Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության (ՀՃՈՒԿ) նախագահ Սամվել Կարապետյանն ու «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամի հայագիտական կենտրոնի ղեկավար Ռուբեն Մելքոնյանը երեկ «Հայելի» ակումբում խոսեցին Թուրքիայում ապրող իսլամացած հայերից եւ նրանց ազգային ինքնության փնտրտուքից:
Ռ. Մելքոնյանը փաստեց, որ այդպիսի հայերը «միատարր» չեն՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ առեւանգված հայ կանայք եւ աղջիկներ, բռնի որդեգրված հայ երեխաներ, մուսուլմանական ընտանիքների, ցեղերի մոտ ապաստան գտած հայեր եւ այլն: Նա հավելեց, որ ներկայումս Թուրքիայում կա բազմահազարանոց զանգված, որն ունի հայկական արմատներ. «Քրիստոնեության վերընդունումը վերջին տարիներին մեծ ծավալներ է կազմում, Պոլսո հայոց պատրիարքարանն էլ է նշում, որ տարեկան 100-150 մարդ է իրենց դիմում… Վերջին 5 տարիների տվյալներով՝ կրոնափոխության է գնացել Թուրքիայի 3000 քաղաքացի, որոնցից 2740-ը հայեր են: Ինչ վերաբերում է ծպտյալ հայերին, 2008 թ. Թուրքիայում ձեւավորված «Սասունցիների միության» գործունեությունները դրա վառ ապացույցն են: Կազմակերպությունն իր առջեւ խնդիր էր դրել տեր կանգնել կոնկրետ Սասունի տարածքում պահպանված հայկական մշակութային կոթողներին, օրինակ՝ Մարութա սարի գագաթին գտնվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուն… Այժմ այդ եկեղեցին ընդգրկվել է պետության պահպանության տակ գտնվող կոթողների ցանկում»: Ռ. Մելքոնյանի խոսքով, Թուրքիայում հաճախ է շահարկվում մարդկանց էթնիկ ծագումը. «Մարտին ՏԻՄ ընտրություններ են կայանալու, Ստամբուլի քաղաքապետի երկու թեկնածուներից՝ ընդդիմադիրի վարկանիշը կտրուկ ընկավ, երբ հայտարարվեց, թե նրա մայրը հայ է: Ի դեպ, այդ թեկնածուն չհերքեց, ասելով, որ իր մայրը կարող է լինել հայ, հույն, քուրդ, դրանից ոչինչ չի փոխվում»: Ըստ բանախոսների, Թուրքիայում կա հայկական արմատներով մի զանգված, որը գուցե հոգեբանական պատճառներով ունի հստակ հակահայկական դիրքորոշում: Նրանց թվում է Թուրքիայի բանվորական կուսակցության նախագահը, որի ամբողջ գործունեությունը ուղղված է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման դեմ:
Սամվել Կարապետյանն էլ կարծում է՝ չեզոքությունը իսլամացած կամ ծպտյալ հայերի հանդեպ արդարացում չունի: Նա պատմեց, որ երբ այցելում են Թուրքիա, իրենց հաճախ են մոտենում ու խոստանում ամեն պայման ապահովել թարգմանչի համար, որպեսզի նա մնա մի քանի ամիս ու հայերեն սովորեցնի իրենց երեխաներին: Նրանց կազմակերպության ջանքերով նախանցյալ տարի հրատարակվել է Րաֆֆի Քորթոշյանի հեղինակած զրուցարան-բառարանը, որից ամեն անգամ 50-60 օրինակ տրամադրում են ցանկացողներին: Ս. Կարապետյանը մի դեպք պատմեց. «Սասունում, երբ իմացան Հայաստանից ենք, մեկն ասաց, որ իր նախնիները հայեր են եղել: Ասացի՝ ուրեմն դուք էլ եք հայ: Զարմացավ՝ ինչու իսլա՞մն էլ հայ կլինի»: Ըստ Ս. Կարապետյանի, հայ ժողովրդի ուժի բազմապատկման բանաձեւը հետեւյալն է. «Մենք պիտի ուժը տանք ազգությանը, հետին պլան մղելով կրոնը: Կրոնները ազգերը պառակտելու հնարքներ են, ինչպես եւ կուսակցությունները»:
