Միջազգային իրավունքի փորձագետ Տարոն Սիմոնյանը գրում է.
«Եթե, որպես հասարակություն և պետություն, որոշել ենք առաջնորդվել և սահմանափակվել իրավունքով և ոչ թե, օրինակ, քաղաքական պաշտոն ունեցող առանձին անձանց անհատական բարոյականությամբ կամ անբարոյականությամբ, արկածախնդրությամբ կամ պարզապես հավեսով, և փորձել հասկանալ, թե ինչպես են կարգավորվում պետություն-եկեղեցի հարաբերությունները, ուրեմն՝
✅ Բացում ենք ՀՀ Սահմանադրությունը և կարդում 18-րդ հոդվածը։ Այստեղ գրված է․
«1. Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու՝ որպես ազգային եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, նրա ազգային մշակույթի զարգացման և ազգային ինքնության պահպանման գործում:
Կարդացեք նաև
2. Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունները կարող են կարգավորվել օրենքով»:
✅ Որպեսզի հասկանանք, թե ինչ օրենքի մասին է խոսքը, փորձում ենք նախ գտնել այն։ Կարող ենք շատ երկար չփնտրել, որովհետև կա հատուկ օրենք՝ «Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին», որի 2-րդ հոդվածում գրված է:
«1. Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին՝ որպես ազգային եկեղեցի՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին կենտրոնով, Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսության, Երուսաղեմի և Կոստանդնուպոլսի Հայոց Պատրիարքությունների նվիրապետական աթոռներով, և նրա բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, նրա ազգային մշակույթի զարգացման և ազգային ինքնության պահպանման գործում:
2. Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄՆ իր նվիրապետության սահմաններում»:
✅ Կա նաև մեկ այլ օրենք, որ կրկին շատ կարևոր է՝ «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքը։ Այս օրենքի 17-րդ հոդվածը սահմանում է:
«Հայաստանի Հանրապետության եկեղեցին անջատված է պետությունից։ Սույն հիմնադրույթի համաձայն՝ պետությունը՝ ․․․ բ) չի միջամտում եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների՝ օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին, արգելում է եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների կառուցվածքում որևէ պետական մարմնի կամ նրա հանձնարարությունները կատարող անձի գործունեություն․ ․․․»:
✅ Եթե, օրինակ, սրանով չենք բավարարվում և ցանկանում ենք միջազգային իրավունք և պրակտիկա էլ ուսումնասիրել, ապա հիմնվելով ՀՀ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի և 81-րդ հոդվածի վրա՝ փնտրում և գտնում ենք Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիան և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ՄԻԵԴ-ի նախադեպերը։
✅ Հիշեցնեմ, որ ՀՀ Սահմանադրության Հոդված 5-ը սահմանում է «3․ Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրերի և օրենքների նորմերի միջև հակասության դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը», իսկ Հոդված 81-ն էլ ավելացնում է․ «1․ Հիմնական իրավունքների և ազատությունների վերաբերյալ Սահմանադրությունում ամրագրված դրույթները մեկնաբանելիս հաշվի է առնվում Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան»:
✅ Կրոնական կազմակերպությունների հարցերով, պարզվում է, ՄԻԵԴ-ն ունի զարգացած նախադեպային իրավունք, օրինակ՝ Hasan and Chaush v. Bulgaria (2000), Metropolitan Church of Bessarabia v. Moldova (2001), Serif v. Greece (1999), Fernández Martínez v. Spain (2014) և այլն։
✅ Եվ ի՞նչ։ Փաստորեն թե՛ միջազգային իրավունքը, թե՛ ներպետական իրավունքը արգելում են պետությանը միջամտել կրոնական կազմակերպության, տվյալ պարագայում՝ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ներքին գործերին, այդ թվում և մասնավորապես՝ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆԸ։ Էլ ուր մնաց, որ պետությունն՝ իր պետական մարմիններով, կամ քաղաքական իշխանությունն՝ իր կուսակցականներով, որոշեն, թե Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու առաջնորդն իր հայեցողական իրավունքի (տնօրինության) շրջանակներում ում է թեմի թեմակալ առաջնորդի պաշտոնում նշանակում կամ ազատում։
✅ Բայց այս ամենն այն դեպքում, եթե որոշում ենք առաջնորդվել իրավունքով, այլ ոչ թե, օրինակ, խելագարության կանխավարկածով կամ սույն գրվածքի առաջին պարբերությունում նշված որևէ այլ հիմքով»։
