ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը գրում է.
«Ձեզ եմ ներկայացնում «Մարդու իրավունքների հիմնադրամ» ( Human Rights Foundation) միջազգային կազմակերպության կողմից իրականացվող «Բռնապետության հետագիծ» ( Tyranny Tracker ) ծրագրի շրջանակներում Հայաստանի մասին վերլուծությունից մի քանի հատված.
⚠️Հայաստանում ինստիտուտները որոշ չափով անկախ են, բայց հաճախ սահմանափակվում են կառավարության կողմից: Այս սահմանափակումը բնութագրվում է գործադիր իշխանության կողմից դատական վերահսկողության մարմինների և բարեփոխումների օրակարգերի մանիպուլյացիայով՝ դատական ինքնավարությունը կառուցվածքային առումով քայքայելու համար:
⚠️ Ուղղակի բռնազավթման փոխարեն, կառավարությունը օգտագործում է վարչական գործիքներ և ստուգման մեխանիզմներ՝ անկախ իրավաբաններին անտեսելու, պաշտոնավարման պաշտպանությունը շրջանցելու և քաղաքական վերահսկողությունը ամրապնդելու համար:
Կարդացեք նաև
⚠️Դատարանները հաճախ հնարավորություն են տվել կառավարության կողմից ճնշումների՝ դատական համաձայնության միջոցով, որը սահմանվում է քաղաքականապես զգայուն գործերով նախնական կալանքի միջնորդությունների համակարգային «հաստատմամբ»՝ բողոքի շարժը չեզոքացնելու համար:
⚠️ Դատական իշխանության այն անդամները, ովքեր որոշում են կայացնում կառավարության շահերին հակառակ կամ ընկալվում են որպես կառավարող իշխանության համար սպառնալիք, ենթարկվել են հակադարձման: Այս համակարգային ճնշումը քողարկվում է որպես «կարգապահական պատասխանատվություն», որտեղ գործադիր իշխանությունն օգտագործում է Բարձրագույն դատական խորհուրդը (ԲԴԽ)՝ ընտրողաբար հեռացնելու այն իրավաբաններին, ովքեր հրապարակայնորեն քննադատում են դատական բարեփոխումները կամ դիմադրում քաղաքական ազդեցությանը:
⚠️ Չնայած Կոռուպցիայի դեմ պայքարող պետությունների խմբի (GRECO) առաջարկին՝ հեռացնել Արդարադատության նախարարին կարգապահական գործընթացից՝ իշխանությունների տարանջատումն ապահովելու համար, կառավարությունը ագրեսիվորեն զենք է դարձրել այս մեխանիզմը: Արդարադատության նախարարը հարուցեց վարույթ, որը հանգեցրեց դատավոր Դավիթ Հարությունյանի լիազորությունների դադարեցմանը 2023 թվականի հուլիսին, մի պատիժ, որը քաղաքացիական հասարակության կողմից լայնորեն ընկալվում է որպես հատուցում ԲԴԽ-ի անկախության բացակայության վերաբերյալ նրա բարձրաձայն քննադատության և ստուգման գործընթացը «հակասահմանադրական» որակելու համար:
⚠️ Նմանապես, դատավոր Աննա Փիլոսյանի «էական կարգապահական խախտումների» համար ազատումը անկախ դիտորդների կողմից մեկնաբանվեց որպես օրենքի ընտրողաբար կիրառում, որը թիրախավորում էր իր ինքնավարությամբ հայտնի դատավորին՝ անտեսելով կառավարամետ գործընկերների կողմից նմանատիպ կարգապահական խախտումները: Այս բարձրաստիճան պաշտոնանկությունները հաջողությամբ «սառեցնող ազդեցություն» են ստեղծել դատական համակարգում։
⚠️ Բախվելով քաղաքական նշանակված անձանցով գերակշռող Բարձրագույն դատական կազմակերպության կողմից կարիերայի անհապաղ դադարեցման սպառնալիքի հետ, դատավորները գնալով ավելի դժկամ են որոշումներ կայացնում, որոնք հակասում են գործադիր իշխանության օրակարգին կամ դատախազության պահանջներին զգայուն գործերով։
⚠️ Կառավարությունը դատական ինստիտուտները ենթարկել է բարեփոխումների, որոնք լրջորեն թուլացնում են դրանց անկախությունն ու գործառնական արդյունավետությունը: Այս կառուցվածքային քայքայումը պայմանավորված է գործադիր իշխանության փորձերով՝ օրենսդրական փոփոխություններով շրջանցելու պաշտոնավարման պաշտպանությունը և դատական իշխանության նկատմամբ քաղաքական վերահսկողությունը ամրապնդելու համար:
⚠️ Անտեսելով իշխանությունների տարանջատումը, վարչակազմը ընդունեց Դատական օրենսգրքում վիճահարույց փոփոխություններ, որոնք զգալիորեն ընդլայնեցին Բարձրագույն դատական խորհրդի կարգապահական լիազորությունները և լիազորեցին Արդարադատության նախարարին, որը անմիջականորեն քաղաքական նշանակման մարմին է, դատավորների դեմ վարույթներ սկսելու լիազորություններ: Միջազգային մարմինները, այդ թվում՝ Վենետիկի հանձնաժողովը և GRECO-ն, զգուշացրել են, որ գործադիր իշխանությանը դատական կարգապահության վրա նման ուղղակի լծակ տալը ստեղծում է կառուցվածքային շահերի բախում:
⚠️ Բարեփոխումների գործընթացը, որը սկզբնապես ձևակերպվել էր որպես կոռուպցիայի դեմ պայքարի միջոց, գործիքավորվել է դատական անկախությունը ներսից խաթարելու համար՝ ստեղծելով մի համակարգ, որտեղ դատավորները տեխնիկապես անկախ են, բայց գործառնականորեն խոցելի են քաղաքական հեռացման համար:
⚠️ Դատարանները հաճախ չեն կարողացել սաստել կառավարության փորձերը՝ ճնշելու քննադատությունը կամ հակադարձելու նրանց, ովքեր բացահայտորեն դեմ են արտահայտվում իր ամենաակնառու, լայնորեն հրապարակված քաղաքականությանը: Դատական համաձայնության այս օրինաչափությունը բնութագրվում է քաղաքականապես զգայուն գործերով նախնական կալանքի միջնորդությունների համակարգային «հաստատմամբ», որտեղ դատավորները գործադիր իշխանության կայունությունը գերադասում են ապացույցների չափանիշներից՝ բողոքի թափը չեզոքացնելու համար:
⚠️ Դատավորները համակարգված կերպով բավարարել են մեղադրող կողմի միջնորդությունները ակտիվիստներին կալանավորելու վերաբերյալ՝ հիմնվելով միայն ոստիկանության ցուցմունքների վրա: Այս դատական հանցակցությունը տարածվել է նաև կրոնական առաջնորդների հետապնդման վրա, քանի որ դատարանները հաստատել են բողոքի ցույցերին մասնակցած բարձրաստիճան հոգևորականների կալանավորումը՝ նրանց քաղաքական հռետորաբանությունը համարելով քրեական կալանքի բավարար հիմք:
⚠️ Որոշիչ օրինակ է «Իմնեմնիմի» փոդքասթի հաղորդավարների դեպքը, որտեղ դատարանը հաստատել է երկարատև նախնական կալանք «խուլիգանության» մեղադրանքների համար, որոնք բխում էին բացառապես ոչ բռնի քաղաքական ելույթից:
⚠️ Պաշտպանները մշտապես հայտնել են, որ պետական պաշտոնյաների նկատմամբ «վիրավորանքների» կամ կառավարության դեմ ցույցերին մասնակցելու հետ կապված գործերով դատական համակարգը գործել է որպես մեղադրանքի կողմ՝ մերժելով գրավի տրամադրումը և վավերացնելով գործադիր իշխանության կողմից նախաձեռնված «այլախոհության քրեականացման» ռազմավարությունը։
Հ.Գ. Թեպետ ֆորմալ առումով զեկույցի հեղինակները Հայաստանը դիտարկել են որպես «ժողովրդավարություն», սակայն այսքանը արդեն բավարար է պատկերացում կազմելու երկրում տիրող իրական վիճակի մասին»։
