Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանն ապրիլյան պատերազմից 10 տարի անց հրապարակել է Ադրբեջանի դեմ վճիռ գլխատված հայ զինծառայողի գործով։ 30-ամյա մայոր Հայկ Թորոյանը, Մատաղիսի հրթիռահրետանային սպառազինության ծառայության պետը, ծառայակցի հետ Թալիշի հրամանատարական կետ զինամթերք էին տանում, երբ հայտնվեցին ադրբեջանական հարձակման տակ։ «Մենք կարողացել ենք ապացուցել, որ ադրբեջանցի զինծառայողները նախ գլխատել են Հրանտ Ղարիբյանին, որից հետո կտրել էին Հայկ Թորոյանի ձեռքերը և նաև ողջ-ողջ գլխատել էին Հայկ Թորոյանին։ Նաև գլխատողը գլխի հետ լուսանկարներ էր տարածել, գլխատողը նաև սելֆի էր արել Սաֆարովի հետ, և ողջ հասարակությունը նաև հերոսացրել էր այս գլխատումը, նաև ադրբեջանական կողմը չէր վերադարձրել գլուխը», – «Ազատությանն» ասաց իրավապաշտպան Սիրանուշ Սահակյանը։ Խոշտանգման զոհ ոչ միայն Հայկ Թորոյանն է ճանաչվել, այլև նրա ընտանիքի անդամները, որ անասելի տառապանքներ են կրել հարազատի դաժան մահվան ու նրան խոշտանգված հուղարկավորելու պատճառով։ Եվրոպական դատարանը Բաքվին պարտավորեցրել է սպանված զինծառայողին ընտանիքին վճարել 90000 եվրո և իր երկրում հետաքննել այս սարսափելի դեպքն ու պատասխանատվության կանչել թե՛ հանցագործությունը կատարողին ու թե՛ հրաման տվողին։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ այսօր կայացված վճիռների մասին
V.T. և այլք ընդդեմ Ադրբեջանի գործով (գանգատ թիվ 20075/16) ամբողջական վճիռն՝ այստեղ:
Կարդացեք նաև
Գործը վերաբերում է հայ ընտանիքի պնդմանը, որ իրենց որդին և եղբայրը՝ Հ.Թ.-ն, զինծառայող, 2016 թվականի ապրիլին Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև տեղի ունեցած ռազմական բախումների ընթացքում խոշտանգվել և գլխատվել է այն տարածքների համար, որոնք այդ ժամանակ կազմում էին չճանաչված «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը» («ԼՂՀ»)։
Չորս օր անց՝ 2016 թվականի ապրիլի 5-ին, ձեռք է բերվել հրադադար, և հակամարտության երկու կողմերի զոհված զինվորների մարմինները դուրս են բերվել. հաղորդվում է, որ դրանցից մի քանիսը վերադարձվել են խեղված վիճակում՝ առանց գլուխների, ձեռքերի և ականջաբլթակների։ Նմանատիպ պնդումներով ևս 21 գանգատ քննության փուլում է (տես՝ K.S. և N.A. ընդդեմ Ադրբեջանի և ևս 21 գանգատ)։
Այս գործով դիմողները՝ Վ.Թ.-ն, Լ.Վ.-ն և Ա.Գ.-ն, Հ.Թ.-ի ծնողներն ու քույրն են։ Հ.Թ.-ն «ԼՂՀ» բանակի մայոր էր։ Նրա մարմինը հայտնաբերվել է Ադրբեջանի և «ԼՂՀ»-ի միջև շփման գծի մոտ՝ Թալիշ գյուղի հարևանությամբ։ Ըստ «ԼՂՀ» իշխանությունների քննության և հայ փորձագետի դատաբժշկական եզրակացության՝ Հ.Թ.-ն ծանր վիրավորվել էր այն բանից հետո, երբ նրա ռազմական բեռնատարը դարանակալման էր ենթարկվել, և նրա ձեռքերը, ապա գլուխը կտրել էին, երբ նա դեռ կենդանի էր։
Հիմնվելով Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 2-րդ հոդվածի վրա (կյանքի իրավունք)՝ դիմողները պնդում են, որ Հ.Թ.-ն արդեն անպաշտպան և մարտունակությունից դուրս էր, երբ գերի էր ընկել ադրբեջանական ուժերի կողմից, և որ նրա հետագա խեղումն ու սպանությունը չարդարացված և անօրինական էին։ Հիմնվելով նաև 3-րդ հոդվածի (խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի արգելք) և 8-րդ հոդվածի (անձնական և ընտանեկան կյանքի նկատմամբ հարգանքի իրավունք) վրա՝ նրանք պնդում են, որ Հ.Թ.-ն խոշտանգվել է մինչև սպանվելը, որ իրենք չեն կարողացել գտնել նրա մարմնի բացակայող մասերը և պատշաճ հուղարկավորություն իրականացնել, և որ դրա հետևանքով կրել են ծայրահեղ հոգեկան տառապանք և վիշտ։ Նրանք նաև հիմնվում են 13-րդ հոդվածի (արդյունավետ իրավական պաշտպանության միջոցի իրավունք) և 14-րդ հոդվածի (խտրականության արգելք) վրա։
2-րդ հոդվածի խախտում
3-րդ հոդվածի խախտում՝ Հ.Թ.-ի խոշտանգման առնչությամբ
3-րդ հոդվածի խախտում՝ դիմողների անձնական տառապանքի առնչությամբ
Արդարացի փոխհատուցում.
- ոչ նյութական վնաս՝ 60,000 եվրո (EUR)՝ համատեղ առաջին երկու դիմողներին, և 30,000 եվրո՝ երրորդ դիմողին,
- ծախսեր և դատական ծախքեր՝ 14,210 եվրո։
2026 թվականի հունիսի 18-ի վճիռներն ու որոշումները
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն այսօր գրավոր ծանուցել է յոթ վճիռ և 17 որոշում։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ստեղծվել է 1959 թվականին Ստրասբուրգում՝ Եվրոպայի խորհրդի անդամ պետությունների կողմից՝ քննելու Մարդու իրավունքների եվրոպական 1950 թվականի կոնվենցիայի ենթադրյալ խախտումները։
