Ճշմարտության հարցը և հասարակության հաստատունությունը
«Ճանաչեք ճշմարտությունը, և ճշմարտությունը կազատի ձեզ» (Հովհ. 8․32)։ Հարկ է ընդգծել, որ ճշմարտությունն այստեղ ընկալվում է ոչ միայն ճանաչողական, այլև գոյաբանական իմաստով՝ որպես մարդու և հասարակության ներքին կարգավորման հիմք։
Հայ միջնադարյան մտածողության մեջ նույն գաղափարը զարգացնում է Ներսես Շնորհալին՝ մարդու կյանքի նպատակը դիտելով ոչ միայն իմացության, այլև «սրտի ուղղության» մեջ՝ դեպի Աստված և բարին։
Այսպիսով, բարոյականությունը կարելի է սահմանել որպես ճշմարտության նկատմամբ խղճի համապատասխանություն, այլ ոչ թե փոփոխական սոցիալական համաձայնություն։
Կրթության ժամանակակից ընկալումը հաճախ սահմանափակվում է տեղեկատվական և մասնագիտական հմտությունների փոխանցմամբ։ Սակայն դասական եվրոպական և քրիստոնեական ավանդույթներում կրթությունը վերաբերում է մարդու ամբողջական ձևավորմանը՝ մտքի, կամքի և բնավորության միասնությանը։
Այս իմաստով կրթությունը չի կարող տարանջատվել ճշմարտության հարցից․ երբ այն կորցնում է այդ կապը, վերածվում է գործիքային (ինստրումենտալ) ռացիոնալության։ Հայ իրականության մեջ նման ընկալում տեսանելի է Մեսրոպ Մաշտոցի և նրա դպրոցի ավանդույթում, որտեղ կրթությունը դիտվում էր ոչ միայն լեզվական, այլև հոգևոր-արժեքային վերափոխման միջոց։
Վստահությունը հասարակական կյանքի կառուցվածքային տարր է, որը չի կարող ամբողջությամբ փոխարինվել իրավական կամ տեխնիկական մեխանիզմներով։ Այն ենթադրում է նախնական համոզում, որ մյուսը նույնպես ուղղված է ճշմարտությանը և բարուն։ Սոցիոլոգիական տեսանկյունից վստահությունը նվազեցնում է վերահսկողական մեխանիզմների անհրաժեշտությունը, մինչդեռ աստվածաբանական և փիլիսոփայական դիտանկյունից այն հիմնվում է մարդու արժանապատվության ընդունման վրա (Հմմտ. Ա Կորնթ. 13․7)։
«Ձեր ամեն ինչը թող պատշաճությամբ և կարգով լինի» ( Հմմտ. Ա Կորնթ. 14․40)։ Այս կարգը ոչ թե և ոչ այնքան արտաքին պարտադրանք է, որքան ներքին չափանիշ, որը պաշտպանում է ազատությունը քայքայումից։ Հայ իրավափիլիսոփայական ավանդույթի մեջ նման ընկալում է արտահայտում Մխիթար Գոշը՝ օրենքը դիտելով ոչ միայն իբրև պատժիչ, այլև բարոյական կարգի պահպանման հիմք։
Եվ ուրեմն հասարակության հիմնական խնդիրները չեն սահմանափակվում ինստիտուցիոնալ կամ տեխնիկական մակարդակով։ Դրանք խորապես կապված են ճշմարտության, բարոյականության և մարդու ինքնընկալման հարցերի հետ։ Երբ կրթությունը անջատվում է ճշմարտությունից, վստահությունը՝ խղճից, իսկ հարգանքը՝ արժանապատվությունից, հասարակությունը կորցնում է իր ներքին համախմբվածությունը։
Հակառակ դեպքում՝ երբ մարդն ընկալվում է որպես ճշմարտության որոնող էակ, իսկ խիղճը՝ որպես այդ ճշմարտությանը արձագանքելու կարողություն, հանրային կյանքը ձեռք է բերում ոչ միայն կայունություն, այլև ներքին իմաստ։ Այս առումով դարձյալ վերադառնում ենք Սուրբ Գրքի հիմնարար խոսքին. «Ճանաչեք ճշմարտությունը, և ճշմարտությունը կազատի ձեզ» (Հովհ. 8․32)։
Այս ազատությունը ոչ միայն անհատական, այլև հանրային կարգի հիմքն է։
