Փաստորեն դա՛ էին հորդորում Պողոս առաքյալը եւ Իմանուիլ Կանտը
Մի քանի օր առաջ ես մի կարճ տեսանյութ հրապարակեցի՝ «Ինչպես արձագանքել նիկոլական ագրեսիային» վերնագրով: Այդ տեսանյութում փորձում էի հիմնավորել, որ նիկոլականների հայհոյանքներին եւ վիրավորանքներին նույն ոճով պատասխանելը հիմարություն է: Ավելին՝ առանձնապես իմաստալից չէ այդ մարդկանց հետ որեւէ բան քննարկելը: Ենթադրենք, նրանք ասում են, որ գործադիր իշխանությունը, վարչապետը (այսինքն՝ այն մարդը, որը բռնազավթել է այդ պաշտոնը) իրավունք ունեն պաշտոնից հեռացնելու Ամենայն հայոց կաթողիկոսին կամ նրան «Կտրիճ Ներսիսյան» անվանելու: Ի՞նչ փաստարկներ ունեք դուք դրան հակադրվելու համար՝ բացի ամենատարրական իրավական գիտելիքները վկայակոչելուց:
Կամ՝ նիկոլականներն ասում են, որ ադրբեջանցիներն իրավունք ունեին 2023-ին Արցախում էթնիկ զտում անցկացնելու: Այդպես մտածող մարդիկ գտնվում են բարոյական բացարձակապես այլ, ինչպես ասում են, պարադիգմի մեջ: Նրանց հետ երկխոսությունը, իմ կարծիքով, անհնար է:
Օգտատերերի մի մասը, այնուամենայնիվ, գտնում է, որ «սրանց հետ պետք է խոսել սրանց լեզվով», եւ, որպես դրա օրինակ, բերում են ԱՄՆ-ում ապրող Վարդան Ղուկասյանին եւ նրա համապատասխան բառապաշարը: Ի դեպ, վերջին ընտրություններում պարոն Ղուկասյանի կուսակցությունը հաջողություն չունեցավ, որովհետեւ Փաշինյանը, կարելի է ասել, «Դոգից ավելի Դոգ է»:
Կարդացեք նաև
Բայց չարիքին չարիք հակադրելու խնդիրն ունի նաեւ քաղաքական ու փիլիսոփայական խորություն: Ենթադրենք, ՀՀ 3 միլիոն քաղաքացի կարծում է, որ հրապարակային խոսքի մեջ հայհոյանքը միանգամայն ընդունելի է, իսկ ես միակ մարդն եմ, որի համար դա ընդունելի չէ: Եթե ես քաղաքական գործիչ չեմ եւ նպատակ չունեմ, այսպես ասած, «իմ հետեւից զանգվածներ տանելու», ապա խնդիր չկա` ես մնում եմ մենակ, մնացածները հայհոյում են կամ ասում են՝ «Կտրիճ Ներսիսյան», որն, իմ ընկալմամբ, նույն հայհոյանքն է, քանի որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին ավազանի անունով դիմելը քրիստոնյայի համար անընդունելի է:
«Մահացածը գնում է հոսանքի հետ: Միայն ողջն է կարող լողալ դրա դեմ», – գրում էր Չեսթերթոնը: Նա այս դեպքում խոսում էր ոչ այնքան անհատի, որքան հե՛նց եկեղեցու մասին. եթե այն ողջ է, ապա կարող է դիմադրել 20-րդ դարի մոդեռնիստական հոսանքներին: Բայց այս, միանգամայն ճիշտ, դիտարկումը կարելի է կիրառել նաեւ առանձին մարդկանց հանդեպ:
Սովորական անհատն, այսպիսով, կարող է մենակ մնալ միլիոնների դեմ: Իսկ եթե նա քաղաքական գործի՞չ է: Այդ դեպքում խնդիրը բարդանում է: Քաղաքական գործունեությունը ենթադրում է մրցակցություն, եւ երբ քո քաղաքական հակառակորդն ինչ-որ բան է ասում, դու պետք է նրան պատասխանես: Որ բառապաշարով՝ նրա՞, թե քո սեփական:
Իհարկե, իդեալական կլիներ պայմանավորվել խաղի որոշակի կանոնների, ընդհանուր լեզվի, կամ, ինչպես հիմա են ասում, «բարեկրթության» մասին: Բայց ՔՊ-ականների դեպքում դա դարձյալ բացարձակապես անիմաստ է: Դու չես կարող վերջացած թմրամոլի կամ հարբեցողի հետ պայմանավորվել, որ նա այլեւս չխմի կամ թմրանյութ չօգտագործի: Քրոնիկ ստախոսը եւ դեմագոգը ինչ-որ պայմանավորվածությունների պատճառով չի սկսի հանկարծակի ճիշտը խոսել:
Խուլիգանի հետ հնարավոր չէ պայմանավորվել բարեկրթության թեմայով: Մանավանդ, որ խուլիգանությունը, վիրավորանքը, անձնական բանսարկությունը ՔՊ-ական քաղաքական մշակույթի անբաժանելի մասն է, նրանց հիմնական քաղաքական զենքն է, նրանց՝ իշխանության մնալու հիմնական գործիքը: Չէ՞ որ նրանց «միջուկային ընտրազանգվածը» գտնվում է բարեկրթության, ինչպես նաեւ ինտելեկտի ամենաստորին մակարդակում:
Մի խոսքով՝ նիկոլականների «բարեկրթության» վերաբերյալ ես չափազանց թերահավատ եմ: Բայց դա բացարձակապես չի նշանակում, որ պետք է մտնել ՔՊ-ական «պարադիգմի» մեջ, ընդունել նրանց վարքի ստանդարտները:
«Թույլ մի տուր, որ չարը հաղթի քեզ, այլ բարիո՛վ հաղթիր չարին», – գրում էր Պողոս առաքյալը հռոմեացիներին: Նա բացարձակապես նկատի չուներ, որ չարին պետք չէ դիմադրել: Խոսքը միանգամայն այլ բանի մասին է. ստախոսի հետ ստախոս մի՛ եղիր, խուլիգանի հետ խուլիգան մի՛ եղիր, սրբապիղծի նման սրբապիղծ մի՛ եղիր: Չարիքին հակադրվելով՝ պահպանիր քո՛ սկզբունքը:
Այդ սկզբունքը պետք է բոլոր պարագաներում, բոլոր շփումներում նույնը լինի: Դա հրաշալիորեն ձեւակերպել է Իմանուիլ Կանտը. «Եթե քո բարոյական սկզբունքը կախված է նրանից, թե ինչպես է իրեն պահում դիմացինդ, դա փաստորեն նշանակում է, որ դու բարոյական սկզբունք չունես»:
Արամ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ
«Առավոտ» օրաթերթ
25.08.2026
