Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում փոխարժեքի թեման տնտեսական լրահոսի առաջին հորիզոնականներում էր։ Ամենագլխավոր հարցը հետեւյալն է՝ ինչո՞վ կարելի է բացատրել դոլարի թռիչքը։ Պաշտոնական վիճակագրությամբ, դոլարի դեֆիցիտի պատճառներ չպետք է լինեին, քանի որ մասնավոր տրանսֆերտները շարունակում են աճել, աճում է նաեւ ներմուծումը։ Այսինքն՝ արտարժույթի ներհոսքը չի դադարել։ Այդ պարագայում միակ եւ ամենատրամաբանական բացատրությունը մնաց ընտրությունները։ Այսինքն՝ նախընտրական շրջանում բավականին մեծ ծավալի արտարժույթ է փոխարկվել դրամի՝ ընտրական ծախսերը հոգալու համար, եւ այժմ դրամի այդ «ավելցուկը» ճնշում է գործադրում դոլարի փոխարժեքի վրա։ Այս տեսակետի օգտին է վկայում նաեւ այն վիճակագրությունը, որ ապրիլի ընթացքում ԿԲ-ից դուրս կանխիկ դրամի ծավալն ավելացել է 35 միլիարդ դրամով։ «Ազատություն» ռադիոկայանի հարցմանը (դրամի արժեզրկման վերաբերյալ) ի պատասխան` Կենտրոնական բանկը տվել է հետեւյալ պարզաբանումը. «Հայաստանը որդեգրել է փոխարժեքի լողացող ռեժիմ, որը ենթադրում է շուկայական տարբեր գործոնների ազդեցության ներքո արտարժույթի նկատմամբ առաջարկի եւ պահանջարկի փոփոխություններ, որոնք էլ հանգեցնում են դրամի փոխարժեքի կարճաժամկետ տատանումների` ինչպես արժեզրկման, այնպես էլ` արժեքավորման ուղղությամբ»:
Հաջորդ հարցը հետեւյալն էր` կշարունակվի՞ արդյոք դրամի արժեզրկումը, եւ եթե այո՝ ապա մինչեւ ո՞ւր կհասնի։ Ուշագրավն այն է, որ այդ հարցին հստակ պատասխան ոչ ոք չի տա, քանի որ ենթադրվում է, որ շուկան ինքնակարգավորվող է, եւ ոչ մեկը չի կարող հստակ կանխատեսել փոխարժեքի վարքագիծը։ Ըստ այդմ, հայաստանյան ԶԼՄ-ները հարցը դիտարկում էին հետեւյալ տեսանկյունից` կարո՞ղ է արդյոք ԿԲ-ն կայունացնել փոխարժեքը։ Նկատի ունենալով, որ նախորդ շաբաթվա ընթացքում ԿԲ-ն 6.5 միլիոն դոլար էր վաճառել, սակայն դրամը շարունակում էր արժեզրկվել, մի շարք վերլուծաբաններ հետեւություն արեցին` իրավիճակը դուրս է եկել ԿԲ-ի վերահսկողությունից։ Սակայն երեկվա իրավիճակը ցույց է տալիս, որ ԿԲ-ն, այնուամենայնիվ, կարողանում է վերահսկել իրավիճակը։
Եվ, վերջապես, փոխարժեքի հետ կապված կարեւոր է հարցը` օգտակա՞ր է դրամի արժեզրկումը ՀՀ տնտեսությանը, թե՞ հակառակը։ Դասագրքային ճշմարտություն է, որ ազգային արժույթի արժեզրկումը երկարաժամկետ հեռանկարում օգտակար է տեղական արտադրողներին եւ արտահանողներին։ Սակայն այդ օգուտն իրական է միայն այն դեպքում, երբ արժեզրկումը տեղի է ունենում սահուն կերպով` առանց լուրջ տատանումների։ Մինչդեռ փոխարժեքի թռիչքը հատկապես ընտրություններից հետո, առանց վերապահության` կարելի է լուրջ տատանում համարել։
Սակայն կա նաեւ մեդալի հակառակ կողմը` դրամի արժեզրկումը հանգեցնելու է գնաճի։ Հայաստանի համախառն սպառման մեջ ներմուծումը բավականին մեծ տեսակարար կշիռ ունի, ինչն անխուսափելիորեն հանգեցնելու է ոչ միայն ներմուծվող ապրանքների, այլեւ` շղթայական ռեակցիայով, տեղական արտադրության ապրանքների գների աճի։ Ի դեպ, որոշ ապրանքներ արդեն իսկ թանկացել են (օրինակ` արտասահմանյան ծխախոտի մի շարք տեսակներ)։ Կեսկատակ-կեսլուրջ նշվում է, որ ապրանքները թանկացնելով` հայրենի գործարար-պատգամավորները ցանկանում են ետ բերել ընտրարշավի ընթացքում իրենց ծախսած միլիոնները։ Եթե այդպես է, ապա նրանք այժմ ունեն լուրջ հիմնավորում, թե ինչու են բարձրացնում ապրանքների գները։ Դա, իհարկե, փոխարժեքն է։
Կարդացեք նաև
Բաբկեն ԹՈՒՆՅԱՆ
«168 ժամ»
