2020թ․ նոյեմբերի 9-ի ՀՀ-ՌԴ-ադրբեջանական եռակողմ կապիտուլյացիոն պայմանագիրը հայ ժողովրդի համար կայծակնային էլեկտրաշոկ էր, համահայկական ժողովրդական ուղեղի «ինսուլտ», որը հերթական անգամ պարալիզացրեց, ջարդեց, առանց այդ էլ դարերի դաժան խութերում ջարդված ու ոտնահարված հայ ազգի օրգանիզմը։ Այն ՀՀ իշխանությունների օժանդակությամբ քանդեց ՀՀ պետության պետականության, անվտանգային համակարգի հիմքերը, գցեց հայ ազգի դիմադրողականությունը, պաշտպանական իմունիտետը, պայքարելու ներքին ուժը, կամքը։
Եթե նախորդ իշխանական թալանի, կոռուպցիոն կառավարման համակարգի (ԿԿՀ) կլանները փոշիացրին, վաճառեցին ՀՀ տնտեսության պոտենցիալ հարստությունը, պետականությունն ու ինքնիշխանությունը, ռազմաքաղաքական անվտանգային համակարգը, բանակը, ապա գործող ԿԿՀ իշխանությունները շարունակելով նրանց պետականակործան ավանդույթը, ավելի առաջ գնացին և աճուրդի հանեցին ՀՀ պետության տարածքային ամբողջականությունը։ Դրանով իսկ մի անգամ ևս հիմնավորելով, որ ՀՀ ոչ մի սահմանադրություն երբեք չի գործել ու չի գործում։ 36 տարի անընդմեջ հոդված 1-ը բացարձակորեն զրոյական արժեք ունի, քանի որ ՀՀ պետությունը աներկբայորեն ոչ իրավական է, ոչ ինքնիշխան, ոչ անկախ և ոչ էլ սոցիալական։
2020 թ․ նոյեմբերի 9-ի եռակողմ, ՀՀ-ի համար կապիտուլյացիոն պայմանագիր կնքելը, բացարձակ օբյեկտիվ անհրաժեշտություն չէր, այլ նախապես ծրագրավորված քաղաքական խարդավանք, միջազգային պայմանավորված ավանտյուրա։ Շուշիի հանձնումը բոլորովին էլ չէր նշանակում կապիտուլյացիա, դա միայն պատերազմի առաջին էտապն էր և կապիտուլացման ոչ մի հիմք, անհրաժեշտություն չկար։ Պետք էր մասամբ էվակուացված Ստեփանակերտը լիովին էվակուացվեր, Փաշինյանի կողմից թմբկահարված 25 հազարանոց բանակը (որը երբեմն նրա կողմից հնչում էր 30 կամ 35․000) հետ քաշվեր Արցախ-ՀՀ սահմանային միջանկյալ լեռնային գոտին։ Մյուս ռազմական տեղամասերի անկազմակերպ, նահանջող ջոկատների փշրանքները, թիկունքի կանոնավոր բանակը, կամավորական ջոկատները ևս պետք է միավորվեին ու խրամատավորվեին Արցախ-ՀՀ լեռնային գոտիներում և ստեղծվեր բնության հետ սերտաճված ամուր պաշտպանական ամրոց։ «Մենք ենք ու մեր սարերի» տված լրացուցիչ կենսունակ ուժը կամք ու կորով կներարկեր հայ զինվորին և հավատացեք՝ օձն իր պորտով, հավքն իր թևով չէր կարող ճեղքել այդ ամրոցը։ Նույնիսկ թուրքական հատուկ ջոկատայինները, «յաշման» ընդունակ չէին մեր լեռներում կռվել Հայ բանակի դեմ, էլ չեմ խոսում ադրբեջանական բանակի մասին, որը չուներ լեռներում կռվելու փորձառություն։ Աշխարհի առաջադեմ ուժերը բավականին իներտ էին իրենց դրսևորումների մեջ և եթե հայ ժողովուրդը դրսևորեր պատշաճ դիմադրություն, համառություն, ինչպես արեցին Ուկրաինան, Իրանը, ապա աշխարհակենտրոն ուժերը կվերանայեին իրենց շահերից ելած անազնիվ դիրքորոշումը և կկանգնեին միջազգային իրավունքի ուժի կրող Արցախի կողքին։ 100 տարի առաջ հայ ժողովուրդը ուներ Նժդեհ, ով փրկեց Սյունիքը, իսկ 2020թ.-ին մենք ունեինք Նիկոլ, ով հանձնեց Արցախը, ընդառաջ գնալով միջազգային ուժերի շահերին և թուրք-ադրբեջանական ճնշումներին։
Այսօր միջազգային իրավունքի բոլոր գործիքակազմը առկա է դատապարտելու համար Ադրբեջանին և դատելու համար հանցագործ Ալիևին (Հաագայի դատարանում)։ Հայկական կողմը ունի բավարար ծավալով փաստագրական բազա։ Հայ ժողովրդին այսօր, ավելի քան երբևէ, օդի և ջրի պես անհրաժեշտ է, առանձնապես իրավական դաշտում, հաղթական մի հզոր ռեաբիլիտացիոն իմպուլս, իր մեջքը շտկելու, հույս ու հավատը վերականգնելու համար։ Այդ հզոր ռեաբիլիտացիոն իմպուլսը կարող է դառնալ Ալիևի նկատմամբ միջազգային դատարանի վճիռը, որը կախված է ՀՀ իշխանություններից, փաստացի Փաշինյանի անսկզբունք կամքից։ Վերջինս այսօր դարձել է Ալիևի տեղապահը, փաստաբանը և ամեն կերպ ցանկանում է կոծկել Ալիևի ակնհայտ հանցագործությունները և դա շատ ավելի ծանր ու սարսափելի հանցագործություն է սեփական ժողովրդի նկատմամբ, քան Ալիևի կատարած հանցագործությունները։
Կարդացեք նաև
Փաշինյանն իր ազգադավ գործունեության հետագիծը կոծկելու համար, ցանկանում է ջնջել մի ամբողջ ազգի պատմական հիշողությունը, անցյալը, ստեղծել 0-ական «իրական Հայաստան», որի ջնջված հիշողության ֆոնին իր կատարած հանցագործությունները կզրոյացվեն։ Պարադոքսը, դրության կոմիզմը կայանում է նրանում, որ հզոր ինտելեկտուալ կարողություն կրող հայ ազգը իր ճակատագիրը վստահել է մի պարզունակ դատողությամբ, ոչ ադեկվատ այս մարդուն։
Արձանագրենք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոսքը, 27․06․2023 թվին Արցախյան պատերազմի արդյունքները քննող հանձնաժողովի հարց ու պատասխանների ժամանակ, «ըստ ՀՀ հետախուզության գնահատականների և միջազգային կոլեգաների հետ ունեցած կոնտակտներից արված եզրակացությունների, պատերազմ լինելու հավանականությունը 25․09․2020թ․ կազմում էր 30 %»։ Կփորձեմ մեկնաբանել այս անհեթեթությունը։
25․09․2020թ․ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հոգին խաղաղ էր ու նրա տրամադրությունը փչանալու չափը այդ օրը կազմում էր 30%։ Եկավ այդ չարաբաստիկ սեպտեմբերի 27-ը, կտրուկ ալեկոծվեց նրա հայատյաց հոգին և այդ օրը հստակ որոշեց 100%-ով պատերազմ սկսել ՀՀ-ի դեմ։ Փաշինյանի «պատերազմ լինելու հավանականությունը 25․09․2020թ․ կազմում էր 30% արտահայտության հստակ պատասխանը տվել է ՊՆ-ի շտաբի նախկին պետ, գեներալ Օնիկ Գասպարյանը, իր պատասխան հրապարակումներով։ Ըստ Գասպարյանի հրապարակումների, 2020թ․ հուլիսի 4-ից սկսված անձամբ, թե գրավոր, թե բանավոր դիմել է Փաշինյանին, պատերազմի անխուսափելիության և մեր պատրաստվածության վերաբերյալ…
Փաշինյանը, հիմնվելով իր իսկ 0 արդյունավետությամբ գործող հետախուզության վրա, վարչապետին ոչ պատեհ եզրակացություններ է անում։
Եթե մեր հետախուզությունն աշխատեր, ապա պատերազմի սկսվելուց ամիսներ առաջ կգնային Արցախի սահմանային գոտում ապրող գյուղերի չոբաններից ու երեխաներից կհարցնեին և կիմանային, թե նրանց աչքի առաջ ինչպիսի թշնամու ծանր ռազմական տեխնիկայի ու զինամիավորումների ահասարսուռ կուտակումներ են ձևավորվում։
Դիցուք, ՀՀ հետախուզությունը, շատ չէ՝ մի 60-65% սխալվել է, բայց Ձեր պարազիտացված աշխատակազմում մի խելքը գլխին խորհրդական չկա՞ր, որ մի քիչ մաթեմատիկայից լավ լիներ, որ Ձեզ գլխի գցեր, որ 30% պատերազմի հավանականությունը, պատերազմից 2 օր առաջ, դա պրակտիկորեն անհավանական հավանականություն է, որովհետև դեռևս 2010թ.-ից սկսած Ադրբեջանը բացահայտ սկսել էր իր ինտենսիվ միլիտարիզացման ծրագրերի գործարկումը։
Պարոն Փաշինյանի միջազգային գործընկերների կոնտակտների արդյունքները չեն կարող բավարար հավաստի ինֆորմացիոն պաշար ձևավորեին պատերազմի սկսելու վերաբերյալ հստակ եզրակացություններ անելու համար։ Իհարկե, պաշտոնական ճաշկերույթների ժամանակ նույնիսկ կենացների ու զրույցների տողատակերից բանիմաց ղեկավարը կարող է քաղել անհրաժեշտ ինֆորմացիա, խրթին դիպլոմատիկ ասված խոսքից կարողանար տարանջատել բովանդակությունը և ոչ թե բնազդաբար կուշտ փորով հաց ուտելուն հագուրդ տար։
Արդյունքում, կարող ենք փաստել, որ հայ ժողովուրդը աշխարհին ապացուցեց, թե ինչպես կարող է անկառավարելի, անկազմակերպ, անգլուխ բանակը, անգրագետ գեներալների ու չինովնիկների գլխավորությամբ, հիմնվելով միայն ու միայն զինվորի հայրենասիրական կամքի ու ոգու վրա, հերոսաբար դիմադրեց ՆԱՏՕ-ի 2-րդ հզոր բանակի անմիջական օժանդակությամբ ու հրամանատարությամբ կռվող, ռազմական պոտենցիալով մինիմում 5 անգամ հզոր ադրբեջանական բանակի դեմ, 44 օր շարունակ։
Հրայր Խառատյան
Տեխնիկական գիտ․ թեկնածու, կառավարման տեսության մասնագետ
«Առավոտ» օրաթերթ
11.11.2026
