Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հոկտեմբերի 19-ին ժամանել է Թեհրան և տարածաշրջանային զարգացումների, Իրանի պատերազմի և Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունների դադարեցմանն ուղղված ջանքերի շուրջ բանակցություններ վարել Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաղչիի հետ։
Սեյեդ Աբբաս Արաղչին երկուշաբթի օրը Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ համատեղ մամուլի ասուլիսի ընթացքում, անդրադառնալով Իրանի և Ռուսաստանի միջև համապարփակ ռազմավարական համաձայնագրի իրականացմանը, նշել է, որ դրա կյանքի կոչումից հետո երկու երկրների հարաբերությունները նոր հարթություններ են ստացել։
Ավելի ուշ նա հանդիպել է Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի հետ։
Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը երկուշաբթի օրը Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպման ժամանակ գոհունակություն է հայտնել երկու երկրների հարաբերությունների և փոխգործակցության զարգացման ընթացքի առնչությամբ և ընդգծել Թեհրանի ու Մոսկվայի ռազմավարական հարաբերությունների շրջանակում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների կատարման հետևողական ընթացքն ապահովելու անհրաժեշտությունը։
Կարդացեք նաև
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովն ընդգծել է Մոսկվայի պատրաստակամությունը՝ ամրապնդելու համագործակցությունը Թեհրանի հետ։ Նա երկու երկրների համագործակցության կարևոր ուղղությունների շարքում նշել է նավթի և գազի, կապի և լրատվամիջոցների, տրանսպորտի և էներգետիկայի ոլորտներում համագործակցության ընդլայնումը։ Նա նաև Պարսից ծոցում և Հորմուզի նեղուցում ստեղծված անապահով իրավիճակը բնութագրել է որպես Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական ագրեսիայի, պատերազմի շարունակման և տնտեսական շրջափակման անմիջական հետևանք։
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի այցը Թեհրան տեղի է ունեցել Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև լարվածությունը նվազեցնելու և բանակցությունների հնարավոր ուղիներն ուսումնասիրելու ուղղությամբ շարունակվող դիվանագիտական ջանքերի ֆոնին, և այս գործընթացում Մոսկվայի դերի վերաբերյալ ենթադրություններն աճել են։
Լավրովի՝ Թեհրան կատարած այցին նախորդել են նրա այցը Բահրեյն և Ռուսաստան-Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի իններորդ հանդիպմանը մասնակցությունը։ Այս հանդիպման ժամանակ խորհրդի անդամ երկրները կոչ են արել Մոսկվային օգտագործել իր ազդեցությունը Թեհրանի վրա՝ բանակցություններն առաջ մղելու և Հորմուզի նեղուցում նավագնացության անվտանգությունը վերականգնելու համար։
Լավրովը Մանամայի գագաթնաժողովում զգուշացրել է, որ տարածաշրջանը կրկին գտնվում է լայնածավալ պատերազմի շեմին։ Նա առաջարկել է ստեղծել կոլեկտիվ անվտանգության տարածաշրջանային կառույց, որը կմիավորի տարածաշրջանի երկրների նախաձեռնությունները Ռուսաստանի և Չինաստանի առաջարկների հետ։ Ծրագրի նպատակն է վերականգնել ծովային երթևեկությունը և հարթել ճանապարհը դեպի երկարատև խաղաղություն։
Ռուսաստանը ներկայացրել է իր տեսակետները Պարսից ծոցում տեղի ունեցող զարգացումների վերաբերյալ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության շրջանակներում։ Ռուսաստանի հայտարարած մոտեցումը միտված է նվազեցնելու լարվածությունը և նպաստելու Պարսից ծոցի տարածաշրջանում կայունության հաստատմանը։ Այս նպատակն ինքնին դրական է, սակայն որոշ հարցերի շուրջ Իրանի և Ռուսաստանի տեսակետների միջև կան տարբերություններ։
Թեհրան կատարած այցի ընթացքում Լավրովն ընդգծել է Ռուսաստանի հանձնառությունը՝ իրականացնելու Իրանի հետ 20-ամյա ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիրը։
Սակայն նավթի համաշխարհային գների աճը և իրանական նավթի արտահանման սահմանափակումները տնտեսական օգուտներ են ստեղծել Ռուսաստանի համար։ Այս պարադոքսը, զուգորդված Մոսկվայի ազդեցության սահմանափակումների հետ, խաղաղության նախաձեռնությունների հաջողությունը դարձնում է անորոշ։
Թեհրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի շարունակվող պատերազմի ֆոնին Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարի այցը դիտվում է որպես Մերձավոր Արևելքում Մոսկվայի ազդեցությունը պահպանելու և դիվանագիտական ուղիները վերականգնելու փորձ։ Սակայն Ռուսաստանի կախվածությունը նավթի գների աճից և իրանական նավթի արտահանման սահմանափակումներից բարդացրել է Մոսկվայի դերը տարածաշրջանում լարվածությունը նվազեցնելու գործում։
Իրանի միջուկային խնդիրը այն հարցերից մեկն է, որոնցում Ռուսաստանը շահագրգռված է դեր խաղալ։ Ռուսները, ինչպես ամերիկացիները, չեն ցանկանում, որ Իրանը շարժվի դեպի միջուկային զենքի ձեռքբերում, կամ որ նրա միջուկային ծրագիրը դուրս գա վերահսկողությունից, սակայն Մոսկվան փորձում է կարգավորել այս խնդիրը համագործակցության և երկխոսության միջոցով։ Իրանի դեմ ռազմական ագրեսիայից հետո Ռուսաստանը Թեհրանին լայնածավալ մարդասիրական օգնություն է ցուցաբերել։ Սակայն գլխավոր խնդիրն այն է, որ ԱՄՆ-ի ներկայիս մոտեցումն ուղղված է Իրանի միջուկային կարողությունների վերացմանը։ Սա մի խնդիր է, որը ո՛չ Իրանը, ո՛չ էլ Ռուսաստանը չեն կարող հեշտությամբ լուծել։
Սակայն Ռուսաստանը չի ցանկանում հակամարտության հետագա սրումը, քանի որ պատերազմի տարածումը կարող է անկանխատեսելի հետևանքներ ունենալ տարածաշրջանային անվտանգության և Մոսկվայի սեփական շահերի համար։ Ներկայումս Ռուսաստանի տեսակետը Իրանի միջուկային հարցի վերաբերյալ դեռևս կենտրոնացած է Համատեղ գործողությունների համապարփակ ծրագրին (ՀԳՀԾ) վերադառնալու անհրաժեշտության վրա։ Ռուսաստանը հայտնել է այս խնդրի լուծմանն աջակցելու իր պատրաստակամությունը և կարող է միջնորդի դեր խաղալ այս շրջանակներում։
Ռուսաստանի և Իրանի միջև Կասպից ծովում առևտրի ոլորտում համագործակցությունը և սահմանափակ ռազմական համագործակցությունը կշարունակվեն, սակայն այս միջոցառումների հիմնական նպատակը Թեհրանի և տարածաշրջանային զարգացումների ընթացքի վրա Ռուսաստանի քաղաքական ազդեցության մեծացումն է, այլ ոչ թե անմիջական տնտեսական օգուտներ ստանալը։
Ամերիկյան լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ Ռուսաստանը և Չինաստանը ռազմական աջակցություն են ցուցաբերել Իրանին՝ արբանյակային պատկերների և զենքի միջոցով։ Դոնալդ Թրամփը դեմ է արտահայտվել դրան՝ նշելով նման աջակցության հնարավոր հետևանքները Մոսկվայի և Պեկինի համար։
Պարսից ծոցում պատերազմի պատճառով նավթի և գազի գների աճը զսպելու համար Վաշինգտոնը նաև բացառություններ է նախատեսել Ռուսաստանի դեմ սահմանված պատժամիջոցներից։
Հարկ է նշել, որ Ռուսաստանը դեռևս պաշտոնապես չի հայտարարել Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև միջնորդելու իր մտադրության մասին։ Իհարկե, բնական է, որ Ռուսաստանը և Չինաստանը կշարունակեն իրենց դիվանագիտական ջանքերը՝ որպես խոշոր միջազգային տերություններ, տարածաշրջանային զարգացումներում դեր խաղալու համար, սակայն այդ ջանքերը պարտադիր չէ, որ նշանակեն միջնորդելու նրանց պատրաստակամությունը։
Այնուամենայնիվ, Իրանի պահանջների, ԱՄՆ-ի նպատակների և Ռուսաստանի առաջարկների միջև դեռևս զգալի անջրպետ կա։ Քանի դեռ այդ բացերը չեն հաղթահարվել, չենք կարող լավատես լինել Իրանի միջուկային խնդրի լուծմանը Ռուսաստանի մասնակցությամբ կոնկրետ արդյունքի հասնելու հարցում։
Լավրովի այցն Իրան արտացոլում է Մոսկվայի ջանքերը՝ պահպանելու իր միջնորդական դերը և ընդլայնելու իր ազդեցությունը տարածաշրջանում, որն անկայունացել է պատերազմի, էներգետիկ մրցակցության և անվտանգության շուրջ վեճերի պատճառով։
Տարածաշրջանում ուժեղ, հուսալի և բացառիկ դաշինքների բացակայության պատճառով Ռուսաստանը կարողանում է պահպանել իր հարաբերությունները մի շարք հակամարտող դերակատարների հետ։ Այս իրավիճակի պատճառը նույնպես պարզ է. Սաուդյան Արաբիայի, ԱՄԷ-ի, Թուրքիայի, Իսրայելի և տարածաշրջանի ու աշխարհի այլ երկրների կառավարությունների հետ հարաբերությունները պահպանելու անհրաժեշտությունը Մոսկվայի համար մեծացնում է Իրանին անսահմանափակ աջակցության գինը։
Այս տեսանկյունից Ռուսաստանն ավելի ճիշտ է դիտարկել ոչ թե որպես «տարածաշրջանային կարգի երաշխավոր», այլ որպես ուժ, որն ունի ազդեցության լծակներ և միջնորդական կարողություններ։ Մոսկվան ավելի քիչ է կարողանում ապահովել տարածաշրջանային անվտանգության ամբողջական ճարտարապետությունը և ավելի շատ է կարողանում օգտագործել որոշակի ոլորտներում առկա բացթողումներն ու կարիքները՝ իր ազդեցությունը պահպանելու համար։
Սակայն նավթի գների աճի հետ կապված Ռուսաստանի տնտեսական շահերի և տարածաշրջանում պատերազմի տարածումը կանխելու անհրաժեշտության միջև եղած հակասությունը, ինչպես նաև հակամարտող կողմերի վրա Մոսկվայի սահմանափակ ազդեցությունը, անորոշ են պահում Մոսկվայի դիվանագիտական նախաձեռնությունների հաջողության հեռանկարները։
ՍԱՀԱԿ ՇԱՀՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
Քաղաքական մեկնաբան և Իրանի հարցերով փորձագետ
Նկարազարդումը ստեղծվել է ԱԲ տեխնոլոգիայի միջոցով
