Հարցազրույց ՀՀ վաստակավոր նկարիչ Խաչատուր Ազիզյանի հետ
Կան բացառիկ, ռազմավարական նշանակության մշակութային իրադարձություններ մեզանում, որոնք իսկապես զենք են հայի բացառիկ քաղաքակրթվածությունն ու այն մեկնաբանելու ձեւն ու բովանդակությունը աշխարհին ներկայացնելու մեջ, նման իրադարձությունները լուսաբանման ու լայն ներկայացման կարիք ու նշանակություն ունեն, հանրապետության շրջանակներից դուրս, ինչը մեզանում դեռեւս տեղի չի ունենում, գուցե հենց ամենամեծ զենքերից՝ մեր մշակույթից օգտվել չկարողանալու պատճառով թերեւս։
Ինչուների պատճառներն ու հետեւանքներն այլ թեմաներ են, որոնք մի գեղեցիկ օր հույս ունենանք, որ առաջնային կդառնան ու կունենանք աշխարհին հայ մշակույթն ու նրա արժանի գործչին ներկայացնելու մշակույթ եւս։ Իսկ մինչ այդ նկատեմ, որ գեղանկարչական անցուդարձի, եղած ցուցահանդեսների մեջ իր մասշտաբով եւ գեղարվեստական բովանդակությամբ, համամարդկային արժեքներ ներկայացնելու ու դրանց վերաբերյալ իր ուրույն ու բացառիկ մոտեցումով առանձնանում է ՀՀ վաստակավոր նկարիչ Խաչատուր Ազիզյանի «Տեսանելի երաժշտություն» ցուցահանդեսը, որի թողած տպավորությունն ու իրական մշակութաբանական արժեքը անասելի մեծ է ու արժեքավոր։ Համաշխարհային երաժշտության դասկան ակորդները գեղարվեստում հայկական ձեռագրով պատկերամարմնացում էին ստացել, հեղինակի ազգային տեսակը շեշտելով, ում համար ստեղծվող մշակույթը ազգային բովանդակություն ու աշխարհի վրա ապրելու իմաստ է տալիս ազգերին, ովքեր ժամանակների մեջ թողած սեփական ժառանգությունն ունեն։
–Պարոն Ազիզյան, նկարչի համար ամեն օրը նոր բացահայտման ու նոր արարաման սկիզբ է, ուստի աշխարհընկալումն ու փիլիսոփայությունն էլ շատ տարբեր է ու յուրահատուկ այլ մասնագիտության տեր մարդկանց համեմատ։ Ձեր ցուցահանդեսը, որը կոչվում էր «Տեսանելի երաժշտություն», հայ գեղարվեստի պատմության մեջ դեռ ամրագրելու է իր ցնցող ներկայությունը, որպես բացառիկ մի ակորդ, հուժկու մի քայլ, մի իրականություն, որը ընկալելու համար միայն գեղեցիկ աչք ունենալը, արվեստասեր լինելը, մասնագետ լինելը քիչ է, այն իրենից ենթադրում է նաեւ բազմակողմանի զարգացած եւ լավ մարդ լինել։ Վարպետ, ինչպե՞ս եկաք այդ գաղափարի իրականացմանը՝ երաժշտությունը կտավներում, անշոշափելին տեսանելիության տիրույթում ներկայացնելու բացառիկ գաղափարին։
Կարդացեք նաև
– Երեւի երրորդ դասարանում, դասղեկի ցուցումով ունեինք փոքր բլոկնոտներ։, որոնց թերթի վրա գրվում էր երկրի անունը եւ առանձին թերթերի վրա տվյալ երկրի նկարիչների, գրողների, կոմպոզիտորների, արտիստների անունները։ Այդ բլոկնոտները մեզ ահագին բան տվեցին։ Անցել եմ դաշնամուրի ամբողջ կուրսը։ Ունեի նամականիշների շատ մեծ հավաքածու, որը կարծես մի հանրագիտարան լիներ եւ օգնեց ինձ շատ բան իմանալու։ Ունեմ լավ գրադարան, որը ուսումնասիրել եմ։ Միշտ մատածել եմ, երաժշտության եւ նկարչության կապի մասին, նմանությունների, տարբերությունների եւ հասկացել եմ, որ նույնն են։ Դեռ ուսումնարանում սովորելու տարիներին միշտ հաճախում էինք օպերա, բալետ։ Այս ամենը իմ մեջ զարգացրեց սերը դեպի երաժշտությունը։
-Դասականներին պատկերելու սեփական ոճը երկար փնտրված որոշո՞ւմ էր, ո՞րն էր առաջինը, ո՞ր կոմպոզիտորը։
–Առաջինը Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի երկրորդ մասն էր, ադաջիոն։
–Ասելիքի խորության մասին ամեն մի ստեղծագործություն խոսում է իրեն հատուկ երանգապնակով, հնչում գեղարվեստականության ազիզյանական երանգների միջոցով, որոնք վրձնահարվածներին են վստահել համաշխարհային մեծությունների ամենահայտնի ու ամենակատարյալ գործերը, վերաստեղծագործման այս փաստը պատասխանատվության ահռելի զգացում է ենթադրում, պարտավորեցնո՞ղ էր անշոշափելին տեսանելի դարձնելու ձեր մտադրությունը։
–Իհարկե, պարտավորեցնող էր։ Եվ երաժշտությունը մի անծայրածիր ամբողջություն է։ Ուստի անընդհատ կարելի է ավելի այլ ձեւով պատկերել տվյալ հեղինակի տվյալ ստեղծագործությունը։
–Վաստակի ու տարիքի բարձունքից Ձեր այս ստեղծագործական ակտը կարելի՞ է համարել մեծերի երկխոսություն կամ հարգանքի տուրք, որը հիմնված է իր տեղն ու դերը հաստատած, իր ասելիքն ու մշակութային ժառանգությունն ամրագրած անհատականությունների դիրքից։ Սա փաստ է, հաստատող մի սիմֆոնիկ ակորդ համամարդկային մշակույթի մաս լինելու փաստ։
–Այո, իրոք, կարծես հարգանքի տուրք համարենք։ Եվ նաեւ հիմա ի՞նչ են լսում մեծամասնությունը։ Ռաբիս։ Սա նաեւ ակտ էր, հիշեցում էր, թե որն է իսկականը։
–Վարպետ, համամի՞տ եք այն մտքի հետ, որ մշակույթը չունի ազգություն, նայելով կոնկրետ մեր գեղանկարչությանը, այս դոգման արդյոք քարուքանդ չի լինում, մեր գունապնակի, մեր շտրիխի բնավորությունը արդյո՞ք ենթարկվում է նման մտքի։
–Կարճ կասեմ։ Առաջներում կար մի թեզ, որը ես համարում եմ ճիշտ։ Արվեստը պիտի լինի ձեւով ազգային, բովանդակությամբ համամարդկային։
–Որպես օրենք հայրերի եւ որդիների կռիվը բոլոր ասպարեզներում եղել է մշտական երեւույթ, այն այսօ՞ր էլ նույնն է, ինչպես եք վերաբերվում երիտասարդ, միջին սերնդին, ինքներդ էլ ձեր ընտանիքում ունեք այդ տարիքի ստեղծագործողներ, նրանց ասելիքի արտահայտչամիջոցը ձեզ համար ինչպիսի՞ն է, ընկալելի՞ է, նորարարությանն ինչպե՞ս եք վերաբերվում: Առհասարակ, որպես լայն մտահորիզոնի արվեստագետ, ինձ թվում է, որ Ձեր արտաքին խստության տակ ապրում է նաեւ նորարարը, ավանգարդիստական միտք ունեցող եւ դեռ ասելիքի արտահայտչամիջոց փնտրող արվեստագետը… ամեն դեպքում ձեր քանդակներն այդ մասին են շշնջում։
–Արշիլ Գորկին նորարար է, չէ՞։ Ես շատ եմ սիրում եւ ընդունում այդպիսի նորարարներին, ոչ թե որ խզբզում են եւ ասում իբր նորարար են։ Պրոֆեսիոնալ նկարիչը տեսնում է վատը եւ լավը։
–Վարպետ, ի՞նչ է բերում տարիքը ճշմարիտ արվեստագետին, ի՞նչ է վերցնում փոխարենը, մտածե՞լ եք այդ մասին։
–Տարիքը բերում է ավելի լայն մի ուղի եւ ցանկանում ես գնալ այդ ուղով, բայց նույն տարիքը թույլ չի տալիս։
–Կատարելության ճանապարհը եթե պատկերելու լինեիք, ինչպիսի՞ն կլիներ այն Ձեր կտավում։
–Ճանապարհ դեպի Ռեմբրանդտ։
–Նորարարություններ ու նոր արտահայտչամիջոց փնտրող Խաչատուր Ազիզյանից ի՞նչ սպասելիքներ ունենանք առաջիկայում, ի՞նչ գործի վրա եք աշխատում հիմա։
–Շատ հետաքրքիր, կարեւոր մի լավ բան եմ մտածել եւ սկսել եմ աշխատել դրա վրա։ Այսինքն, ցուցահանդես՝ մի շատ կարեւոր թեմայով։ Կտեղեկանաք։ Բացի դրանից, տպագրության է գնալու իմ հուշերի գիրքը, որը, իհարկե, դուք կունենաք։
Հարցազրույցը՝
Արվեստաբան Արմինե ՄԵԼԻՔ–ԻՍՐԱՅԵԼՅԱՆԻ
«Առավոտ» օրաթերթ
17.01.2026
