civilnet.am. Կրոնական ազատության հարցերով զբաղվող Forum 18 միջազգային դիտորդական կազմակերպությունը քննադատել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և վեց բարձրաստիճան եպիսկոպոսների դեմ հարուցված քրեական գործը՝ պնդելով, որ հետապնդումը խախտում է Հայ առաքելական եկեղեցու՝ Սահմանադրությամբ պաշտպանված ինքնավարությունը՝ ընդամենը օրեր առաջ, երբ գործը պետք է հասնի դատարան։
Նորվեգիայում հիմնված՝ Կրոնական ազատության հարցերով զբաղվող Forum 18 կազմակերպությունը իր վերլուծությունը հրապարակել է այսօր՝ օգոստոսի 3-ին Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի դատարանում նախատեսված դատական առաջին նիստից առաջ։ Յոթ մեղադրյալներին առաջադրված են մեղադրանքներ՝ դատական ակտը չկատարելու կամ դրա կատարումն խոչընդոտելու համար, այն բանից հետո, երբ նրանք հրաժարվել են վերականգնել պաշտոնանկ արված եպիսկոպոս Գևորգ Սարոյանին՝ չկատարելով դատարանի որոշումը։ Մեղավոր ճանաչվելու դեպքում նրանց սպառնում են պատժամիջոցներ՝ տուգանքից մինչև երկու տարվա ազատազրկում։
Գործը սկիզբ է առել Եկեղեցու կողմից հունվարի 10-ին Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանի պաշտոնանկությունից, որը հրապարակայնորեն աջակցել էր վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ եկեղեցու ղեկավարությանը փոխելու արշավին։ Այն բանից հետո, երբ Սարոյանը վիճարկեց որոշումը, Արմավիրի դատարանը հունվարի 16-ին կարգադրեց նրան ժամանակավորապես վերականգնել՝ մինչև վերջնական որոշումը։ Եկեղեցին հրաժարվեց ենթարկվել՝ պնդելով, որ հոգևորականների նշանակումն ու ազատումը կանոնական իրավունքի հարցեր են և քաղաքացիական դատարանների իրավասությունից դուրս են։
Forum 18-ը պնդում է, որ Հայաստանի Սահմանադրությունն ու օրենսդրությունը երաշխավորում են կրոնական կազմակերպությունների ինքնավարությունը և արգելում պետության միջամտությունը նրանց ներքին գործերին։ Այն նաև հղում է անում Հայաստանի միջազգային մարդու իրավունքների պարտավորություններին՝ նշելով, որ դրանք պարտադրում են իշխանություններին հարգել կրոնական հաստատությունների ինքնակառավարումը։
«Գործն ի սկզբանե չի համապատասխանում կրոնի կամ համոզմունքի ազատության վերաբերյալ միջազգային չափանիշներին և խախտում է կրոնական հաստատությունների ինքնավարության իրավունքը»,- ասել է կրոնական իրավունքների մասնագետ Իզաբելլա Սարգսյանը Forum 18-ին։ «Պետությունը չի կարող միջամտել կրոնական հաստատությունների հիերարխիային։ Կարգալույծ արված հոգևորականների գործերը քաղաքացիական դատարաններում ընդունելի չեն»։
Forum 18-ը հայտնել է, որ փորձել է պարզաբանումներ ստանալ ՀՀ մի շարք պետական կառույցներից։ Կազմակերպության խոսքով՝ Գլխավոր դատախազությունը չի պատասխանել հարցերին, թե ինչու են քրեական մեղադրանքներ առաջադրվել այն բանի համար, ինչը կազմակերպությունը բնութագրում է որպես ինքնավար կրոնական մարմնի ներքին որոշում, և ինչպես կարող է հետապնդումը համարվել քաղաքական ազդեցությունից զերծ։
Կազմակերպությունը նաև կապ է հաստատել քննիչ Արա Ավագյանի հետ, որը ղեկավարում է քրեական գործի քննությունը, որպեսզի հարցնի, թե ինչու են եկեղեցու ղեկավարներին հետապնդում։ Ավագյանը պատասխանել է՝ «ոչինչ մի հարցրեք։ Ցտեսություն», ապա անջատել է հեռախոսը։
Forum 18-ը հայտնել է, որ ավելի վաղ նմանատիպ հարցեր է ուղարկել նաև Քննչական կոմիտե, այդ թվում՝ ինչու են քննիչները քրեական գործ հարուցել եկեղեցու կարգապահական որոշման պատճառով և ինչպես կարող են հասարակությանը հավաստիացնել, որ վարույթը քաղաքական դրդապատճառներ չունի։ Գրավոր պատասխանում կոմիտեն հրաժարվել է պատասխանել հարցերի բովանդակությանը՝ հղում անելով նախաքննության գաղտնիությանը, և նշել է, որ քաղաքական դրդապատճառների մասին հարցը չի մտնում իր իրավասության մեջ։
Մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանի գրասենյակը Forum 18-ին պատասխանել է, որ չի կարող միջամտել ընթացիկ դատական վարույթներին կամ արտահայտել տեսակետներ, որոնք կարող են ազդել արդարադատության իրականացման վրա։ Գրասենյակը չի մեկնաբանել գործի էությունը և չի նշել՝ արդյոք կվերահսկի դատավարությունը։
Փաստաբան Արմինե Ֆանյանը, որը ներկայացնում է եպիսկոպոսներից երկուսին, պնդել է, որ բոլոր յոթ մեղադրյալները պետք է արդարացվեն։ Նա վարույթը անվանել է ապօրինի։
Forum 18-ը նաև հաղորդում է, որ երկու եպիսկոպոսների հաջողվել է վիճարկել քրեական քննության ժամկետի երկարաձգումը, և դատարանը որոշել է, որ քննիչները գերազանցել են օրենքով սահմանված ժամկետը, թեև դատախազները բողոքարկել են այդ որոշումները։
Դատավարությունը տեղի է ունենում կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև երկարատև դիմակայության ֆոնին։ 2025-ից ի վեր Փաշինյանը բազմիցս կոչ է արել կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին հրաժարական տալ և պաշտպանել է եկեղեցու ղեկավարության փոփոխությունները, մինչդեռ Եկեղեցին մեղադրում է կառավարությանը Սահմանադրությամբ պաշտպանված իր ներքին գործերին միջամտելու համար։
