«Ապագաղութացումը կարող է վերածվել բռնապետության, երբ ներքին բռնապետությունը փոխարինում է տապալված արտաքին վերահսկողությանը։ Ազատություն հռչակող ազատագրական շարժումները հաճախ օգտագործում են «գաղութային ժառանգության» դեմ պայքարը որպես գործիք՝ քաղաքական ընդդիմությունը ճնշելու, իշխանությունը կենտրոնացնելու եւ մարդու իրավունքները սահմանափակելու համար»։ Այս գործընթացը սովորաբար տեղի է ունենում մի քանի հիմնական պատճառներով.
ա/ Իշխանության մենաշնորհ. Ազգային-ազատագրական շարժումը գլխավորող կուսակցությունները կամ առաջնորդները իրենց հայտարարում են ինքնիշխանության միակ պաշտպաններ։ Ցանկացած այլախոհություն հավասարեցվում է դավաճանության կամ նախկին գաղութարարների հետ համագործակցության։
բ/ Քաղաքական վակուում եւ ինստիտուցիոնալ թուլություն. Մետրոպոլիսի հեռանալուց հետո պետական մեխանիզմները հաճախ փլուզվում են։ Քաոսի պայմաններում ավելի հեշտությամբ իշխանության են գալիս բռնի ուժով կարգուկանոն վերականգնելու խոստում տվող ավտորիտար առաջնորդները։
գ/ Առաջնորդի պաշտամունք. Երկիրը անկախության հասցրած ազգային հերոսները ժամանակի ընթացքում կարող են վերածվել ավտորիտար կառավարիչների՝ բոլոր պետական որոշումները սահմանափակելով իրենցով։
դ/ Ներքին թշնամիների փնտրտուք. Ժողովրդի ուշադրությունը տնտեսական եւ սոցիալական խնդիրներից շեղելու համար նոր էլիտաները ստեղծում են «ներքին թշնամու» կերպար (օրինակ՝ այլ էթնիկ խմբերի ներկայացուցիչներ կամ քաղաքական մրցակիցներ)՝ մեղադրելով նրանց նախկին գաղութարարների հետ կապերի մեջ։
ե/ Տնտեսական փլուզում. Արտաքին կապերի կորուստը, անգործունակությունը կամ կոռուպցիան հանգեցնում են կենսամակարդակի անկման։ Իշխանությունը պահպանելու համար կառավարությունը ուժեղացնում է բռնաճնշումները»։
Այս տեքստում շատ ծանոթ բաներ կան։ Եթե այս միտումները դիտարկենք Հայաստանի Հանրապետության կազմավորման ողջ ժամանակահատվածում, կարող ենք տեսնել, որ մեր երկրում կրկին կարող ենք հանդիպել նմանատիպ զարգացման։
Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երևանից» թերթի այս համարում
