Դիտարկում Հայաստանում տեղական ընտրությունների մասին
Երեկ «Շանթ» հեռուստաընկերությանը տված բացառիկ հարցազրույցում վարչապետ Փաշինյանը՝ խոսելով Աբովյանում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին, արեց ընդհանրական երկու դիտարկում.
1․ Ընտրությունների կեղծման ցիկլը Հայաստանում ընդհատվել է և ընտրողն ազատորեն օգտվում է ազատ ընտրության իր իրավունքից:
2․ Հայաստանում տեղական ընտրությունները հաճախ ապաքաղաքական են լինում: Միաժամանակ, որպես քաղաքական տեղական ընտրությունների անցկացման երաշխիք, վարչապետը առաջադրեց բոլոր քիչ թե շատ խոշոր համայնքներում համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների անցկացման նպատակահարմարության գաղափարը:
Կարդացեք նաև
Դժվար է չհամաձայնել առաջադրված թեզերի հետ, հատկապես տեղական ընտրությունների ապաքաղաքական լինելու անթույլատրելիության հետ, սակայն համամասնական ընտրակարգն անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է այս կարևոր խնդրի լուծման համար: Բանն այն է, որ անկախ Հայաստանի նոր Սահմանադրության ուժով հիմնված տեղական ինքնակառավարման համակարգի ընտրված մոդելը մի մեծ թերություն ունեցավ ի սկզբանե: 1996 թվականի օրենքը Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների մասին սահմանեց մի կարգ, որը հնարավորություն էր ստեղծում տարիներ հետո համայնքային ընտրությունների սինխրոն ընթացքի խաթարման, ինչը և ցավոք տեղի ունեցավ: Քանի որ ոչ բոլոր համայնքներում էին ՏԻՄ մարմինները գործում իրենց սահմանադրական իրավասությունների ողջ ընթացքում (հրաժարականներ, լիազորությունների դադարեցման այլ հիմքեր) և տեղի էին ունենում արտահերթ ընտրություններ, իսկ նոր ընտրված մարմինները սկսում էին գործել եռամյա նոր ժամկետով (1995թ. առանց փոփոխությունների Սահմանադրությամբ սահմանված ժամկետը 3 տարի էր) տարիներ անց Հայաստանում վերացավ համաժամանակյա տեղական ինքնակառավարման ընտրությունների օր քաղաքական երևույթը: Որպես հետևանք տեղական ընտրությունները ժամանակի ընթացքում դադարեցին լինել համապետական քաղաքական միջոցառում, իսկ փոքր համայնքներում դրանք վերածվեցին պարզապես «թայֆաների» մրցույթի:
Ի՞նչ է անհրաժեշտ անել: Առաջինը, ինչն անհրաժեշտ է անել, դա օրենսդրորեն տեղական ընտրությունների համաժամանակյա անցկացման համար իրավական հիմքերի ստեղծումն է` միաժամանակ անցում կատարելով համամասնական ընտրակարգին: Սա ծայրահեղ անհրաժեշտություն է Հայաստանի քաղաքական համակարգի ամրապնդման և առավել առողջ ինքնակառավարման համակարգ ունենալու համար հետևյալ պատճառաբանություններով․
1․ Համաժամանակյա տեղական ընտրությունները կամրապնդեն Հայաստանի քաղաքական համակարգը և ժողովրդավարական հիմքերը, հատկապես խորհրդարանական կառավարման մոդելի համատեքստում, երբ համապետական ընտրությունների ցիկլը շատ երկար է և ըստ էության մի քանի տարվա մեջ ընդամենը մեկ քաղաքական ընտրություն ենք ունենում երկրում: Սա կարող է դառնալ նաև գործիք քաղաքական կուսակցությունների խթանման համար, քանի որ համապետական մեկից ավելի ընտրությունները կնպաստեն կուսակցությունների «մարզական» լավ կարգավիճակում մնալուն:
2․ Համաժամանակյա ընտրությունները կկատարեն քաղաքական «ստաբիլիզատորի», անվտանգության բարձիկի դեր, քանզի կլինեն հանրային տրամադրությունների միջանկյալ դրսևորման, քաղաքական արտահայտման միջոց, հանրային տրամադրությունների փոփոխության միջանկյալ ցուցիչ:
3․ Խորհրդարանում քաղաքական մեծամասնության համար տեղական համաժամանակյա ընտրությունների արդյունքը հանրային տրամադրությունների կամ «ձայն բազմաց» իրական ուղերձ կլինի, ինչը մեծամասնության համար լավ առիթ է քաղաքական դիրքորոշումները հստակեցնելու և ռազմավարությունը վերանայելու համար:
4․ Եվ վերջապես, համաժամանակյա ընտրությունները կբերեն կոնկրետ համայնքներում գաղափարների, այլ ոչ «թայֆաների» պայքարի, իսկ ընտրողներն իրենց որոշումը կկայացնեն ծրագրերի որակից, այլ ոչ թե «ախպերությանը պիտանի լինելու» չափորոշիչից ելնելով:
Բնականաբար, նման ընտրությունները հնարավոր են միայն ողջամտորեն խոշոր համայնքներում, քանզի 50 բնակիչ ունեցող գյուղերում որևէ քաղաքական մոդել ջախջախվելու է «գեղամեջի» խաչմերուկ չհասած: Այդ պատճառով պետք է նոր թափով շարունակել համայնքների խոշորացման գործընթացը:
Հովհաննես ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
Արդարադատության նախկին նախարար
