Ապրիլի 2-ին ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ «Թրամփի ուղի» նախագծի իրականացման համաձայնագրի ստորագրումը խախտել է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային հավասարակշռությունը։
«Խնդիրն այն է, որ այդ ստորագրություններն ավելի խորը գործընթացներ են առաջացրել։ Դրանք խախտել են տարածաշրջանային հավասարակշռությունը, որը գոյություն ուներ 1828 թվականից, երբ ստորագրվեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը»,- հիմնավորել է նա՝ հիշեցնելով, որ «այդ ժամանակ Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունների հողերը զիջվեցին Ռուսական կայսրությանը, և սահմանը հաստատվեց աշխարհագրական սահմանագծով՝ Արաքս գետի երկայնքով»:
«Այդ ժամանակվանից ի վեր, ընդհանուր առմամբ, սա խաղաղ սահման է, ինչն ապահովվել է երկու մեծ հարևանների միջև ձեռք բերված պայմանավորվածություններով»,- շեշտել է Օվերչուկը:
«Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Շիրազ Խաչատրյանի հետ զրույցում այս անգամ փորձել ենք հասկանալ՝ ի՞նչ է նշանակում Օվերչուկի կողմից Թուրքմենչայի պայմանագրի հիշատակումը, ի՞նչ նկատի ունի ՌԴ պաշտոնատար անձի այս հետաքրքիր հայտարարությունը և՛ Սյունիքի, և՛ Նախիջևանի մասով։
Կարդացեք նաև
«Ըստ իս, Օվերչուկի այդ հայտարարությունը ոչ այնքան պատմական էքսկուրս է, որքան քաղաքական ուղերձ է ռեգիոնալ ու խոշոր դերակատարներին։ Երբ նա ասում է, որ ԹՐԻՓՓ-ի շուրջ պայմանավորվածությունները խախտել են 1828 թվականից ձևավորված հավասարակշռությունը, փաստացի նկատի ունի այն տարածաշրջանային կարգը, որի հիմքում երկար ժամանակ եղել են ռուսական և իրանական ազդեցության սահմանները, իսկ ավելի ուշ՝ նաև Մոսկվայի միջնորդավորված պայմանագրային համակարգը։ Թուրքմենչայի պայմանագրի հիշատակումն այստեղ պատահական չէ։ Ռուսական կողմը փորձում է ցույց տալ, որ Հարավային Կովկասի ներկայիս սահմանային և քաղաքական ճարտարապետությունը ձևավորվել է ոչ թե այսօր, այլ ունի երկդարյա պատմական-իրավական խորը հիմք, որի շրջանցումը Մոսկվայում ընկալվում է որպես ուժերի դասավորության փոփոխություն՝ ի վնաս իրենց։ Այս հայտարարության կարևոր շերտերից մեկը ոչ միայն ԹՐԻՓՓ-ի, այլ նաև Նախիջևանի թեման է։ Գիտեք, որ Ադրբեջանը վերջին շրջանում Նախիջևանի մասով վերացրեց 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի նշանակությունը՝ իր ներքին իրավական դաշտում թուլացնելով դրանց հիշատակումները։ Բայց հենց այդ պայմանագրերով է ամրագրվել Նախիջևանի հատուկ կարգավիճակը՝ որպես Ադրբեջանի կազմում գտնվող տարածք՝ արտաքին երաշխիքներով։ Այսինքն, երբ Բաքուն փորձում է այդ հիմքերը հետին պլան մղել, դա Մոսկվայում դիտարկվում է ոչ թե տվյալ երկրի ներքին փոփոխության հարց, այլ որպես ամբողջ տարածաշրջանային իրավաքաղաքական կառուցվածքի վերաիմաստավորման փորձ։ Այդ պատճառով էլ Օվերչուկի խոսքը, որ հղում է կատարում նախկին պայմանագրերին, իմ գնահատմամբ, մի քանի բան է նշանակում։
Առաջինը՝ Ռուսաստանը բացահայտ ասում է, որ նոր հաղորդակցային նախագծերը չեն դիտարկում զուտ տնտեսական հարթության վրա։
Երկրորդը՝ Մոսկվան զգուշացնում է, որ Հարավային Կովկասում առանց իր մասնակցության կառուցվող նոր հավասարակշռությունը համարում է խնդրահարույց։
Եվ երրորդը՝ սա արձագանք է ոչ միայն ամերիկյան ներգրավվածությանը, այլ նաև Թուրքիայի աճող դերին և Ադրբեջանի փորձերին՝ վերախմբագրել նախկին պայմանագրային հիմքերը։ Կարճ ասած՝ Օվերչուկը փորձում է ասել, որ Նախիջևանի կարգավիճակի փոփոխության հարցը կամ ԹՐԻՓՓ-ը ռուսական ընկալմամբ ոչ թե նոր պրոցեսներ են կամ նախագծեր, այլ հարված են այն պատմաքաղաքական համակարգին, որի վրա Մոսկվան տասնամյակներ շարունակ կառուցել է իր ազդեցությունը տարածաշրջանում»,- 168.am-ի հետ զրույցում մանրամասնեց Շիրազ Խաչատրյանը:
Մարիամ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «168 ժամ»-ում։
