Ակնհայտ է, որ քանի շարունակվում է հակամարտությունը Մ. Նահանգների եւ Իրանի միջեւ, եւ երկու կողմերը հրթիռներ են արձակում ոչ միայն ռազմավարական նշանակության օբյեկտների վրա, այլեւ Մ. Նահանգների հետ ենթադրաբար կապ ունեցող ամբողջ Միջին Արեւելքի երկայնքով տեղակայված տնտեսապես ռազմավարական ենթակառուցվածքների վրա, TRIPP-ը դառնալու է Իրանի գլխավոր թիրախը: Այս տեսանկյունից դիտարկված, կարեւոր է, որ TRIPP-ը առայժմ գոյություն չունենա: Նույնքան կարեւոր է, որ այդ ծրագիրը իրականանա առնվազն այնպիսի մի ժամանակահատվածում, երբ Մ. Նահանգների եւ Իրանի միջեւ անմիջական ռազմական հակամարտությունը կա՛մ լուծված կլինի, կա՛մ էլ բացառված: Իրանը արդեն բավական ժամանակ է ինչ միջոցներ է որոնում, որ խոչընդոտի այդ ծրագրի գործարկումը: Բայց նույնիսկ եթե Մ. Նահանգների եւ Իրանի միջեւ ռազմական ակտիվ թշնամանքը վերանա, TRIPP-ը շարունակելու է մնալ երկու կողմերի ռազմավարական եւ ռազմական մրցակցության ավելի լայն կոնտեքստում:
Կան նաեւ հարցեր կապված ռուսական շահերի հետ, ոչ անպայմանորեն նրա ռազմական ներկայության, այլ Հարավային Կովկասում նրա տնտեսական ներգրավվածության առումով: Գլխավոր հարցը առնչվում է ռուսական երկաթուղիների ցանցի եւ հայկական երկաթուղու համակարգի հետ, որի կառավարումը Ռուսաստանին է վերապահված: Ռուսական երկաթուղիները փաստացի ծառայում են որպես Հայաստանում Հարավային Կովկասի երկաթուղու արտոնյալ պայմաններում գործող օպերատոր: Օրեր առաջ ռուսական երկաթուղիների գլխավոր գործադիր տնօրեն Օլեգ Բելոզիորովը հարցազրույցներից մեկում նշեց, որ ռուսական երկաթուղիները (RZD) լիովին կատարում է իր բոլոր պարտականությունները՝ համաձայն Հայաստանի հետ կնքված արտոնյալ պայմանագրի: Նա նաեւ ընդգծեց, որ Հարավային Կովկասի երկաթուղին Հայաստանի ամենամեծ եւ ամենակարեւոր գործատուներից մեկն է: Ըստ նրա 2008-ից 2025 թվականները RZD-ի եւ ընկերության անձնական միջոցներից ներդրումների ընդհանուր քանակը կազմել է մոտավորապես 396.3 միլիոն ամերիկյան դոլար: Ռուսաստանը այս գումարը կարող է պահանջել Հայաստանից որպես փոխհատուցում, եթե Հայաստանը որոշի ետ վերցնել կամ չեղարկել արտոնյալ պայմաններով գործելու պայմանագիրը:
Նման պահանջը ֆինանսական ծանր բեռ կհանդիսանա Հայաստանի համար: Հարցն այստեղ այն չէ, որ Ռուսաստանը ցանկանում է հրաժարվել արտոնյալ կառավարման իր իրավունքներից, այլ այն, որ նա փորձում է ինչ-որ ձեւով մասնաբաժին ունենալ կամ ապահովել TRIPP-ի ծրագրում, որովհետեւ այդ ծրագրի գործարկումը զգալիորեն նվազեցնելու է Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտը, եւ սա Մոսկվան շատ լավ գիտակցում է:
ՍՈՒՐԵՆ Ա. ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Կարդացեք նաև
Միջազգայնագետ, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության փորձագետ
Անգլ. բնագրից թարգմանեց՝ ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Ազգ» շաբաթաթերթում
