Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ, միջազգայնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, Թեհրանի ATU (Allameh Tabataba) համալսարանի դասախոս՝ դոկտոր Էհսան Մովահեդիան
Իրանն ու Ռուսաստանը Թրամփի ճանապարհին ո՛ր սցենարին են բախվելու
Անցյալ շաբաթ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն և նրա հայ գործընկեր Արարատ Միրզոյանը Երևանում ստորագրեցին մի փաստաթուղթ, որը արտաքուստ երկկողմ համագործակցության համաձայնագիր էր տարածաշրջանային տրանսպորտի և առևտրի դյուրացման վերաբերյալ, բայց էությամբ այն արտացոլում էր առաջիկա ամիսներին տեղի ունեցող խորը աշխարհաքաղաքական զարգացումները։ Թրամփի ճանապարհը հիմք է դրել ռազմավարական շրջադարձի որով պետք է ընդունել, որ Ռուսաստանի գլխավորած անվտանգության կարգը Հարավային Կովկասում քայքայվում է, և Վաշինգտոնը արագացրել է ռուսների ազդեցության գոտին նվաճելու գործընթացը։
Թրամփի ճանապարհի» համաձայնագրից արտահոսած տեղեկությունները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ն փաստացի վերահսկողություն է ունենում Հայաստանի սահմանների մեծ մասի նկատմամբ, ինչը վկայում է Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության կողմից Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի ռազմավարական սահմանների նկատմամբ երկրի ազգային ինքնիշխանությունից հստակ նահանջի մասին։ Այս փաստաթուղթը, անվտանգության վերաբերյալ մտահոգությունների և ներքին խիստ քննադատության ալիք են առաջացրել Հայաստանում։
Կարդացեք նաև
ԱՄՆ-Հայաստան համաձայնագրի մանրամասները
Այս համաձայնագրի ուշագրավ կետերն են՝
ԱՄՆ բացարձակ վերահսկողություն. Երկու երկրների կողմից պետք է ստեղծել՝ «Համատեղ զարգացման ընկերության», որտեղ բաժնետոմսերի 74%-ը և բացարձակ վերահսկողության իրավունքները պատկանում են ԱՄՆ-ին, իսկ Հայաստանն ունի բաժնետոմսերի միայն 26%-ը։
99 տարվա հողերի փոխանցում. Հայաստանը պարտավորվել է միջանցքի երկայնքով գտնվող հողերի բացառիկ իրավունքները 49 տարով (մինչև 99 տարի երկարաձգման հնարավորությամբ) փոխանցել այս ընկերությանը։ Հողերի ազատման արժեքը նույնպես կվճարվի հայ ժողովրդի գրպանից։
Հարկային դրախտ Վաշինգտոնի համար. Ամերիկյան ընկերությունների բոլոր շահույթները և այս նախագծից ստացված եկամուտները լիովին ազատ կլինեն հարկերից։
Սահմանային անվտանգության փոխանցում. Հայաստանը կօգտագործի միջազգային մասնավոր օպերատորներ՝ «Թրամփի երթուղի» սահմանային անցակետերում վիզային ծառայություններ, բեռների հայտարարագրման համակարգեր, մաքսային գործեր և հաճախորդների կառավարում մատուցելու համար։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը հայտարարել է, որ ուղղակի կառավարումը, ուղևորների փաստաթղթերի ստուգման գործընթացը և նույնիսկ տարանցիկ վճարների գանձումը կարող են վերապահվել «երրորդ երկրի» օպերատորներին։ Շրջանակային համաձայնագրում սահմանված կառուցվածքը, որը հայտնի է որպես «առջևի գրասենյակ» և «հետևի գրասենյակ» մոդելներ, արդյունավետորեն հեռացնում է սահմանների գործադիր կառավարումը Հայաստանի կառավարական հաստատությունների վերահսկողությունից։
Հետաքրքիր և կասկածելի է, որ համաձայնագրի տեքստում օգտագործված անսպասելի իրավական լեզուն. բազմիցս շեշտադրվում է «ՀՀ ինքնիշխանության լիակատար պահպանման», «ՀՀ կառավարության առաջնահերթությունը անհաղթահարելի ուժի դեպքում» և «Երևանի ներկայացուցիչների ֆիզիկական ներկայությունը սահմանային վերահսկողության բոլոր փուլերում»։ Առաջին հայացքից այս արտահայտությունները թվում են երկկողմ համաձայնագրում բնական շեշտադրումներ, բայց դրանց մոլուցքային կրկնությունը բացահայտում է թաքնված զգայունություն։ Երբ իրավական տեքստը բազմիցս պնդում է ավելի թույլ կողմի ազգային ինքնիշխանության վրա, դա նշանակում է, որ կողմերը հենց այդ պահին վախենում են և գտնվում են աշխարհաքաղաքական մտահոգությունը չեզոքացնելու գործընթացում։ Ի՞նչ է այս վախը։ Ազգային սահմանների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելու և Հայաստանը օտարերկրյա ուժերի կողմից կառավարվող միջանցքի վերածելու վախը։ Հետևաբար, այս համաձայնագիրը, ոչ թե ճանապարհաշինության կամ մաքսային ծառայությունների բարելավման քննարկման մասին է, այլ հիմնական խնդիրը Եվրասիայի ամենազգայուն խաչմերուկում գտնվող միջանցքի վերահսկողությունն է։
Իրավական տեսանկյունից, այս կետերի նպատակն է՝ թույլ տալ օտարերկրյա դերակատարներին՝ լինի դա Միացյալ Նահանգները, միջազգային հաստատությունները, թե երրորդ երկրները, գործառնական ներկայություն ունենալ միջանցքների կառավարման գործում: Սակայն այս նույն իրավական անհրաժեշտությունը մեզ ասում է, որ կուլիսային բանակցություններում, հավանաբար, քննարկվել են օտարերկրյա դիտորդների, մասնավոր անվտանգության ընկերությունների, համատեղ վերահսկողության համակարգերի և նույնիսկ միջազգային տարանցիկ օպերատորների ներկայության նման մոդելներ: Արդյունքում, վերջնական տեքստը դարձել է մի փաստաթուղթ, որը պաշտոնապես և անուղղակիորեն մերժում է Հայաստանի լիակատար վերահսկողությունից դուրս գտնվող միջանցքի ցանկացած սցենար: Այլ կերպ ասած, ստորագրողները իրավական ճշգրտությամբ փորձել են իրականացնել կեղծ Զանգեզուրի միջանցքը՝ Հայաստանի ինքնիշխանության իրացման կամ միջազգային վերահսկողության գոտի ստեղծելով: Սա այն կետն է, որի նկատմամբ Իրանը, որպես իր հարավային հարևան, ամենազգայունն է, և սահմանային վերահսկողության կարգավորման մեջ ամենափոքր փոփոխությունը կարող է հանգեցնել Հայաստանի և Թեհրանի միջև դիվանագիտական ճգնաժամի:
Սակայն, պետք է նշել, որ գործառնական մակարդակում, կիրառելով տեխնիկական ստանդարտներ, տեղադրելով մաքսային կառավարման ծրագրային ապահովում, թվային ապրանքների հետևման համակարգեր, միջազգային ապահովագրություն և մարզելով սահմանապահ ուժեր, Միացյալ Նահանգները իր անտեսանելի վերահսկող ճարտարապետությունը փոխանցում է ընդունող երկրին՝ առանց ուղղակի ռազմական տեղակայման անհրաժեշտության։
Ինչո՞ւ Միացյալ Նահանգները մտավ Կովկաս: Երեք ճգնաժամերի համընկնում
Վաշինգտոնի հանկարծակի ակտիվացումը Հայաստանում պատահական չէ, այլ երեք խոշոր զարգացումների համընկնման արդյունք է, որոնք Վաշինգտոնի համար բացել են հազվագյուտ հնարավորությունների պատուհան.
ա) Ռուսաստանի անվտանգության ազդեցության թուլացումը Կովկասում. Ուկրաինայում պատերազմը հարված հասցրեց Ռուսաստանի՝ իր շրջապատում ազդեցություն գործադրելու կարողությանը: Մոսկվան, որը նախկինում անվտանգության երաշխավորն էր և Հարավային Կովկասում հակամարտությունների հիմնական միջնորդը, այժմ բախվում է ռազմական և հետախուզական ռեսուրսների պակասի հետ: Ղարաբաղում գտնվող ռուս խաղաղապահները ոչ միայն չկարողացան կանխել ժողովրդագրական փոփոխությունները և ինքնահռչակված Արցախի Հանրապետության փլուզումը, այլև որոշ տարածքներից ռուսական ուժերի դուրսբերումը և նրանց անգործությունը լիովին ոչնչացրին Երևանի վստահությունը:
Հայաստանը հստակ հայտարարել է, որ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ) և Ռուսաստանի երաշխիքները այլևս չեն բավարարում իր պաշտպանական կարիքները: Այս անվտանգության վակուումը ԱՄՆ-ին հնարավորություն է տվել կառուցվածքային ազդեցության համար, որն իրականացվում է լոգիստիկ պայմանագրերի և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացման միջոցով։
բ) Իրանի աշխարհաքաղաքական զսպման նախագիծը. Իրանը Հյուսիս-Հարավ միջանցքի հիմնական շահագրգիռ կողմն է, և Կովկասում տարանցիկ ուղիների ցանկացած վերադասավորում ուղղակիորեն կազդի Թեհրանի դիրքորոշման վրա: ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանի մաքսային և սահմանային տվյալների վերահսկողությունը կունենա երկու հետևանք. առաջինը՝ Իրանի տարանցիկ առավելությունը այլընտրանքային ուղիների հետ մրցակցության մեջ (օրինակ՝ Կասպից ծովով անցնող Միջին միջանցքը). երկրորդ՝ այն Արևմուտքին հնարավորություն կտա վերահսկել իրանական էներգիայի և ապրանքների հոսքը դեպի Եվրոպա: Այլ կերպ ասած, TRIPP-ը կտեղադրի աշխարհատնտեսական ֆիլտր հյուսիսային Իրանի տարանցիկ ուղու վրա և կսահմանափակի Թեհրանի բանակցային ուժը պատժամիջոցների կամ տարածաշրջանային բանակցությունների ժամանակ. սա այն իրավիճակում է, երբ Իրանը բախվում է ԱՄՆ ռազմածովային շրջափակման Պարսից ծոցում և շտապ անհրաժեշտ է առավելագույնս օգտագործել երկրի հյուսիսում և արևմուտքում գտնվող ցամաքային միջանցքները։
գ) Թուրքիա-Ադրբեջան առանցքի կայունացումը Արևմուտքի հովանու ներքո. Թուրքիան և Ադրբեջանը սերտ հարաբերություններ ունեն Արևմուտքի հետ, և Վաշինգտոնը ձգտում է Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում Անկարայի և Բաքվի ազդեցության տակ գտնվող երթուղիները հանել ռուսական ուղեծրից, միաժամանակ կանխելով դրանց վերածվելը լիովին անկախ միջանցքների, որոնք գտնվում են Արևմուտքի վերահսկողությունից դուրս: Արևմտյան չափանիշներ ներկայացնելով և կապիտալ ներգրավելով՝ Թրամփի ուղին կարող է Թուրքիա-Ադրբեջան առանցքը ուղղորդել Արևմտյան շահերի հետ համատեղելի շրջանակներում: Այս համաձայնագրի ռազմավարական կարգախոսը Միացյալ Նահանգների համար «վերահսկողություն առանց օկուպացիայի» է, այսինքն՝ տարանցիկ հոսքերի կառավարում՝ առանց ռազմական տեղակայման ծախսերը վճարելու:
Համաձայնագրի կետերի և տարածաշրջանային դինամիկայի վերլուծության հիման վրա կարելի է ուրվագծել TRIPP-ի ապագայի երեք սցենար.
Սցենար 1. Ուղին մնում է զուտ տնտեսական և լոգիստիկ (ցածր հավանականություն)
Այս սցենարում համագործակցությունը սահմանափակվում է տրանսպորտային ենթակառուցվածքների բարելավմամբ, մաքսային ընթացակարգերի հեշտացմամբ և առևտրի ծավալների ավելացմամբ, և չկա որևէ հիշատակում որևէ անվտանգության կամ աշխարհաքաղաքական միջամտության մասին: Հայաստանը պահպանում է երթուղիների նկատմամբ լիակատար և փաստացի վերահսկողությունը, և միջանցքները չեն կորցնում իրենց բազմակողմանի և բաց բնույթը: Այս իրավիճակի արդյունքը կլինի Ռուսաստանի ազդեցության համեմատաբար նվազումը՝ Հայաստանի առևտրային գործընկերների դիվերսիֆիկացիայի, Երևանի տնտեսական անկախության աճի և Իրանի հետ լարվածության սահմանափակման շնորհիվ: Նման արդյունքը պահանջում է, որ Վաշինգտոնը զսպի իր անվտանգության դրդապատճառները, և տարածաշրջանային մրցակիցները չընկալեն այն որպես լիարժեք սպառնալիք: Չնայած այս սցենարի հավանականությունը ցածր է մյուսներից, այն հասանելի է, եթե Հայաստանը դիվանագիտորեն խելացի լինի և առաջնահերթություն տա տարածաշրջանային խաղաղությանը:
Սցենար 2. Թրամփի ուղու աստիճանական վերափոխումը Արևմուտքի համար աշխարհաքաղաքական միջանցքի (բարձր հավանականություն)
Թրամփի ուղու ամենահավանական սցենարը դրա աստիճանական վերափոխումն է Արևմուտքի համար ազդեցության կառուցվածքային գործիքի:
Գործընթացը կլինի հետևյալը.
Փուլ 1. Ֆիզիկական ենթակառուցվածքների, ինչպիսիք են ճանապարհները և սահմանային տերմինալները, զարգացումը՝ ամերիկյան չափանիշներով:
Փուլ 2. Սահմանային և մաքսային վերահսկողության գործընթացի ամբողջական թվայնացում՝ արևմտյան ընկերությունների կողմից կառավարվող ամպային հարթակներում զգայուն տվյալներ պահող ծրագրային ապահովման միջոցով:
Փուլ 3. Արևմտյան լոգիստիկայի, ապահովագրության և ռիսկերի կառավարման ընկերությունների մուտքը միջանցքի գործառնական կառուցվածք:
Փուլ 4. Հայաստանի անվտանգության և տեխնիկական կախվածության ստեղծում այս ցանցից այնպես, որ շատ դժվար լինի վերադառնալ այլընտրանքային համակարգերին: Այս մոդելում ֆորմալ վերահսկողությունը շարունակում է իրականացնել հայկական դրոշը, սակայն ֆունկցիոնալ վերահսկողությունը՝ որոշումները, թե որ ապրանքներն են անցնում որ երթուղով, ինչպես են դրանք վերահսկվում և ում է հասանելի դառնում դրանց տեղեկատվությունը, փոխանցվում են Արևմտյան ազդեցության տակ գտնվող միջազգային ցանցին: Սա ամերիկյան «մեղմ ազդեցության» ծանոթ մոդելն է, որը ներդրվել է աշխարհի շատ մասերում։
Սցենար 3. Անվտանգության ճգնաժամ և անհաղթահարելի ուժի դրույթի ակտիվացում (միջնաժամկետ հեռանկարում միջին հավանականություն)
«Անհաղթահարելի ուժի դեպքում առաջնահերթությունը Հայաստանի կառավարության հետ գործելունն է» արտահայտությունը ցույց է տալիս, որ կողմերը կանխատեսել էին ճգնաժամի առաջացումը: Հնարավոր ճգնաժամերի թվում են Սյունիքի մարզում Ադրբեջանի հետ սահմանային լարվածությունը, նոր օբյեկտների դեմ դիվերսիոն գործողությունները, ռուսական ռազմական կամ հիբրիդային ճնշումը կամ նույնիսկ ներքին անկայունությունը հենց Հայաստանում: Նման դեպքում, չնայած թղթի վրա առաջնահերթությունը Հայաստանինն է, գործնականում անհապաղ տեխնիկական և անվտանգության օգնության անհրաժեշտությունը կարող է հանգեցնել միջազգային անվտանգության կապալառուների մուտքի և ԱՄՆ գործառնական ազդեցության աճի: Այս իրավիճակում միջանցքը տնտեսական նախագծից կվերածվի խիստ զգայուն ռազմականացված ուղու: Այս սցենարի ողբերգությունն այն է, որ ինքնիշխանությունը պահպանելու համար նախատեսված անհաղթահարելի ուժի կետը կարող է ակամա դառնալ նախագծի անվտանգության և ԱՄՆ միջամտության լիցենզիա:
Վերահսկողության փոփոխվող հայեցակարգը նոր դարում
Հաճախ անտեսվող կետ է 21-րդ դարում իշխանության փոփոխվող բնույթը: Տարածքի ձեռքբերումը այլևս իշխանության հիմնական նշանը չէ. իրական իշխանությունը հոսում է բոլորովին այլ ուղիներով՝ տեխնիկական ստանդարտների ստեղծում, տարանցիկ տվյալների վերահսկողություն, խելացի մաքսային համակարգեր, միջազգային ապահովագրական պոլիսներ, ռիսկերի կառավարում և գլոբալ լոգիստիկ ցանցեր: Թրամփի ուղին հենց այն մարտադաշտն է, որտեղ այս բաղադրիչները վճռորոշ են։
Նույնիսկ եթե Հայաստանի դրոշը ծածանվում է սահմանների վրայով, և նրա գործակալները ֆիզիկապես ներկա են, բայց տվյալների ճարտարապետությունը և ռիսկերի գնահատման ալգորիթմները վերահսկվում են արևմտյան կոալիցիայի կողմից, ապա առևտրային հոսքերի վերաբերյալ օպերատիվ որոշումների կայացումը գործնականում խլվում է Երևանից։ Օրինակ, համակարգը, որը հետևում է բեռնագրերին ըստ ծագման, նպատակակետի և բովանդակության և ավտոմատ կերպով անվտանգության ազդանշաններ է տալիս, մակերեսորեն չեզոք տեխնիկական գործիք է, բայց գործնականում այն կարող է արգելափակել կամ լիովին թափանցիկ դարձնել իրանական կամ ռուսական ապրանքների ուղին։ Հետևաբար, հիմնական պայքարը գնում է այն մասին, թե ով է կարգավորելու ապրանքների և էներգիայի հոսքը, և սա Թրամփի ուղու գլխավոր կետն է Իրանի և Ռուսաստանի, իսկ ավելի ուշ՝ Չինաստանի համար։ ԱՄՆ-ն հմտորեն առանձնացնում է «ֆորմալ ինքնիշխանությունը» «ֆունկցիոնալ վերահսկողությունից», և այս բացը կսահմանի Կովկասում աշխարհաքաղաքական մրցակցային դաշտը հաջորդ տասնամյակի համար։
Թրամփի ուղու իրական ուղերձը Ռուսաստանի և Իրանի համար
Այս համաձայնագրի ստորագրումը ավելին է, քան տնտեսական նախագիծ, այն աշխարհաքաղաքական թեստ է՝ Ռուսաստանի անկման չափը չափելու համար։ Վաշինգտոնի կողմից Մոսկվային ուղղված անուղղակի ուղերձը հստակ է. «Հարավային Կովկասը այլևս ձեր բացառիկ տիրույթը չէ»։ Այս համաձայնագրի միջոցով ԱՄՆ-ն ձգտում է պատասխանել երեք կարևոր հարցերի.
– Արդյո՞ք Ռուսաստանը դեռևս ունի քաղաքական և անվտանգության կարողություններ՝ կանխելու Արևմուտքի առաջխաղացումը իր նախկին դաշնակիցների տարածքում։
– Արդյո՞ք Հայաստանը պատրաստ է հրաժարվել Մոսկվայի գլխավորած անվտանգության շրջանակից և վստահել արևմտյան ճարտարապետությանը։
– Կարո՞ղ է Արևմուտքը ստեղծել և շահագործել մրցակցային աշխարհատնտեսական միջանցք՝ առանց ռազմական ուժեր տեղակայելու անհրաժեշտության։
Եթե այս հարցերի պատասխանները Մոսկվայի համար անբարենպաստ են, ապա TRIPP-ը կդառնա մոդել նախկին խորհրդային այլ հանրապետությունների համար՝ ներկայացնելով հիմնարար մարտահրավեր Եվրասիայում ռուսական գերիշխանությանը։ Ուկրաինայում իր ռեսուրսների սպառման պատճառով Ռուսաստանը չունի այլընտրանք, քան ավելացնել հիբրիդային և դիվանագիտական ճնշումը, սակայն այս ճնշումը կարող է արագացնել Երևանի բաժանումը Մոսկվայից։
Թեհրանը վաղուց է Հայաստանը համարում տարածաշրջանում իր ռազմավարական շնչառական կետերից մեկը։ Իրանի և Հայաստանի միջև 44 կիլոմետրանոց սահմանը կենսականորեն կարևոր հանգույց է պատժամիջոցները շրջանցելու և եվրասիական շուկաներ մուտք գործելու համար։ Եթե Թրամփի ուղու դեպքում իրականացվի երկրորդ սցենարը (Արևմուտքի աստիճանական աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը), Իրանին կակտիվանան երեք միաժամանակյա սպառնալիքներ.
Իրանի աշխարհաքաղաքական կշռի նվազումը Կովկասում. ԱՄՆ ազդեցության տակ մրցակից միջանցքի ձևավորմամբ Իրանի դերը որպես միջանցքային մայրուղի կթուլանա, և Թեհրանի բանակցային ուժը Եվրասիական հավասարումներում կնվազի։
Իրանի մուտքը Եվրոպա կդառնա ավելի դժվար հասանելի. եթե հայկական երթուղին կառավարվի ԱՄՆ-ի կողմից, Իրանը կախված կլինի Եվրոպա հասնելու ավելի երկար և ավելի թանկ երթուղիներից, ինչպիսիք են Թուրքիան (բարձր քաղաքական ռիսկով) կամ Կասպից ծովի և Ռուսաստանի միջով անցնող համակցված երթուղին, որի ապագան անորոշ է։
Թուրքիա-Ադրբեջան-Արևմուտք առանցքի ամրապնդում. Արևմտյան ազդեցության ցանկացած աճ Հայաստանում, հաշվի առնելով Բաքվի և Անկարայի Վաշինգտոնի հետ համաձայնեցվածությունը, կշարունակի Իրանի աշխարհաքաղաքական շրջափակումը հյուսիսից։ Այնուամենայնիվ, Իրանը դեռևս ունի երեք կարևոր լծակ, որոնց պետք է հակազդել՝ արժեքավոր և անփոխարինելի աշխարհագրական դիրք, որը ոչ մի այլընտրանքային ճանապարհ չի կարող լիովին շրջանցել, էներգետիկ ռեսուրսներ, որոնք կարող են խթան հանդիսանալ Հայաստանի և Վրաստանի համար՝ Իրանի հետ համագործակցելու համար, և հարավային երթուղիներ Պարսից ծոցի և Չաբահարի միջով, որոնք պահպանում են Իրանի աշխարհատնտեսական կարևորությունը: Այսպիսով, Իրանի առճակատումը TRIPP-ի հետ չի լինի վերացման կամ ժխտման, այլ շարունակական մրցակցության՝ տարածաշրջանի նոր ճարտարապետության մեջ ազդեցությունը պահպանելու համար:
Ամերիկայի և Եվրոպայի միջև թաքնված մրցակցությունը. Արևմուտքի սրտում բաժանում
Արտաքինից երևում է, որ Արևմուտքը միասնական է TRIPP համաձայնագրի աջակցության հարցում, բայց իրականությունն այն է, որ Վաշինգտոնն ու Բրյուսելը Կովկասում նույն առաջնահերթությունները չունեն։ Եվրոպան, որը պայքարում է էներգետիկ ճգնաժամի, միգրացիայի և իր հարևանության անապահովության դեմ, Կովկասում կայունությունը նախընտրում է ամեն ինչից վեր։ Բրյուսելի տեսանկյունից, Հայաստանը աշխարհաքաղաքական մարտադաշտի վերածելը մեծացնում է անկայունության և ճգնաժամերի տարածման ռիսկը։ Ի տարբերություն դրա, Միացյալ Նահանգները, որը հեռու է տարածաշրջանից, առաջնահերթություն է տալիս Ռուսաստանին և Իրանին զսպելուն և չի խուսափում միջանցքներ ապահովելուց։
Առաջնահերթությունների այս տարբերությունը կարող է հանգեցնել մարտավարական պառակտումների ապագայում։ Եթե լարվածությունը աճի, և Միացյալ Նահանգները փորձի Թրամփի ուղին վերածել իր մրցակիցների դեմ զսպման ակտիվ գործիքի, եվրոպական երկրները կարող են հրաժարվել աջակցելուց և ֆինանսավորելուց կապված նախագծերը և պնդել զուտ տնտեսական զարգացման վրա։ Նման պառակտման հավանականությունը փոքր է, բայց հնարավոր պառակտումը Հայաստանին և տարածաշրջանային այլ խաղացողներին հնարավորություն է տալիս մանևրել Միացյալ Նահանգների և Եվրոպայի միջև՝ կանխելով վտանգավոր սցենարներ։ Թրամփի ուղին ավելի քիչ է վերաբերում ճանապարհին, քան նրան, թե ով է կարգավորելու ապրանքների և էներգիայի ապագա հոսքը Եվրասիայում: Աշխարհում, որտեղ որոշ ուժեր զենքի փողերից տեղափոխվել են օպտիկամանրաթելային մալուխներ և մաքսային համակարգեր, Հին մայրցամաքի սրտում մոլեգնում է ապրանքների, էներգիայի և տվյալների հոսքի զարկերակի վերահսկողության համար իրական պայքար, և Հայաստանը դարձել է այս պայքարի ամենազգայուն ասպարեզներից մեկի հյուրընկալողը:
