Գրող, թարգմանիչ Լիա Իվանյանը՝ իր թարգմանած «Ընկածների երկինքը» վիպակի ու սիրո մասին
Մեզանում վաղուց կտրվել էր կապը ժամանակակից ռուս գրականության հետ, քանի որ թարգմանչական գրականությունը դուրս էր մնացել հայաստանյան հրատարակիչների տեսադաշտից: «Առավոտը» հանդիպեց գրող, թարգմանիչ Լիա Իվանյանի հետ, ում հերթական թարգմանությունը Յուրի Պոլյակովի «Ընկածների երկինքը» վիպակն է, որն օրերս է ներկայացվել հայ ընթերցողին, արժանանալով մեծ ուշադրության: Հետեւելով նրա ստեղծագործական կյանքին, նկատեցինք, որ ուղիղ տասը տարի է՝ գրողն իրեն նվիրել է նաեւ թարգմանչական արվեստին:
Ընթերցողին ծանոթ են Լիա Իվանյանի՝ Կուպրինի, Դոստոեւսկու պատմվածքների թարգմանությունները: Ժամանակին հետաքրքրության էր արժանացել Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Պիտեր Աբրահամսի «Կղզին այսօր» աշխատությունը, որ ներկայացնում է երրորդ աշխարհի երկրներում բռնապետության հաստատումը: Վերջին տարիներին էլ, ավելի ճիշտ՝ 2008թ. սկսվեց նրա եւ ժամանակակից ռուս գրականության ականավոր դեմքերից մեկի՝ Յուրի Պոլյակովի համագործակցությունը: Առաջինը թարգմանվեց Պոլյակովի «Ուլիկը կաթի մեջ» եւ հետո՝ «Սնկերի արքան» ստեղծագործությունները:
Հարցին, թե ի՞նչը ստիպեց գրող-թարգմանչին՝ «հայացնել» ռուս գրականությունը եւ ինչո՞վ է բացատրում Պոլյակովի ստեղծագործություններին իր «նվիրվածությունը», Լիա Իվանյանը պատասխանեց. «Նախ՝ աշխարհն է թարգմանում ու բեմադրում Պոլյակով: Կուզենայի, որ մեր թատրոններն էլ ուշադրություն դարձնեն նրա գործերին: Իսկ Յուրիի հետ ծանոթությունից հետո երկուսս էլ եկանք նույն եզրակացության. թղթին հանձնում ենք այն, ինչ մտածում ենք: Եվ որ ամենակարեւորն է՝ նույնն է ե՛ւ մեր մարդկային, ե՛ւ ստեղծագործական տեսակը: Ինչ վերաբերում է ռուս անվանի գրողների երկերին անդրադարձիս, զգում էի, որ գրական ոլորտում ինչ-որ բան բացակայում է: Հիշեցնենք, որ ժամանակին ռուսերենով էինք ծանոթանում համաշխարհային գրականության ընտիր էջերին: Իբրեւ գրող կարիք զգացի վերականգնել դա, ու սկսեցի հայացնել ռուս գրականությունը»: Անդրադառնալով «Ընկածների երկինքը» վիպակին, Լիա Իվանյանն ասաց, թե գլխավոր հերոսների՝ բիզնեսմենի եւ նրա քարտուղարուհու կրքոտ, բազմաշերտ ու դինամիկ սիրավեպը ներկայացվում է հետխորհրդային խաթարված արժեհամակարգի համատեքստում: Իսկ խոսելով ընդհանրապես պոլյակովյան երկերի մասին, հայտնեց. «Հարյուրամյակներ շարունակ մարդկությունն այնքան է երգել, պարել, շուրջպար բռնել «սեր» բառի շուրջ, որ նույնիսկ ամենաբիրտ ավազակների ոչխարային ուղեղներում ծալք կա, որտեղ լռվել-մնացել է ակնածանքն այդ վերացական գոյականի հանդեպ», հավելելով, թե ինքն ի սկզբանե Պոլյակովի հետ «կիսել» է այս միտքը:
Կարդացեք նաև
Լիա Իվանյանը կարծում է, որ գրողի համար թարգմանությամբ զբաղվելը մեծ դպրոց է: Հայաստանյան գրական ոլորտի նեգատիվ երեւույթներն էլ համարում է մերօրյա գրական «չկամությունը», իրական գրականագիտության բացակայությունը: Նրա համոզմամբ, այսօր ոչ թե կառուցողական, այլ չար քննադատության ժամանակներ են:
Խոսելով սեփական գրական երկերի մասին, մեր զրուցակիցը հիշեցրեց 2000-ականների սկզբին իր «Փոխակերպումներ» աշխատության մասին: Այնտեղ ներկայացված էին հայաստանյան հասարակության փոխակերպումները 1988-2003թթ. ժամանակահատվածում: Հիշարժան է նաեւ գրողի «Դավաճանություններ» պատմվածքների ժողովածուն, «Դժոխքում կորած բանալին» ստեղծագործությունը եւ այլն:
Լիա Իվանյանը զրույցի ընթացքում տեղեկացրեց, որ «Փոխակերպումները» եւ «Դավաճանություններ» երկերը՝ Միքայել Աբաջյանցի ռուսերեն թարգմանությամբ, կարծես շրջադարձային եղան իր ստեղծագործական կյանքում. «Այդ երկու ստեղծագործություններս 2009թ. ներկայացվեցին Սանկտ Պետերբուրգի հայ համայնքի 300-ամյակի ծրագրի շրջանակներում ու հավանաբար աննկատ չմնացին: Հետեւանքը եղավ այն, որ այս տարեսկզբին «Լիտերատուրնայա գազետան» ինձ շնորհեց «Ոսկե Դելվիգ»՝ ռուս-հայկական մշակութային կապերի ամրապնդման համար եւ նշանակվեցի Հայաստանում «Լիտերատուրնայա գազետայի» ներկայացուցիչ»:
Լիա Իվանյանն ասաց, որ այսօր աշխատում է նոր՝ «Տղամարդն ու իր կանայք» վեպի վրա:
ՍԱՄՎԵԼ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ
