Սկիզբը՝ այստեղ:
Արդյո՞ք «մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքը փորձության առջեւ է հայտնվել
Քաղաքական տարաձայնություններ, վստահության ճգնաժամ
Եթե ադրբեջանա-թուրքական հարաբերությունների վերջին լարվածությունը սկզբում կարելի էր դիտարկել որպես երկու դաշնակիցների միջեւ առանձին հարցերի շուրջ առաջացած տարաձայնություն, ապա վերջին մի քանի օրերի զարգացումները փաստում են, որ խնդիրը խորանում է։ Վեճը դուրս է եկել դպրոցական հագուստի կանոնների շրջանակից եւ ընդգրկել քաղաքական ազդեցության, ներքին գործերին միջամտելու, տեղեկատվական պատերազմի ու փոխադարձ վստահության հարցերը։
Կարդացեք նաև
Ադրբեջանում հիջաբ կրող աշակերտուհիների եւ ուսուցչուհիների նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումները դժգոհություն են առաջացրել ոչ միայն երկրի ներսում, այլեւ Թուրքիայում։ Անկարայից հնչած քննադատությանը Բաքուն պատասխանել է ինքնիշխանության եւ ներքին գործերին չմիջամտելու մասին կոշտ հայտարարություններով։ Ադրբեջանի իշխող «Ենի Ազերբայջան» կուսակցության դիրքորոշումը հստակ էր․ «Մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքը չի կարող մեկ երկրին իրավունք տալ թելադրելու մյուսի ներքին քաղաքականությունը։
Այս պատասխանը միայն հիջաբի հարցին չէր վերաբերում։ Այն նաեւ քաղաքական ուղերձ էր Անկարային՝ Ադրբեջանը չի ցանկանում, որ նույնիսկ ամենամոտ դաշնակիցը իրեն վերաբերվի որպես կրտսեր գործընկերոջ, որի ներքին որոշումները կարող են վերանայվել արտաքին ճնշման հետեւանքով։
Հոկտեմբերի 16-ին եւ 17-ին իրավիճակը մտավ նոր փուլ։ Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը քրեական գործ հարուցեց թուրք սյունակագիր Ջելալ Չիֆթչիի նկատմամբ՝ նրան մեղադրելով իշխանությունը բռնի ուժով զավթելու եւ կրոնական ատելություն հրահրելու ենթադրյալ կոչերի համար։ Նրա նկատմամբ միջազգային հետախուզում հայտարարվեց, իսկ ադրբեջանական կողմը դիմեց Թուրքիայի իրավասու մարմիններին՝ իրավական օգնություն ստանալու նպատակով։ Գործը կապված էր սոցիալական ցանցերում տարածված նյութերի հետ, որոնց թվում, ըստ հաղորդումների, եղել է արհեստական բանականությամբ ստեղծված տեսանյութ, որտեղ զինվորները գետնին են գցում Ալիեւի լուսանկարը։ Չիֆթչին ներողություն էր խնդրել հնարավոր սխալ մեկնաբանության համար, սակայն չէր ընդունել իրեն առաջադրված մեղադրանքները։ Նա նաեւ վերահաստատել էր իր դիրքորոշումը, որ մարդկանց չպետք է մեկուսացնել իրենց կրոնական համոզմունքների կամ հագուստի ընտրության պատճառով։
Այստեղ ուշագրավ է գործի հարուցման ժամանակն ու քաղաքական միջավայրը։ Այն տեղի ունեցավ հենց այն պահին, երբ թուրք քաղաքական գործիչները քննադատում էին Ադրբեջանի կրթական քաղաքականությունը, իսկ Բաքուն նրանց հայտարարությունները ներկայացնում էր որպես միջամտություն իր ներքին գործերին։ Այս համընկնումը ինքնին չի ապացուցում, որ քրեական գործը քաղաքական պատվեր է կամ Անկարայի դեմ ուղղված քայլ։ Բայց այն ստեղծում է մի իրավիճակ, երբ իրավական գործընթացն ընկալվում է նաեւ երկկողմ հարաբերությունների համատեքստում։ Այդ պատճառով գործի զարգացումը կարող է ունենալ ոչ միայն իրավական, այլեւ դիվանագիտական հետեւանքներ։
Այնուհետեւ հայտնի դարձավ, որ Ադրբեջանը Թուրքիայի յոթ քաղաքացու ձերբակալելու օրդեր է տվել, որոնց մեղադրում է կառավարությունը բռնի կերպով տապալելու կոչերի եւ կրոնական ատելություն հրահրելու մեջ։ Օրդերի մասին հայտարարվեց ժամեր անց այն բանից հետո, երբ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը X-ում գրառում էր արել, զգուշացնելով՝ մուսուլմանների շրջանում պառակտում սերմանելու փորձեր չանել: Էրդողանն իր գրառման մեջ չէր անդրադարձել Ադրբեջանի հիջաբի դեմ քաղաքականությանը: «Մենք շատ, շատ զգույշ կլինենք մութ եւ կեղտոտ խաղերի դեմ։ Մենք զգոն կմնանք նրանց նկատմամբ, ովքեր փորձում են մուսուլմաններին միմյանց դեմ տրամադրել», նշել էր նա՝ հավելելով, որ զգոն կմնան հանրային հույսն ու մարտական ոգին խաթարելու եւ մարդկանց միջեւ սեպ խրելու փորձերի նկատմամբ։
Հաջորդ օրը Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմը հերքեց Ադրբեջանում թուրքական դրոշն իջեցնելու փորձի մասին համացանցում տարածվող տեղեկությունները՝ դրանք ապատեղեկատվություն որակելով։ Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմի՝ ապատեղեկատվության դեմ պայքարի կենտրոնը հայտարարեց, որ տարածվող տեսանյութը հին է։ «Այդ կադրերի նկարահանման ժամանակ հենց Ադրբեջանի քաղաքացիներն էին առաջինը եւ ամենավճռականը արձագանքել թուրքական դրոշի նկատմամբ վիրավորական գործողություններ կատարելու փորձին։ Թուրքիայի դրոշն իջեցնելու որեւէ միջադեպ տեղի չի ունեցել», – ասվում էր կենտրոնի հայտարարությունում։ Անկարայի պնդմամբ՝ հին կադրերը որպես նոր միջադեպ ներկայացնելը եւ համատեքստից դուրս տարածելը նպատակ ունի վնասել Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի «բարեկամական ու եղբայրական» հարաբերություններին։
Ֆիդանի «գաղտնի հանդիպումը»
Հոկտեմբերի 18-ին հրապարակված մի տեղեկություն թեժացրել էր մթնոլորտը։ Ադրբեջանական իշխանություններին մոտ կանգնած Qafqazinfo լրատվամիջոցը գրել էր, թե Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանը Բաքու կատարած այցի ընթացքում գաղտնի հանդիպել է Երիտասարդության աջակցության հիմնադրամի ներկայացուցիչների հետ եւ նրանց որոշ «հանձնարարականներ» տվել։ Հրապարակման մեջ այդ հանձնարարականների բովանդակությունը հստակ չէր ներկայացվել, սակայն ենթադրություններ էին արվել հնարավոր հեղաշրջման ծրագրերի եւ Թուրքիայի հետ կապեր ունեցող խմբերի մասին։
Թուրքիայի դեսպանատունը կտրուկ հերքեց այդ պնդումները՝ դրանք անվանելով կանխամտածված ապատեղեկատվություն։ Ըստ Անկարայի՝ Ֆիդանը Բաքվում լուսանկարվել է բազմաթիվ մարդկանց հետ, այդ թվում՝ Ադրբեջանում օրինական գործող կազմակերպության ներկայացուցիչների, իսկ որեւէ գաղտնի հանդիպման կամ հեղաշրջման հրահանգների մասին տեղեկությունները չեն համապատասխանում իրականությանը։ Դեսպանատունը հերքել է նաեւ հրապարակման մեջ հիշատակված՝ Թուրքիայի խորհրդարանի նախագահին իբր ուղարկված նամակի գոյությունը։ Հոդվածն ավելի ուշ հեռացվել էր Qafqazinfo-ի կայքից։
Այս դրվագը հատկապես կարեւոր է, որ հրապարակված պնդումները հերքվել են, հետեւաբար Ֆիդանի՝ հեղաշրջման կազմակերպմանն առնչվող ենթադրյալ գործողությունները որպես փաստ ներկայացնելը, հնարավոր չէ։ Սակայն նման հրապարակման հայտնվելն ու դրան հաջորդած դիվանագիտական արձագանքը բացահայտում են, թե որքան զգայուն է դարձել երկու երկրների միջեւ փոխադարձ վստահության հարցը։
Եթե նախկինում «մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձեւը ծառայում էր որպես քաղաքական համերաշխության խորհրդանիշ, ապա այժմ տեղեկատվական դաշտում հայտնվում են պատմություններ, որոնք կասկածի տակ են դնում հենց այդ համերաշխության ներսում գործող մտադրությունները։ Անկարան ստիպված է լինում ոչ միայն արձագանքել Բաքվի պաշտոնական դիրքորոշումներին, այլեւ հերքել ադրբեջանական լրատվամիջոցում հրապարակված ենթադրությունները՝ դրանք գնահատելով որպես հարաբերությունները վնասելու փորձ։
Այս հանգամանքը երկու հնարավոր հետեւանք ունի։ Առաջինը՝ տեղեկատվական աղմուկը կարող է խորացնել հասարակական անվստահությունը, նույնիսկ եթե հրապարակված պնդումները հետագայում չեն հաստատվում։ Երկրորդը՝ այն կարող է սահմանափակել երկու կառավարությունների մանեւրի հնարավորությունը։ Երբ հասարակական դաշտում հակասությունները ներկայացվում են որպես արտաքին միջամտության, դավադրության կամ դավաճանության հարց, դիվանագիտական փոխզիջումը հեշտությամբ կարող է ընկալվել որպես թուլություն։
Այստեղ, սակայն, պետք է զգուշանալ նաեւ հակառակ եզրակացությունից։ Մեկ կամ մի քանի լրատվամիջոցի հրապարակումները եւ դրա հեռացումը բավարար չեն պնդելու, որ ադրբեջանական ամբողջ տեղեկատվական դաշտը համակարգված արշավ է իրականացնում Թուրքիայի դեմ։ Նույն կերպ, Անկարայի հերքումը ինքնին չի բացահայտում, թե ինչու է նման նյութը հայտնվել լրատվամիջոցում։ Առկա տեղեկությունները թույլ են տալիս արձանագրել փոխադարձ կասկածների աճը։
Այդուհանդերձ, հաջորդականությունն ուշագրավ է․ նախ Բաքուն քրեական գործ է հարուցում թուրք սյունակագրի դեմ, ապա ադրբեջանական լրատվամիջոցում հայտնվում են Ֆիդանի ենթադրյալ գաղտնի գործողությունների մասին պնդումներ, որոնք Անկարան կտրուկ հերքում է։ Երկու դրվագներն էլ տարբեր բնույթ ունեն եւ չպետք է նույնացնել, բայց միասին դրանք ցույց են տալիս, որ հակասությունը տեղափոխվել է նաեւ տեղեկատվական անվտանգության ու քաղաքական վստահության հարթություն։
Իսրայելի նախագահի այցը․ Բաքվի ինքնուրույնության եւս մեկ ցուցիչ
Անկարայի եւ Բաքվի տարաձայնությունների մյուս առանցքը շարունակում է մնալ Իսրայելի հետ Ադրբեջանի հարաբերությունները։ Հոկտեմբերի 17-ին Իսրայելի նախագահ Իցհակ Հերցոգի այցը Բաքու նոր դժգոհության առիթ դարձավ։ Հերցոգը Ադրբեջան մեկնեց սովորական ուղեւորատար չվերթով՝ անցնելով Թուրքիայի օդային տարածքով։ Անկարան պնդել է, որ տեղյակ չի եղել, որ այդ չվերթով Իսրայելի նախագահն է մեկնում Բաքու։ Թուրքիայի կողմից Իսրայելի նախագահի ինքնաթիռի՝ իր օդային տարածքով անցնելու արգելքը գործում է 2024-ից, իսկ այդ սահմանափակման հետեւանքով Հերցոգը նախկինում հրաժարվել էր մասնակցել Բաքվում անցկացվող COP29-ին։
Այս անգամ նա հասավ Ադրբեջան եւ մասնակցեց Ասիայում փոխգործակցության եւ վստահության միջոցների խորհրդակցության՝ CICA-ի գագաթնաժողովին։ Իսրայելի նախագահի ելույթի ընթացքում Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանն ու մի շարք այլ պատվիրակությունների ներկայացուցիչներ լքեցին դահլիճը։ Ադրբեջանական APA գործակալությունն իր հերթին շեշտեց, որ Հերցոգի համար հատուկ չվերթ չէր կազմակերպվել, եւ որ նա սովորական ուղեւորի նման տոմս էր գնել։ Գործակալությունը թուրքական դժգոհությունը որակեց անհիմն։ Այսպիսով, նույն իրադարձությունը Անկարայում եւ Բաքվում ներկայացվեց երկու տարբեր տրամաբանությամբ․ Թուրքիայի համար այն առնչվում էր Իսրայելի նկատմամբ որդեգրած քաղաքականությանը, իսկ Ադրբեջանի համար՝ իր արտաքին հարաբերությունները ինքնուրույն որոշելու իրավունքին։
Այս դրվագի հիմքում ավելի լայն հակասություն կա։ Թուրքիան Գազայի պատերազմի ընթացքում Իսրայելի դեմ որդեգրել է կոշտ քաղաքական եւ հռետորական դիրքորոշում։ Ադրբեջանը, հակառակը, պահպանում է Իսրայելի հետ քաղաքական, ռազմական եւ տնտեսական սերտ կապերը։ Այդ հարաբերությունները ձեւավորվել են ոչ միայն դիվանագիտական հաշվարկների, այլեւ գործնական շահերի հիման վրա․ Իսրայելական սպառազինությունը կարեւոր դեր է ունեցել Ադրբեջանի ռազմական արդիականացման գործում, իսկ ադրբեջանական նավթը կարեւոր տեղ է զբաղեցնում Իսրայելի էներգետիկ մատակարարումների համակարգում։
Ուստի Բաքվի համար Իսրայելի հետ հարաբերությունների վերանայումը կարող է նշանակել ոչ միայն արտաքին քաղաքական դիրքորոշման փոփոխություն, այլեւ անվտանգության եւ տնտեսական հաշվարկների վերագնահատում։ Անկարան, իր հերթին, դժվար թե կարողանա անտեսել այն հանգամանքը, որ իր ամենամոտ տարածաշրջանային գործընկերներից մեկը շարունակում է համագործակցել մի պետության հետ, որի քաղաքականությունն ինքը կտրուկ քննադատում է։
Սա նաեւ բացատրում է, թե ինչու է հիջաբի շուրջ վեճը արագ կապվել Իսրայելի թեմայի հետ։ Սկզբում թուրքական քննադատությունը վերաբերում էր կրոնական հագուստի սահմանափակմանը եւ կրթության իրավունքին։ Սակայն քաղաքական դիսկուրսում այն աստիճանաբար միահյուսվեց Ադրբեջանի աշխարհիկ պետական մոդելի, արտաքին քաղաքական ինքնուրույնության եւ Իսրայելի հետ հարաբերությունների շուրջ տարաձայնություններին։ Այսպիսով, հիջաբը դարձավ ավելի խոր հակասությունների խորհրդանիշ։
Միաժամանակ պետք է խուսափել այն եզրակացությունից, թե Ադրբեջանում դպրոցական սահմանափակումները հատուկ ընդունվել են Իսրայելին հաճոյանալու կամ Թուրքիայի դեմ քայլ կատարելու նպատակով։ Առավել հիմնավոր է նկատելու, որ Բաքվի մոտեցումն ու Իսրայելի հետ հարաբերությունները ընդգծում են Ադրբեջանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականության այն առանձնահատկությունը, որը չի համընկնում Թուրքիայի ներկայիս քաղաքական առաջնահերթությունների մի մասի հետ։
Այսինքն, Անկարան եւ Բաքուն, նույնիսկ երբ համագործակցում են անվտանգության, էներգետիկայի եւ տարածաշրջանային քաղաքականության հարցերում, պարտադիր չէ, որ նույն կերպ ընկալեն կրոնի, պետության եւ միջազգային գործընկերների դերը։
Էրդողանի շնորհավորանքը․ լարվածության մեղմո՞ւմ, թե՞ դաշնակցային շրջանակը պահպանելու փորձ
Հոկտեմբերի 18-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը շնորհավորեց Ադրբեջանին «Անկախության վերականգնման օրվա» առթիվ։ Իր ուղերձում նա կրկին օգտագործեց «եղբայրական» հարաբերությունների լեզուն, իսկ Ալիեւին անվանեց «իմ եղբայր»՝ ընդգծելով, որ երկու ժողովուրդները միասնական են թե՛ ուրախության, թե՛ տխրության պահերին։
Այս ուղերձը կարելի է դիտարկել որպես հարաբերությունների հանրային մակարդակը պահպանելու փորձ։ Սակայն այն ինքնին չի ապացուցում, որ տարաձայնությունները լուծվել են կամ որ կողմերը համաձայնության են եկել հիջաբի, Իսրայելի կամ վերջին տեղեկատվական միջադեպերի հարցերում։ Էրդողանը փորձում է զերծ պահել քաղաքական հակասությունները, որպեսզի երկու երկրների ռազմավարական գործընկերության ընդհանուր պատկերը չխաթարվի։
Նման մոտեցումը տրամաբանական է։ Թուրքիան եւ Ադրբեջանը կապված են ռազմական համագործակցությամբ, էներգետիկ ենթակառուցվածքներով, առեւտրով եւ տարածաշրջանային տրանսպորտային ուղիներով։ Երկու կողմերի համար էլ այդ կապերի խզումը մեծ ծախսեր կարժենա։ Ուստի նույնիսկ հրապարակային կոշտ հայտարարությունների պայմաններում նրանք շահագրգռված են պահպանել դաշնակցային հարաբերությունների հիմնական կառուցվածքը։
Բայց այստեղ կա մեկ կարեւոր նրբություն․ եթե նախկինում Թուրքիան կարող էր իրեն զգալ Ադրբեջանի անվտանգության եւ տարածաշրջանային դիրքերի ամրապնդման գլխավոր հենարաններից մեկը, ապա այժմ Բաքուն ավելի հստակ է ընդգծում, որ իր քաղաքական որոշումները պետք է կայացնի ինքնուրույն։ Այդ դիրքորոշումը պարտադիր չէ, որ նշանակի Թուրքիայի հետ հարաբերությունների թուլացման գիտակցված ծրագիր։ Այն կարող է արտահայտել Ադրբեջանի՝ որպես ռազմական եւ դիվանագիտական ավելի ինքնավստահ դերակատարի, նոր կարգավիճակը։
Հետեւաբար, խնդիրը ոչ այնքան այն է, թե արդյոք Ադրբեջանը հեռանում է Թուրքիայից, որքան այն, թե ինչպիսի հարաբերություններ է ցանկանում ունենալ ապագայում։ Բաքուն կարող է շարունակել օգտվել թուրքական աջակցությունից՝ միաժամանակ մերժելով Անկարայի ակնկալիքը, որ ընդհանուր լեզուն, մշակույթը եւ պատմական կապերը պետք է հանգեցնեն նաեւ քաղաքական դիրքորոշումների համընկնման։
Այս իմաստով Էրդողանի շնորհավորանքը կարեւոր է որպես զսպման եւ շարունակականության ազդակ, բայց ոչ որպես ճգնաժամի ավարտի ապացույց։ Դիվանագիտական ջերմ խոսքերը կարող են նվազեցնել լարվածությունը, սակայն չեն վերացնում այն հարցերը, որոնց շուրջ կողմերը հրապարակայնորեն վիճել են։
Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հարաբերությունները կառուցված են ոչ միայն քաղաքական համակրանքի, այլեւ երկարաժամկետ անվտանգության, էներգետիկ եւ տնտեսական շահերի վրա
Հայաստանի համար ադրբեջանա-թուրքական հարաբերությունների այս փուլը դիտարկելու ամենակարեւոր սկզբունքը պարզ է․ երկու դաշնակիցների միջեւ տարաձայնությունները դեռեւս չեն նշանակում, որ նրանց ռազմավարական համագործակցությունը թուլացել է այն աստիճան, որ կարելի է ակնկալել անմիջական փոփոխություն տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունում։
Վերջին զարգացումները փաստում են, որ Անկարան եւ Բաքուն կարող են տարբեր դիրքորոշումներ ունենալ կրոնի, աշխարհիկության, Իսրայելի հետ հարաբերությունների եւ ներքին քաղաքականության շուրջ։ Սակայն այդ հակասությունները դեռ չեն վերածվել ռազմական կամ տնտեսական համագործակցության խզման։ Հետեւաբար Հայաստանի համար ռիսկային կլիներ ադրբեջանա-թուրքական հարաբերությունների լարվածությունը դիտարկել որպես ինքնաբերաբար առաջացած ռազմավարական հնարավորություն։
Միեւնույն ժամանակ այս տարաձայնությունները բացահայտում են մի իրողություն, որը կարեւոր է հայկական արտաքին քաղաքականության համար․ «մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձեւը չի նշանակում շահերի լիակատար նույնություն։ Նույնիսկ ամենամոտ դաշնակիցները կարող են ունենալ տարբեր առաջնահերթություններ եւ մրցակցող պատկերացումներ տարածաշրջանային կարգի մասին։ Այդ տարբերությունները կարող են ազդեցություն ունենալ նաեւ Հարավային Կովկասում ընթացող գործընթացների վրա։
Հայաստանի համար հատկապես կարեւոր է հետեւել Թուրքիայի՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ հայտարարություններին։ Եթե Անկարան փորձի ավելի ինքնուրույն քաղաքականություն վարել՝ որոշ հարցերում չսպասելով Բաքվի համաձայնությանը, դա կարող է նոր հնարավորություններ ստեղծել երկխոսության ծավալման համար։ Սակայն նման փոփոխությունը պետք է գնահատել կոնկրետ քայլերով, ոչ թե միայն թուրք-ադրբեջանական տարաձայնությունների առկայությամբ։ Նույն կերպ, եթե Բաքուն շարունակի պնդել, որ Հայաստան-Թուրքիա կարգավորումը պետք է համադրվի իր պահանջների հետ, ապա երկու դաշնակիցների միջեւ առկա լարվածությունը դեռեւս չի ենթադրում, որ այդ մոտեցումը փոխվել է։
Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հարաբերությունները կառուցված են ոչ միայն քաղաքական համակրանքի, այլեւ երկարաժամկետ անվտանգության, էներգետիկ եւ տնտեսական շահերի վրա։ Այդ շահերը պահպանվում են նույնիսկ այն ժամանակ, երբ երկու մայրաքաղաքներում հնչում են կոշտ հայտարարություններ կամ լրատվամիջոցներում հայտնվում են փոխադարձ կասկածներ։
Ինչեւէ, «Մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքը չի վերանում, բայց այլեւս չի կարող ինքնին ծառայել որպես երկու երկրների քաղաքական դիրքորոշումների նույնության ապացույց։ Այն շարունակում է մնալ դաշնակցային կապի կարեւոր խորհրդանիշ, մինչդեռ իրական քաղաքականությունը ցույց է տալիս, որ այդ կապի ներսում կան տարբեր շահեր, երբեմն՝ միմյանց նկատմամբ խորացող կասկածներ։
Հայաստանի համար հիմնական դասը հետեւյալն է՝ տարածաշրջանային քաղաքականությունը պետք է գնահատել ոչ թե կարգախոսներով կամ դրանց շուրջ առաջացած ճգնաժամի մասին ենթադրություններով, այլ երկրների կոնկրետ որոշումներով եւ երկարաժամկետ շահերով։ Անկարայի ու Բաքվի միջեւ լարվածությունը կարող է բացահայտել նրանց գործընկերության սահմանները, բայց միայն ժամանակը եւ իրական քաղաքական քայլերը ցույց կտան՝ այդ սահմանները կհանգեցնե՞ն հարաբերությունների վերափոխման, թե՞ կդառնան հերթական տարաձայնությունը, որը երկու կողմերը կկառավարեն՝ պահպանելով ռազմավարական դաշինքը։
Էմմա ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ
22.10.2026
