Մերձավոր Արեւելքում ռազմական գործողությունների անխուսափելի սրման հեռանկարը գիտակցելով՝ Եվրոպայի եւ Ասիայի երկրները բախվում են ԱՄՆ նախագահի կողմից ստեղծված միջազգային լաբիրինթոսում իրենց տեղը սահմանելու հրամայականին։ Բոլորը զգում են, որ «անվտանգ ապաստարանում» նստելն անհնար է։ Խնդիրն այն է, որ ներկայիս խառնաշփոթը բերած ԱՄՆ-Իսրայել դաշինքը խիստ հակասական է։ Անգամ նրանք, ովքեր հավատում են այն առասպելին, թե պատերազմի էությունը ժողովրդավարության պաշտպանությունն է իրանցի մոլլաների ամբողջատիրությունից (տոտալիտարիզմ), ի վիճակի չեն գնահատել Իսրայելի տեղը նման պատերազմում, քանզի ակներեւ է, որ Իսրայելի ցեղասպան քաղաքականությունը չի կարող արդարացվել ժողովրդավարության եւ խաղաղության համար պայքարով։
Սա է պատճառը, որ գրեթե բոլոր երկրներում ծայրահեղ հակասական դիրքորոշումներ են առաջացել։ Արաբական ծոցի որոշ երկրներ կորցրել են հավատը ԱՄՆ անվտանգության երաշխիքների նկատմամբ եւ մտածում են՝ ինչպես ընդհանուր լեզու գտնել Իրանի հետ։ Մյուսները՝ ինչպես, օրինակ, Սաուդյան Արաբիան, հակված են աջակցել Իրանի դեմ ռազմական գործողություններին։ Տարածաշրջանում գտնվողները, որոնք դեռեւս չեն տուժել պատերազմից, միամտորեն հույս ունեն, որ նրանք «կանցնեն կողքով»։
Այնուամենայնիվ, աշխարհում ավելի ու ավելի շատ մարդիկ են հասկանում, որ ներկայիս պատերազմը, ինչպես Ուկրաինայում շարունակվող պատերազմը, քիչ կապ ունի «ժողովրդավարության համար պայքարի» հետ։ Նմանապես՝ ԱՄՆ քաղաքականության գնահատականները դառնում են ավելի ողջամիտ։ 20-րդ դարում Միացյալ Նահանգները՝ հասնելով համաշխարհային գերիշխանության, ինքնիշխան երկրների եւ միջազգային համակարգի կառուցողն ու պաշտպանն էր։ Հենց նրանք կարողացան ամբողջ աշխարհին պարտադրել հավաքական անվտանգության եւ համաձայնեցված միջազգային կանոնների վրա հիմնված խաղաղ համակեցության գաղափարը։ Այդ ժամանակ բոլորը հետեւում էին այդ կանոններին։ Նույնիսկ Ռուսաստանի եւ Չինաստանի նման ավտորիտար երկրները չէին համարձակվում դուրս գալ իրենց խորշերից։
Համաշխարհային տնտեսական բումը եւ տեխնոլոգիական առաջընթացը ազգերի «կանոնավորված համակեցության» արդյունքն էին, որը հաստատվեց այդ ժամանակ։ Սակայն 1980-ականների կեսերից սկսած Միացյալ Նահանգների կողմից ստեղծված աշխարհը սկսեց առաջ շարժվել՝ անտեսելով գերիշխանի առաջատար դերը։ Գործող կանոնները թույլ տվեցին շատերին, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի գաղափարախոսական հակառակորդներին, գործել այնպես, ինչպես իրենք էին ցանկանում, եւ հասնել մեծ հաջողությունների։ Պատահական չէ, որ 1945-ից հետո հաստատված աշխարհակարգը սկսեց կորցնել իմաստը իր իսկ ստեղծողի համար։ Դրա գաղափարական առասպելը նույնպես կորցրեց իր իմաստը։ Անհրաժեշտ էր վերաձեւակերպել այս աշխարհակարգի կառուցվածքը՝ մինչեւ դրա սկզբունքները։
Կարդացեք նաև
Այժմ բոլորը լավ հասկանում են սա, բայց չեն հասկանում, թե ինչպես վարվել այս նոր իրավիճակում։ Նախկին հենակետերը՝ կապիտալիզմը, ժողովրդավարությունը, կոմունիզմը, ամբողջատիրությունը, կորցրել են իրենց մոբիլիզացնող ազդեցությունը։ Ավարտվել են նաեւ բարեկամության, եղբայրության եւ հարեւանության մասին դեմագոգիայի ժամանակները։ Մնում է միայն «սեփական ճանապարհը շոշափել»՝ առաջնորդվելով ազգային շահերով եւ կոպիտ ուժով։ Բայց ոչ բոլորն ունեն այս շնորհը։ Անցյալ կյանքի տասնամյակների ընթացքում շատ ժողովուրդներ եւ երկրներ կորցրել են նոր պայմաններում կողմնորոշվելու ունակությունը։
Այն, ինչ հիմա կատարվում է Ուկրաինայի եւ Մերձավոր Արեւելքի պատերազմների շուրջ, դրա կատարյալ օրինակն է։ Ակնհայտ է, որ ինչպես ցանկացած թուլացող կայսրություն, Միացյալ Նահանգները, կամա թե ակամա, ոչնչացնում է իր ստեղծած աշխարհը։ Քչերն են նույնիսկ հասկանում տեղի ունեցողի էությունը։ Բայց ընտրություն պետք է կատարվի։ Հայաստանի կողմից՝ նույնպես։ Բայց ինչպե՞ս։ Իրանի նկատմամբ վերաբերմունքն ինքնին հասկանալի է՝ Հայաստանն այստեղ այլընտրանք չունի։ Այս ռազմավարական կարեւոր երկիրը դարձել է աշխարհի շարունակական վերաբաժանման գլխավոր գործոնը։ Դրա հետ խաղալ չարժե։
Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երեւանից» թերթի այս համարում
