Վերջին իրադարձությունները հերթական անգամ ցույց տվեցին մի իրողություն, որը տարածաշրջանի երկրներն այլևս չեն կարող անտեսել․ այսօրվա միջազգային համակարգում անվտանգությունն ինքնաբերաբար չի երաշխավորվում, այն ձևավորվում է քաղաքական հավասարակշռությունների և ուժային հարաբերությունների միջոցով։
ԱՄՆ-ի և Իսրայելի գործողությունները Իրանի նկատմամբ, անկախ դրանց գնահատականներից, միայն մեկ պետության հետ կապված խնդիր չեն։ Դրանք ազդակ են ամբողջ տարածաշրջանին՝ Հարավային Կովկասից մինչև Մերձավոր Արևելք։
Այս ազդակը կարելի է ձևակերպել բավական պարզ․ պետությունները, որոնք չունեն ինքնուրույն պաշտպանական կարողություններ, հայտնվում են արտաքին ճնշումների և քաղաքական կախվածության դաշտում։
Արտաքին «երաշխիքների» սահմանափակ բնույթը
Կարդացեք նաև
Տարիներ շարունակ մի շարք երկրներ իրենց անվտանգության համակարգը կառուցել են արտաքին ուժերի հետ համագործակցության և ռազմաքաղաքական դաշինքների վրա։ Սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ նման երաշխիքները հաճախ պայմանական են և կախված են գլոբալ շահերի փոփոխությունից։
Դաշնակից հարաբերությունները չեն նշանակում մշտական պաշտպանություն։
Ճգնաժամային իրավիճակներում առաջնայինը ոչ թե գործընկերային պարտավորություններն են, այլ յուրաքանչյուր կողմի սեփական շահը։
Այս համատեքստում անվտանգությունը աստիճանաբար վերածվում է փոխանակման առարկայի՝ քաղաքական հավատարմության և ռազմավարական կախվածության դիմաց։
Ինքնաբավ պաշտպանունակության մոդելը
Իրանի փորձը այս ֆոնին ներկայացվում է որպես այլընտրանքային մոտեցում՝ հիմնված ներքին կարողությունների զարգացման և սեփական պաշտպանական համակարգի ձևավորման վրա։
Այստեղ առանցքայինը միայն ռազմական բաղադրիչը չէ, այլ նաև քաղաքական ինքնուրույնությունը՝ որոշումներ կայացնելու և արտաքին ճնշումներին դիմակայելու կարողությունը։
Այս մոդելը, անկախ գնահատականներից, ցույց է տալիս մեկ հիմնական տրամաբանություն․ երկարաժամկետ կայունությունը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ պետությունը հենվում է սեփական ռեսուրսների վրա։
Ռազմավարական ընտրության փուլ
Այսօր տարածաշրջանի երկրների առջև ձևավորվել է հստակ ռազմավարական ընտրություն․ կա՛մ շարունակել գոյություն ունեցող կախվածության և արտաքին անվտանգության մոդելը՝ ընդունելով դրա սահմանափակումները, կա՛մ զարգացնել սեփական պաշտպանական կարողությունները և նվազեցնել արտաքին ազդեցությունը իրենց ներքին որոշումների վրա։
Սա այլևս տեսական քննարկման հարց չէ։ Այն վերածվել է գործնական անհրաժեշտության՝ պայմանավորված տարածաշրջանային և գլոբալ զարգացումներով։
Եզրակացություն
Ապագա տարածաշրջանային հավասարակշռությունը ձևավորվելու է այն պետությունների կողմից, որոնք կկարողանան համադրել համագործակցությունը և ինքնուրույնությունը՝ առանց ամբողջական կախվածության որևէ արտաքին ուժից։
Պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ արտաքին դերակատարները փոխվում են, սակայն պետությունների անվտանգության վերջնական պատասխանատվությունը մնում է հենց այդ պետությունների վրա։
Այս պայմաններում հիմնական հարցը ոչ թե ընտրության առկայությունն է, այլ դրա ժամանակին իրականացումը։
Նորուզ Փուրմանդ
Իրանական լրագրող և վավերագրող
Քաղաքական վերլուծաբան
