Սույն հոդվածը գրում եմ ի պատասխան Եպիսկոպոսների ժողովի կողմից արված հայտարարության, և այն ուղղված է ոչ դեմ և ոչ էլ ի համաձայնություն որևէ քաղաքական իշխանության, այլ՝ հաշտեցման անկեղծ մտահոգությամբ։ Եպիսկոպոսները վերահաստատել են Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր միասնությունը և կանոնական ամբողջականությունը։ Այդ հաստատումը հարգանքի է արժանի։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Նորին Սուրբ Օծություն Տեր-Տեր Գարեգին Բ-ի շուրջ լարվածությունը հատել է անձնական անհամաձայնության գիծը։ Դրանք արտացոլում են ավելի լայն ինստիտուցիոնալ մարտահրավերներ՝ ուղղված Հայաստանի ինքնիշխան Հանրապետության և Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու միջև, որոնք հանդիսանում են հայ ազգային կյանքի երկու հիմնարար սյուները։
Այն, ինչ սկսվել է որպես վեճ, վերածվել է կառուցվածքային լարվածության՝ շոշափելով իշխանության, հաշվետվողականության և հանրային վստահության հարցեր։ Երկու ինստիտուտների պահպանումը պահանջում է ընթացակարգային պարզություն, այլ ոչ թե շարունակական հանրային վիճարկում։
Եթե հաշտեցում տեղի չունենա, վտանգն անցնելու է անհամաձայնությունից անդին։ Այն կարող է աստիճանաբար մասնատել եկեղեցու և պետության միջև աշխատանքային հարաբերությունները հանրապետության ներսում։ Ավելի մտահոգիչ է այն, որ այն կարող է խորացնել Հայաստանի և սփյուռքի միջև հուզական հեռավորությունը։
Շատ սփյուռքահայերի համար հավատքը, ինքնությունը և ազգային պատկանելությունը անբաժանելի են։ Եկեղեցին պատմականորեն ծառայել է որպես հայրենիք տանող հիմնական կամուրջ։ Եթե բևեռացումը շարունակվի, անտարբերությունը կարող է փոխարինել ներգրավվածությանը, և դա տեղի կունենա ոչ թե թշնամանքի, այլ հոգնածության պատճառով։
Նշանակալի համաշխարհային ներուժ ունեցող փոքր ազգի համար նման աններգրավվածությունը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ։ Միևնույն ժամանակ, այն կարող է ազդել Եկեղեցու վրա՝ թուլացնելով նրա միավորող ազգային առաքելությունը և նվազեցնելով սփյուռքի հետ նրա կենդանի կապի կենսունակությունը։
Ներգրավվածության կայուն անկումը ոչ միայն կնվազեցնի ազգային կարողությունները, այլև կարող է քայքայել Եկեղեցու հեղինակությունը և նրա պատմական դերը՝ որպես միավորող հոգևոր կենտրոն։
Հետևաբար, անհրաժեշտ է ստեղծել հաշտեցում և պահպանել այն։
Նախ, երկու կողմերն էլ պետք է պարտավորվեն անհապաղ դադարեցնել հանրային հռետորաբանությունը։
Երկրորդ, յուրաքանչյուրը պետք է նշանակի երկու պաշտոնական ներկայացուցիչ՝ մեկ ավագ ինստիտուցիոնալ գործիչ և մեկ իրավական փորձագետ (համապատասխանաբար՝ սահմանադրական և կանոնական իրավունքի)։
Երրորդ, պետք է ստեղծվի ժամանակային սահմանափակումով (90-օրյա) համատեղ խորհրդակցական հանձնաժողով՝ ինստիտուցիոնալ սահմանները պարզաբանելու, վիճարկվող գործողությունները պատշաճ դատավարության սկզբունքների համաձայն վերանայելու և ապագա հակամարտություններից պաշտպանության միջոցներ առաջարկելու համար։ Պետության և եկեղեցու հավասար ներկայացուցչությունը պետք է լրացվի փոխադարձ վստահության արժանացած անկախ գործիչներով, այդ թվում՝ սփյուռքի հարգված անդամներով։
Չորրորդ, գործընթացը պետք է ուղեկցվի վստահության ամրապնդման միջոցառումներով։
Հինգերորդ, հանձնաժողովի եզրակացությունները պետք է հրապարակվեն թափանցիկ կերպով, որին կհաջորդի եկեղեցի-պետություն մշտական կապի մեխանիզմի ստեղծումը։
Այս առաջարկը կողմերից ոչ մեկին չի խնդրում զիջել որդեգրած սկզբունքները։ Այն երկու կողմերին էլ կոչ է անում պահպանել միասնությունը, որպեսզի ստեղծված անջրպետը բաժանման չվերածվի։
Հոդվածի հեղինակ՝ Կ. Մ. Գրեգ Սարգսյան, Զորյան ինստիտուտի համահիմնադիր և նախագահ
Սույն հոդվածում արտահայտված տեսակետները պատկանում են միայն հեղինակին և չեն ներկայացնում Զորյան ինստիտուտի պաշտոնական դիրքորոշումը։
