե ունի ժողովրդագրական խնդիր, հենց վերաբնակեցման նպատակով է ներգաղթ կազմակերպում, ոչ թե աշխատանքի:
Կարդացեք նաև
Գ. Պ.- Անշուշտ, Ռուսաստանն ունի նման խնդիր, հենց իրենց տվյալներով՝ արդեն 2025 թ. 17 միլիոնի պակաս են կանխատեսում: Հասկանալի է, որ այդ 17 միլիոնը Հայաստանից չեն տանելու, ոչ էլ՝ Կովկասից: Բայց մենք արդեն գիտենք, որ Հայաստանից արտագաղթած 1 միլիոն 200 հազարի 80 տոկոսը Ռուսաստանում է գտնվում: Ուրեմն խնդիրն այստեղ ոչ թե քանակի մեջ է, այլ՝ որ նոր որակ է ստեղծվում, նոր պատուհան:
«Առավոտ»- Ըստ Ձեզ՝ այդ պատուհանի փակումն ի՞նչ կտա:
Գ. Պ.- Երկու առումով արդյունք կտա: Նախ՝ վերջապես առաջին անգամ մենք տեսանք, որ մեր կառավարությունը կարծես թե մտահոգվում է արտագաղթով, ինչն անսպասելի է, քանի որ արտագաղթը մեր երկրում 15 տարվա պատմություն ունի, իսկ այս «Համերկրացիներ» ծրագիրը՝ 5: Միգուցե մեր կառավարությունն իսկապես մտահոգվում է արտագաղթով, որովհետեւ բնակչության զգալի նվազում է գնում:
Հ. Խ.- Շատ կասկածում եմ դրանում: Մեր իշխանությունն այդ խնդրին անդրադառնում է այնքանով, որ ցույց տա, թե ինքը գոնե մի հարցում, ինչ-որ մի տեղ մի բան անում է: Բայց այդ անդրադարձը վարչական անդրադարձ է, դա սահմանափակման անդրադարձ է, որն արտագաղթի պատճառների հետ բացարձակ առնչություն չունի: Այսինքն՝ եթե մենք նույնիսկ մեր երկրի բոլոր սահմանները փակենք, եթե մենք վերադառնանք Ռուսաստանի հետ վիզային ռեժիմի, ապա այս բոլոր քայլերն ընդամենը արտագաղթի ճանապարհները դժվարացնելու եւ ոչ թե արտագաղթը նվազեցնելու լուծումներ են:
Գ. Պ.- Եթե միայն դա արվի՝ այո:
Հ. Խ.- Բայց առայժմ մենք ուրիշ արձագանք չունենք մեր իշխանություններից:
Գ. Պ.- Չէ, մենք ունենք եւս մեկ արձագանք. առաջին անգամ Միգրացիայի վարչության պետ Գագիկ Եգանյանը հայտարարեց, որ կառավարության որոշմամբ զգալի գումար է հատկացվել, որպեսզի ուսումնասիրվի միգրացիոն իրավիճակը Հայաստանում: Վերջին 20 տարվա մեջ ես առաջին անգամ եմ լսում նման բան:
Հ. Խ.- Վերադառնալով «Համերկրացիներ» ծրագրի փակմանը՝ ես ուզում եմ նշել, որ Ռուսաստան արտագաղթողների ահռելի մեծամասնության մեջ այն քիչ հատվածը, որն այս ծրագրով փոքրիշատե ապահով պայմաններով պետք է մեկներ եւ տեղավորվեր, ինչ-որ չափով նյութական, սոցիալական եւ իրավական պաշտպանվածություն ունենար, այս ծրագրի փակմամբ փաստորեն մենք ավելի ծանր վիճակում ենք դնելու այդ մարդկանց, ովքեր մեկ է՝ գնալու են:
Գ. Պ.- Մենք հիմա եկել-հասել ենք այն եզրին, որից հետո արդեն պետությանն էլ ձեռնտու չէ, որ մարդիկ մեկնեն: Որովհետեւ մինչեւ հիմա, անկեղծ խոսենք, այն մարդիկ, ովքեր մեկնել էին, գումարներ էին ուղարկում: Եվ պետությունը, չխանգարելով արտագաղթին, միանգամից երկու խնդիր էր լուծում: Նախ՝ թեթեւացնում էր սոցիալական լարվածությունը երկրում, քանի որ ինչքան շատ գործազուրկ ունես երկրում, այնքան պայթյունավտանգ իրավիճակ է ստեղծվում:
«Առավոտ»- Ինչի մասին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը կեսկատակ ասաց:
Գ. Պ.- Կեսկատակ, բայց դա լուրջ էր: Մոտավոր գնահատականներով՝ տարեկան 2-3 միլիարդ դոլարի գումար էր մտնում Հայաստան: Իհարկե, ըստ մեր ուսումնասիրությունների՝ բնակչությունն այդ գումարները չէր ծախսում ներդրումների, նոր բիզնեսներ բացելու համար, այդ գումարները ծախսվում էին բացառապես սպառողական նպատակներով: Սակայն ամեն դեպքում դա ահռելի գումար էր, որից պետությունն օգտվում էր: Բայց կա մի սահմանագիծ, որից հետո երբ բնակչությունը նվազում է, դա արդեն վնասում է եւ պետական կառույցներին, եւ բիզնեսին, քանի որ այլեւս հենց նույն այդ բիզնեսի համար սպառող եւ աշխատող չի լինի:
Հ. Խ.- Այս պահին ոչ միայն ուղղակի արտագաղթելու խնդիրն է, այլեւ այն, որ այսօր Հայաստանում առկա է մինչեւ 15 տարեկանների, 15-60 եւ ավելի բարձրերի վտանգավոր անհամամասնություն, մենք ունենք վերարտադրողական տարիքի բնակչության ոչ միայն քանակական, այլ նաեւ վերարտադրության ցանկության պակաս: Այսինքն՝ Հայաստանում ժողովրդագրական կառուցվածքը դեֆորմացված է բոլոր ասպեկտներով: Ոչ մի իշխանության սա չպետք է անտարբեր թողնի: Բայց ինձ այնպես է թվում, որ ամեն մի իշխանություն իրեն այնքան ժամանակավոր է համարում, որ ոչ թե ընդհանրապես իշխանության խնդիր է լուծում, այլ կոնկրետ իր եւ այս պահի: Թե հաջորդ տարի ինչ կլինի՝ հերն էլ անիծած:
Բանավեճը վարեց
ԱՐԵՎԻԿ ՍԱՀԱԿՅԱՆԸ
Նախագիծն իրականացվում է «Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան» ծրագրի շրջանակներում:
Արտագաղթի պատճառների եւ այն կասեցնելուն ուղղված քայլերի շուրջ ազգագրագետի եւ սոցիոլոգի «Դեմ առ դեմ» բանավեճն ամբողջությամբ
