Իսկ նիկոլյան մշակվող սահմանադրությունը՝ ակնհայտ կապիտուլյացիա
Սկիզբը՝ «Առավոտ» օրաթերթի 12.09.2026-ում, 17.09.2026–ում
Քանի որ մենք գործ ունենք պետական նշանակության, թիվ 1 կարևորության իրավական փաստաթղթի նախագծման հետ, ապա այդ փաստաթղթի յուրաքանչյուր կետը, հոդվածը պետք է դրվի հանրային քննարկման, մասնագիտական ուղեղային անալիտիկ կենտրոնների կողմից բազմակողմանի ուսումնասիրության և նույնիսկ ռեֆերենդումի։ Արդյունքում, ստացված բոլոր հարյուրավոր ու հազարավոր առաջարկությունները պետք է համադրվեն ու քննարկվեն և ապա ռեալ ու օնլայն քննարկումներից հետո մասնագիտական ուղեղային, անալիտիկ կենտրոնների կողմից արվի համապատասխան ընտրություն, որը կներկայացվի Սահմանադրական հանձնաժողովին։
Թե 2015 թ. և թե հատկապես 2026 թ.-ի նոր նախագծվող նիկոլա-ալիևյան սահմանադրության մեջ բացակայում են տիպային նախագծային աշխատանքների տրամաբանությունը ու հասարակական քննարկումների ակնհայտ բացակայությունը։ Հասարակության կարծիքը բացարակապես շրջանցվում, անտեսվում է 2026 թ. սահմանադրական նախագծման, դեռևս այդ նախագծին ծանոթ չեն խորհրդարանական կառավարումով երկրի խորհրդարանի պատգամավորները։ Բնական է, որ թալանին ուղղված, ճահճացած համակարգում, երկրի պրոգրեսիվ զարգացման տրամաբանական մեխանիզմները, ալգորիթմներն ու նախագծերն անընդունելի են։ Եթե ՀՀ պետության ռազմաքաղաքական ստրատեգիական զարգացման ծրագիրը, որը ներկայացված է գործող սահմանադրության 86-րդ հոդվածում, պարունակում է առնվազն գյուղի կամ քաղաքի ծրագրի մակարդակ և նրանք հիմնականում նեղ սոցիալ-տնտեսական բնույթի խնդիրներ են, ապա ինչ անհրաժեշտ նախագծային մակարդակի, տեխնիկական առաջադրանքների ու տեխնիկական նախագծերի մասին կարող է խոսք գնալ։ Այն, ինչ կատարվել է 2015 թ. ՀՀ Սահմանադրության հետ, նույնը կատարվում է նիկոլյան ու ալիևյան նոր սահմանադրության դեպքում, որը աբսուրդի ժանրից է, ուղղակի դրության կոմիզմ է, որը մեծ դժբախտության ու աղետի տեղիք է տալու։
Կարդացեք նաև
Այս նույն տրամաբանության մեջ, մի խումբ ոչ կոմպետենտ մասնագետներ, ԱԴ նախարար Ս. Գալյանի գլխավորությամբ, ՆՓ-ի կողմից տրամադրված մեծ փողերի դիմաց, պատվեր են ստացել, որ գրեն նոր սահմանադրության նախագիծ, որի առանցքային, կարևորագույն մեխը պետք է լինի Ալիևի հակահայկական հրահանգների իրագործումը, այն է՝ «Անկախության հռչակագիրը» հանելը գործող սահմանադրության մեջից։ Նիկոլ Փաշինյանը գործող սահմանադրության նկատմամբ, բացի Ալիևի պահանջից, բացարձակորեն որևէ այլ պահանջ չունի։ Նիկոլ Փաշինյանի ծրագիրն այնպիսին է, որ նա հին սահմանադրության միջուկի վրա կանի մի քանի դեկորատիվ ցուցադրական կոսմետիկ փոփոխություններ և աճպարարի նման կհամարի, որ ունենք գրված բացարձակորեն նոր որակի սահմանադրություն, որի մեջ չի եղել ու չկա ոչ մի Հռչակագիր և վերջ։ Նոր սահմանադրության նախագծի մեջ, պսևդոհանձնաժողովը ժողովրդից կկոծկի Ալիևի պահանջի առաջնայնության ֆոնը և այն կներկայացվի բթացրած ընտրազանգվածին. որպես ՆՓ-ի նոր «հաղթանակը»։
Կապված Նոր սահմանադրության հետ առնչվող իմ առաջարկություններին, կարծում եմ, որ հիմնական փոփոխությունները կլինեն նորի անվան տակ, հին սահմանադրության փաթեթավորված տարբերակը, առանց անկախության հռչակագրի և դատաիրավական ոլորտներին վերաբերվող նոր տարբերակներ, նախագահական համակարգի կողմից վերահսկողության ֆունկցիաների աննշան կոռեկտավորումը (որը բազմիցս առաջարկել եմ վարչապետին ու նախագահին), գուցե թե ընտրությունների ու կուսակցությունների ձևավորման խնդիրներին և ԱԺ-ի ձևավորման պրոցեսում «խորհրդարանական մեծամասնության» հասկացողության հետ կապված ավելի վատթարագույն տարբերակների մշակմանը։ Մի խոսքով, կգրեն այն, ինչ իրենց պետք է ու հարմար է։
Վարչապետին ուղղված 28.04.2026թ. 150/27863-2026 դիմումով բարձրացված հարցերին, զուգահեռ, 23.04.2026թ. դիմել եմ ՀՀ ԱԴ նախարար Ս. Գալյանին և նրանց 14.05.2026թ. N 28.6/25115-2026 պատասխանը, ինչպես իմ կողմից առաջադրված հարյուրավոր առաջարկների պատասխանները, սկզբունքորեն եղել են նույնը, այն է՝ «առաջարկությունները ընդունվում են ի գիտություն»։ Ութը տարի շարունակ բոլոր առաջարկությունները դեռ չսկսված, ավարտվել են այս վերջաբանով։
Ես կրճատված տարբերակով, բայց բառացիորեն ներկայացնում եմ իմ վերջին նամակը, ուղղված Ս. Գալյանին, որպեսզի ընթերցողին պարզ լինի ՀՀ ՊԱԿՀ-ում, ԱԴ նախարարությունում և նոր սահմանադրական հանձնաժողովում տիրող փտած, ոչ կոնստրուկտիվ, անարդյունավետ, գործունեության մակարդակը։
Ահա այդ դիմումի անփոփոխ տեքստի միայն առաջին էջը։
«Տիկին Սրբուհի Գալյան, դուք վերջերս լրագրողների հետ հարցազրույցի ժամանակ, լրագրողների հարցերից դժգոհ, հարցնում էիք իրենց, թե ինչ պետք է ես անեմ, որ չեմ արել»։ Թույլ տվեք ես Ձեր փոխարեն պատասխանեմ Ձեզ։
Ես Ձեզ և Վարչապետին (որը իմ նամակները հասցեագրել է Ձեզ) տասնյակ դիմումներ եմ հղել, որտեղ արձանագրված է, թե ինչ պետք է անեք Դուք և Վարչապետը «հզոր ՀՀ երկիր կառուցելու համար»։ Նշեմ Ձեր չարածներից մի քանիսը.
- 1. Ես Ձեր անունով, Ձեր ղեկավարած հանձնաժողովին եմ ուղարկել «նոր սահմանադրության» էսքիզային տարբերակները, որին հասել եմ 10-15 տարվա աշխատանքի արդյունքում։ Ինձ դրա համար ոչ ոք ոչինչ չի վճարել, ի տարբերություն Ձեր հանձնաժողովի անդամների, որոնք երկար տարիներ չարված աշխատանքի դիմաց վարձատրվում են շռայլորեն։
Այդ նյութերը Ձեր մոտ կան, եթե չեք կարդացել՝ կարող եք կարդալ։
- 2. N 168475-2025 դիմումով, ես առաջ եմ քաշել կոնկրետ 7 առանցքային Սահմանադրական առաջարկություններ, որոնցից ոչ մեկի պատասխանը մինչև օրս չեք տվել։
- 3. Իմ բազում առաջարկություններից մեկը վերաբերում է հոդված 89-3 կետին, որին Ձեր հանձնաժողովը բացառիկ ուշադրությամբ անդրադարձել է 2025թ. մայիսին և09.2025թ. հանձնաժողովի նիստերում։
Այդ հոդվածի նկատմամբ, Ձեր բացառիկ ուշադրությունը, եթե բացատրեմ, որ իմ կողմից բազմապատիկ Ձեզ դիմելու հետ է առնչվում, կլինի անլուրջ (նույնիսկ ծիծաղելի), ուրեմն Դուք այդ հոդվածը աղավաղել եք Վարչապետի ցուցումով։ Այդ հոդվածի վերաբերյալ Ձեր հանձնաժողովի ընդունած տարբերակը քանդում է ԱԺ-ի ու ՀՀ պետության կոնստրուկտիվ կառուցվածքի հիմքերը։
Ես 89.3 հոդվածի վերաբերյալ, ընդհանուր կոնտեքստում, բազմիցս Ձեզ ներկայացրել եմ իմ մոտեցումը և հարկ եմ համարում մի անգամ ևս այն ներկայացնել առանձին, շեշտված տարբերակով, որը կցված է այս դիմումին։
- Տրամաբանական կլիներ «Նոր սահմանադրության նախագծի» հանձնաժողովում տեսնել ալտերնատիվ, անալոգ սահմանադրական նախագծերի հեղինակների հետ, օրինակ, Պարույր Հայրիկյանին, Անդրիաս Ղուկասյանին և այլոց, որոնց հետ քննարկումները օգտակար կլինեին առաջին հերթին Ձեր հանձնաժողովին»։ Մեջբերման ավարտը։
Ես կարծում եմ, որ ընթերցողը ռեալ ու ամբողջական պատկերացում կարող է կազմել, թե ինչպիսի նոր սահմանադրության հետ ենք մենք առնչվելու առաջիկայում և ինչպես են իշխանությունները վերաբերվում գործող ՊԱԿՀ-ի վերաբերյալ, սիստեմային անալիզի բազայի վրա արված առողջ ծրագրային առաջարկություններին։ Ակնհայտ է, որ հասարակության համար ստեղծվել է իշխանության կողմից ձևավորված բազմաշերտ պատնեշ, անհասանելիության բարիեր։
Տրամաբանական չէ՞, արդյոք, որ նոր սահմանադրությունը գրելուց առաջ, այդ նախաձեռնությունը առաջադրած իշխանությունը ու նրա կողմից ձևավորած նոր Սահմանադրական հանձնաժողովը, պետք է հասարակությանը բացատրի դրա անհրաժեշտությունը և անխուսափելիությունը։ Բացատրի 2015թ. սահմանադրության ընդունումից հետ ՀՀ պետությունը, կապված հին սահմանադրության հետ, ինչպիսի խորքային փոփոխություններ ու հզոր պրոբլեմատիկ խնդիրների հետ է առնչվել։ ՆՓ-ն, որն իր խոսքերով ասած, «իշխանությունը ինքն է», մինչ օրս ոչ մի հիմնավորում, փաստարկ ու փաստ չի բերում սահմանադրության փոփոխման հիմնավորման կապակցությամբ, սակայն «Ալիևի պահանջը ՆՓ-ի համար ոչ միայն օրենք է, այլև սահմանադրական փոփոխություն»։
Ըստ վերևում նշված նախագծման տրամաբանական ալգորիթմի ու առողջ դատողության, նոր սահմանադրական հանձնաժողովը պետք է ձևակերպի 2015թ. սահմանադրությունից հետո պետության առաջ ծառացած հրատապ ստրատեգիական խնդիրների ցուցակը, որը պարտադրում է ՀՀ պետությանը գնալու սահմանադրական փոփոխության, որը կապված է ահռելի բյուջետային ծախսումների հետ։ Ի՞նչ է, նոր սահմանադրական հանձնաժողովը ունի՞ արդյոք հոդված 86-ում զետեղված ՀՀ պետության քաղաքական ծրագրերին փոխարինող ծրագրային նոր փաթեթ։ Ես կարծում եմ, որ ոչ, սակայն եթե իմ առաջարկած ծրագրերը պատահաբար կարողացել են ճեղքել իշխանական անգրագիտության պատնեշը, ապա հնարավոր է, որ իմ առաջադրված ծրագրերից, խնդիրներից մի քանիսը տեղ գտնեն 86-րդ հոդվածում։
Ակնհայտ է, որ իշխանությունը չի ուզում և տեխնիկապես պատրաստ չէ սահմանադրական փոփոխությունների, սակայն Ալիևին մերժելը ՆՓ-ի համար համարժեք է խաղաղության պայմանագրի տապալումով, որը իր բովանդակությամբ ՀՀ պետության կապիտուլացման (դեմիլիտարիզացման, դենացիոնալիզացման, դեմարալիզացման ու դեգրադացման ծրագրերի կոմպլեքս-պահանջ է) կամ ՀՀ-ը միանշանակ լուծարման տանող պայմանագիր է։
Հայ ժողովրդին, հոդված 86-ի փոխարեն, անհրաժեշտ է լուծի վերևում արձանագրված, ՀՀ պետության համար ռազմաքաղաքական, սոցիալ-տնտեսական նշանակության ստրատեգիական խնդիրները։ Այդ խնդիրներից յուրաքանչյուրը պետք է ՊԱԿՀ-ի ստրուկտուր-ֆունկցիոնալ կառուցվածքում ունենա իր կատարողական, ավտոնոմ գործող կառավարման մեխանիզմները և դրանց հսկման ու կառավարման սահմանադրական հոդվածները, նորմերը, որոնց սինխրոն համագործակցության արդյունքում էլ կծնվի «Հզոր ՀՀ պետությունը»։
Հրայր ԽԱՌԱՏՅԱՆ
տեխ. գիտ. թեկնածու, թոշակառու
«Առավոտ» օրաթերթ
01.10.2026
