«Հետք». Հայկական «Հայվեյզ» (Hayways) ավիաընկերությունը դատի է տվել ամերիկյան խոշոր լիզինգատուին եւ դրան փոխկապակցված ընկերություններին: Այս պատմության հիմքում հայկական փոխադրողի եւ ամերիկյան կողմի՝ արդեն մի քանի տարի ձգվող վեճն է:
«Հայվեյզը», որը ներկայում Հայաստանում միակ բեռնափոխադրող ավիաընկերությունն է, նախկինում կենտրոնացած էր ուղեւորափոխադրումների վրա: 2021-ի նոյեմբերին ընկերությունից «Հետքին» փոխանցել էին, որ արդեն իսկ կնքել են Boeing 737-800 տիպի օդանավի վարձակալության վերաբերյալ մտադրությունների հուշագիր ու գտնվում են ինքնաթիռի վարձակալության պայմանագրի կնքման փուլում։ Պայմանագիրը կնքվել է 2021-ի նոյեմբերի 30-ին:
Նույն տարվա դեկտեմբերին Boeing 737-800-ը տեխսպասարկման նպատակով տեղափոխվել էր Հորդանանի մայրաքաղաք Ամման: Ավելի ուշ այնտեղ էին մեկնել նաեւ հայկական «Քրոսս Թեքնիքս» ընկերության մասնագետները: Այս ընկերությունն զբաղվում է ավիացիոն տեխնիկական գործունեությամբ ու սպասարկում է «Հայվեյզի» բորտերը: «Հայվեյզի» տնօրեն Օվսաննա Ստեփանյանը ավելի ուշ մեզ պատմել էր, որ ինքնաթիռը նույնիսկ հասցրել էր իրենց ընկերության գույներով ներկվել: Հորդանանում տեխսպասարկում անցնելուց հետո սպասվում էր դրա ժամանումը Հայաստան եւ հայկական գրանցում ստանալը:
Այդուհանդերձ, 2022-ի փետրվարին սկսված ռուս-ուկրաինական պատերազմը եւ արեւմտյան պատժամիջոցները Ռուսաստանի նկատմամբ ու վերջինիս ավիացիոն իշխանությունների պատասխան գործողությունները ազդեցին նաեւ «Հայվեյզի» այս գործարքի վրա:
Վերջին պահին Boeing 737-800-ի տերը չեղարկել էր գործարքը: Օ. Ստեփանյանը մեզ ավելի ուշ հայտնել էր, որ վարձատուի պատճառաբանությունը եղել է այն, թե իբր Ռուսաստանի դաշնակից հանդիսացող Հայաստանի իշխանությունները ՌԴ-ի նման կարող են բռնագրավել օդանավն ու արգելել դրա վերադարձը տիրոջը, ինչպես որ պատերազմից հետո շատ դեպքերում արել է Ռուսաստանը:
Նկատենք, որ 2022-ի մայիսին Boeing 737-800-ը Հորդանանից տեղափոխվեց ոչ թե Հայաստան, այլ Սլովակիա՝ մտնելով այդ երկրի AirExplore ընկերության ավիապարկ, որտեղ շահագործվում է մինչ օրս:
«Հայվեյզը» դիմել էր Լոնդոնի միջազգային արբիտրաժային դատարան: Այս դատարանում դիտարկվել են օդանավի վարձակալության պայմանագրով նախատեսված իրավունքներն ու պարտավորությունները, ներառյալ՝ պայմանագրի դադարեցման վեճը եւ գրավադրված միջոցները (320 հազար դոլար) չվերադարձնելը: Արբիտրաժային դատարանը գտել է, որ լիզինգատուն պայմանագիրը խզելու իրավունք ուներ, եւ 2025-ի նոյեմբերին «Հայվեյզի» հայցը մերժվել է:
Մարդատար օդանավի ձեռքբերման հարցում ձախողվելուց հետո «Հայվեյզը» կենտրոնացել է բեռնափոխադրումների վրա: 2024-ի փետրվարին ընկերությունն օդանավ շահագործողի վկայական (ՕՇՎ) է ստացել, ինչն իրավունք է տալիս զբաղվել կոմերցիոն փոխադրումներով: Նույն օրը Հայաստանում գրանցվել է «Հայվեյզի» առաջին բեռնատար ինքնաթիռը՝ EK-HAY գրանցումով Boeing 737-400SF-ը: Նախկին փորձը հաշվի առնելով՝ ավիաընկերությունը որոշել է ոչ թե վարձակալել (լիզինգով վերցնել) օդանավեր, այլ գնել իբրեւ սեփականություն: Թե՛ EK-HAY-ը, թե՛ 2026-ի հունվարին ՀՀ-ում գրանցված (EK-HYY) երկրորդ ինքնաթիռը՝ Boeing 737-400BDSF-ը, «Հայվեյզի» սեփականությունն են:
Ինչ վերաբերում է Boeing 737-800-ի գործարքի խափանմանը, ապա Լոնդոնի միջազգային արբիտրաժային դատարանում հաջողության չհասնելուց հետո «Հայվեյզը» դիմել է ամերիկյան դատարան:
Վահե Սարուխանյան
Նյութն ամբողջությամբ՝ սկզբնաղբյուր կայքում:
