Ի՞նչ անել Ադրբեջանում պահվող մեր պատանդների ազատ արձակման համար։
ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի 61-րդ նստաշրջանի համատեքստում, որը ներկայումս տեղի է ունենում Ժնևի Ազգերի պալատում (2026 թվականի փետրվարի 23-ից մարտի 31-ը), մենք երեք հարց ուղղեցինք Շվեյցարիայի արտաքին գործերի նախարարությանը
Կարդացեք Շվեյցարիայի իշխանությունների պաշտոնական պատասխանները ստորև։
Առավոտ: Շվեյցարիայի հովանու ներքո Ժնևում մի քանի խաղաղության բանակցություններ են անցկացվել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Որպես համաշխարհային ճանաչում ունեցող դիվանագիտական տերություն, ի՞նչ դեր կարող է խաղալ Շվեյցարիան Ադրբեջանի կողմից պահվող հայ պատանդների/գերիների ազատ արձակման գործում, և արդյո՞ք արդեն ձեռնարկվել են որևէ գործողություններ այս առումով։
Կարդացեք նաև
Արտաքին գործերի նախարարություն (ԱԳՆ): Եթե դա բխում է երկու պետությունների շահերից, Շվեյցարիան պատրաստ է շարունակել իր բարի ծառայությունները՝ մատուցելով հանդիպումների հարթակ։ Օրինակ, այն նպաստել է 2022 թվականի հոկտեմբերին Ժնևում արտաքին գործերի նախարարների միջև առաջին հանդիպմանը, որը նշանավորեց ներկայիս կարգավորման գործընթացի սկիզբը։ Շվեյցարիան ուշադիր հետևում է Բաքվում հայ կալանավորվածների իրավիճակին։ Մենք կապի մեջ ենք Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունների, ինչպես նաև Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի հետ և շարունակում ենք առաջարկել մեր բարի ծառայությունները։
Առավոտ: Շվեյցարիան ակտիվորեն խթանում է խոշտանգումների կանխարգելմանը, հետապնդմանը և դրանց հետևանքների վերացմանը միջազգային մակարդակով։ Այս շրջանակներում Շվեյցարիան ձեռնարկե՞լ է որևէ կոնկրետ գործողություն Ադրբեջանում կալանավորված և խոշտանգված քաղբանտարկյալների անունից։ Սա վերաբերում է թե՛ հայ բանտարկյալներին, թե՛ ադրբեջանցի իրավապաշտպաններին, որոնք ենթարկվում են անմարդկային վերաբերմունքի, որը դատապարտվել է մի շարք զեկույցներում, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի 2024 թվականի այս զեկույցում։
ԱԳՆ. Համաձայն մարդու իրավունքների դիվանագիտության իր առաջնահերթությունների՝ Շվեյցարիան հանձնառու է Ադրբեջանի հետ քաղաքական երկխոսության շրջանակներում ազատ արձակել կամայականորեն կալանավորված անձանց և հարգել խոշտանգումների ու վատ վերաբերմունքի բացարձակ արգելքը։ Բազմակողմ շրջանակներում Շվեյցարիան բազմիցս ուշադրություն է հրավիրել Ադրբեջանում մարդու իրավունքների մտահոգիչ իրավիճակի վրա, մասնավորապես՝ լրագրողների և քաղաքացիական հասարակության գործիչների նկատմամբ աճող ճնշումների վրա։ Մարդու իրավունքների խորհրդի 58-րդ նստաշրջանում (2025 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև ապրիլի 4-ը) Շվեյցարիան կոչ արեց Ադրբեջանին ազատ արձակել կամայականորեն ձերբակալվածներին :
Առավոտ: Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ՔՔԻՄԴ) 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով երաշխավորված խաղաղ հավաքների իրավունքի պաշտպանությունը Շվեյցարիայի համար առաջնահերթություն է։ Ինչպե՞ս են Շվեյցարիայի գործողությունները այս ոլորտում արտացոլվում միջազգային մակարդակով։
ԱԳՆ. 2011 թվականից ի վեր Շվեյցարիան Մարդու իրավունքների խորհրդին ներկայացրել է խաղաղ բողոքի ակցիաների համատեքստում մարդու իրավունքների խթանման և պաշտպանության վերաբերյալ բանաձև։ Այս նախաձեռնությունը կենտրոնանում է Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի (ՔՔԻՄԴ) 21-րդ և 22-րդ հոդվածների, ինչպես նաև 19-րդ հոդվածի վրա ։
Նոր տարբերակը կներկայացվի Մարդու իրավունքների խորհրդի 2026 թվականի հունիսին կայանալիք նստաշրջանում։
Նշենք, որ 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին խորհրդարանի երկու անդամներ՝ բնապահպանների կուսակցությունից Ժյուլիեն Նիկոլետ-դիթ-Ֆելիքսը և սոցիալիստ Օրիանա Բրուկերը Ժնևի կանտոնի անունից Շվեյցարիայի խորհրդարանին են ներկայացրել «Լեռնային Ղարաբաղի բռնակցումից հետո Ադրբեջանի կողմից պահվող քաղբանտարկյալների ազատ արձակման մասին» նախաձեռնությունը:
Խորհրդարանը այս նախաձեռնությունը մերժելու որոշում է կայացրել 2025 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։
Այս նախաձեռնության ներկայացումից մի քանի օր առաջ (2024 թվականի հոկտեմբերի 24) այս հոդվածի հեղինակը, որպես Շվեյցարիայի մամուլի ակումբի անդամ, հրավիրվել էր մասնակցելու «Cop29. Կարո՞ղ են երկրները նոր ֆինանսավորում ստանալ կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի համար» խորագրով համաժողովին։
Չնայած հայ համայնքի բողոքներին և պահանջներին, որ այս համաժողովը, որը COP29-ի հյուրընկալող երկրի՝ Ադրբեջանի քողարկված գովազդն էր, չեղյալ հայտարարվի և փոխարինվի բանտարկված և խոշտանգված հայ պատանդների և ադրբեջանցի լրագրողների իրավունքներին նվիրված մեկ այլ համաժողովով, այն, այնուամենայնիվ, տեղի ունեցավ։
Իր պատվին է արժանի այն փաստը, որ Շվեյցարիայի մամուլի ակումբը շատ կարճ ժամանակահատվածում թույլատրեց իր տարածքում անցկացնել մեկ այլ համաժողով։ Հայկական համայնքի կողմից կազմակերպված՝ վերջինս ձայնի իրավունք տրամադրեց փորձագետներին և Ադրբեջանում անօրինական կերպով կալանավորված մեր հայրենակիցների իրավունքների պաշտպաններին։
Այս ամենի դասն այն է, որ որպես ժողովուրդ գոյատևելու համար հայերը պետք է միասնապես, առանց դադարի, պայքարեն իրենց իրավունքների հարգման համար՝ լինի դա Շվեյցարիայում, թե այլուր։
Աննա Ազնաուր
