Սեպտեմբերի 21-ի հանրաքվեից հետո ընդունված այս որոշումը հստակորեն նշում էր, որ անկախությունը հռչակվում է՝ «հավատարիմ մնալով Հայաստանի անկախության մասին Հռչակագրին, հենվելով մարդու իրավունքների եւ ազգերի ազատ ինքնորոշման միջազգային նորմերի վրա»։ Այսինքն՝ փաստաթուղթը 1991թ. օգոստոսի 23-ին հռչակված Հանրապետության անկախության Հռչակագիրն էր. սեպտեմբերի 21-ի հանրաքվեից հետո մեկ այլ հանրապետության ձեւավորում չէր հայտարարվում։ Ահա եւ հարցը ինքնահռչակ մեր «ամենագետների» համար. ինչո՞ւ սեպտեմբերի 21-ին նախկին հայկական ԽՍՀ տարածքում, առանց ԼՂԻՄ բնակչության մասնակցության, անցկացված հանրաքվեից հետո ՀՀ անկախությունը հռչակվեց 1990թ. օգոստոսի 23-ի Հռչակագրի հիման վրա։
Ի վերջո՝ 1990թ. Հռչակագրի նախաբանում ուղղակիորեն հղում է կատարվում Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի եւ Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի 1989թ. դեկտեմբերի 1-ի՝ «Հայկական ԽՍՀ-ի եւ Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին» համատեղ որոշմանը։ Այլ կերպ ասած՝ Հանրապետության մասին նրանք խոսում էին բոլորովին այլ սահմաններով եւ բոլորովին այլ պետական փիլիսոփայությամբ։ Մի՞թե չէին գիտակցում, թե ինչ են անում առաջին պետական գործիչները։ Դժվար է հավատալ։ Ի վերջո՝ այս նույն Հռչակագիրը հիմք հանդիսացավ Հայաստանի Հանրապետության առաջին Սահմանադրության նախաբանի համար։ Եվ ոչ ոք չվարանեց. Ակնհայտորեն՝ պետականաշինության նման մոտեցման համար հիմքեր կային։
Ավելին՝ Հայաստանի Հանրապետությունը չճանաչեց 1991թ. դեկտեմբերի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղում անցկացված անկախության հանրաքվեի արդյունքները, ինչպես նաեւ՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի 1992թ. սեպտեմբերի 6-ի որոշումը, որով հռչակվեց իր անկախությունը։ Այլ կերպ ասած՝ ՀՀ Գերագույն խորհրդի 1991-ի սեպտեմբերի 23-ի որոշումը մնում է անխախտ։ Տասնամյակներ շարունակ Հայաստանում ոչ ոք չի վիճարկել այս որոշումը։ Այն չի վիճարկել նաեւ միջազգային հանրությունը, որը Հայաստանի Հանրապետությունն ընդունել էր ՄԱԿ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի առաջատար կազմակերպություններում։
Ոչ ոք չի պահանջել ՀՀ անկախության Հռչակագրի նախնական փոփոխություն։ Հայաստանի ինքնիշխանությունը ճանաչվել է այն տեսքով, որով Հանրապետությունը ներկայացել է աշխարհին։ Ավելին՝ ճանաչվել է ԼՂԻՄ-ի ապագա կարգավիճակի շուրջ վեճի օրինականությունը եւ ԵԱՀԿ-ի շրջանակներում ստեղծվել էր միջազգային համաժողով՝ այդ կարգավիճակը որոշելու համար։ Թե ինչպես են Հայաստանի հաջորդական իշխանությունները վերաբերվել այս իրավիճակին՝ այլ հարց է։ Ամեն դեպքում ճշմարտությունն այն է, որ 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ի որոշումը համարձակվել էր վիճարկել միայն հարեւան Ադրբեջանը:
Կարդացեք նաև
Մանվել ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երևանից» թերթի այս համարում
