Եթե ընտանիքի եկամուտը չի աճում գազի սակագնի աճին համարժեք, ապա լրացուցիչ վճարը պետք է ֆինանսավորվի կամ այլ սպառման կրճատման, կամ խնայողությունների օգտագործման, կամ պարտքի ավելացման հաշվին։ Սա նշանակում է, որ գազի թանկացումը կարող է նվազեցնել տնային տնտեսությունների տնօրինվող եկամուտը և փոխել նրանց սպառողական վարքագիծը։ Սովորաբար նման իրավիճակում ընտանիքները առաջին հերթին կրճատում են ոչ առաջնահերթ ծախսերը՝ ժամանց, հագուստ, որոշ ծառայություններ, ոչ պարտադիր գնումներ, իսկ ավելի ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների դեպքում կրճատումները կարող են հասնել սննդի, առողջապահության կամ կրթության հետ կապված ծախսերին։
Այստեղ առաջանում է նաև էներգետիկ աղքատության խնդիրը։ Էներգետիկ աղքատությունը միայն այն իրավիճակը չէ, երբ ընտանիքը չի կարողանում վճարել կոմունալ հաշիվը։ Դա նաև այն վիճակն է, երբ մարդը ստիպված է նվազեցնել բնակարանի ջեռուցումը, որպեսզի կարողանա վճարել այլ անհրաժեշտ ծախսերը։ Ըստ այդմ, եթե գազի գինը բարձրանա, և ընտանիքների մի մասը սկսի ավելի քիչ ջեռուցել բնակարանը, դա կարող է ունենալ առողջապահական և սոցիալական հետևանքներ։ Իսկ եթե ընտանիքները գազից անցնեն ավելի էժան, բայց ավելի վատ վերահսկվող այլ վառելիքների, օրինակ՝ փայտի կամ այլ պինդ վառելիքի, կարող են առաջանալ նաև օդի աղտոտման, անտառային ռեսուրսների օգտագործման և բնակարանային հրդեհների ռիսկեր։
Գազի հնարավոր թանկացման հաջորդ և ավելի լայն ազդեցությունը գնաճային ճնշումն է։ Բնական գազը արտադրության մեջ օգտագործվող էներգակիր է, ուստի դրա գնի բարձրացումը կարող է բարձրացնել արտադրողների ծախսերը։ Ձեռնարկությունը կանգնում է երեք հիմնական ընտրության առաջ՝ կլանել լրացուցիչ ծախսը և նվազեցնել սեփական շահութաբերությունը, բարձրացնել իր արտադրանքի գինը կամ կրճատել այլ ծախսերը։ Իրականության մեջ այս երեք մեխանիզմները սովորաբար գործում են միաժամանակ։ Ձեռնարկությունների մի մասը կարող է բարձրացնել գները, մյուս մասը՝ նվազեցնել շահույթի մարժան, իսկ երրորդը՝ կրճատել աշխատուժի, ներդրումների կամ արտադրական ծավալների ծախսերը։ Այդ պատճառով գազի թանկացումը կարող է վերածվել ոչ միայն «գազի գնի», այլև ապրանքների և ծառայությունների գների խնդրի։ Եթե գազը թանկանում է հացի, սննդամթերքի վերամշակման, շինանյութերի, մետաղամշակման, քիմիական արտադրության, ջերմոցային տնտեսությունների, ռեստորանների, հյուրանոցների կամ այլ ոլորտների համար, այդ ոլորտների ինքնարժեքը բարձրանում է։ Արդյունքում սպառողը կարող է ավելի բարձր գին վճարել ոչ միայն գազի, այլև այն ապրանքների համար, որոնց արտադրության կամ մատուցման ընթացքում օգտագործվել է գազ։
Գազի թանկացումը կարող է հատկապես զգալի լինել էներգատար արդյունաբերության համար։ Եթե արտադրական գործընթացում բնական գազը մեծ մասնաբաժին ունի ինքնարժեքում, ապա նույնիսկ համեմատաբար փոքր սակագնային փոփոխությունը կարող է էականորեն փոխել արտադրանքի շահութաբերությունը։ Այդպիսի ընկերությունները ստիպված կլինեն վերանայել իրենց գնային քաղաքականությունը, տեխնոլոգիական գործընթացները և ներդրումային ծրագրերը։ Եթե շուկայում մրցակցությունը թույլ չի տալիս ամբողջությամբ փոխանցել էներգետիկ ծախսերի աճը սպառողին, ձեռնարկությունը կարող է կորցնել շահույթի մի մասը կամ աշխատել վնասով։
Կարդացեք նաև
Ավելի լուրջ է այն իրավիճակը, երբ հայկական արտադրողը մրցակցում է արտաքին շուկաներում այն ընկերությունների հետ, որոնք ավելի էժան էներգիա են օգտագործում։ Այդ դեպքում գազի թանկացումը կարող է նվազեցնել Հայաստանի արտահանողների մրցունակությունը։ Եթե հայկական արտադրանքի ինքնարժեքը բարձրանում է, բայց միջազգային շուկայում դրա գինը հնարավոր չէ նույն չափով բարձրացնել, արտադրողը հայտնվում է բարդ վիճակում։ Նա կարող է կորցնել շուկայի մի մասը, նվազեցնել արտադրությունը կամ հետաձգել ներդրումները։ Այսպիսով, էներգակիրների սակագնի փոփոխությունը կարող է հասնել նույնիսկ արտաքին առևտրի և արտահանման ցուցանիշներին։
Գազի թանկացման ազդեցությունը կարող է առանձնահատուկ լինել գյուղատնտեսության որոշ ճյուղերում։ Հայաստանը զարգացնում է ջերմոցային տնտեսությունը, որտեղ ջեռուցման ծախսը արտադրանքի ինքնարժեքի կարևոր բաղադրիչ է։ Գազի թանկացումը ջերմոցների համար կարող է նշանակել արտադրության ծախսերի ուղղակի աճ։ Արտադրողը կարող է բարձրացնել բանջարեղենի և այլ ապրանքների գինը, բայց այստեղ նույնպես կա սահման՝ սպառողի վճարունակությունը։ Եթե գինը չափազանց բարձրանա, սպառողը կարող է նախընտրել ներմուծվող ապրանքը, ու տեղական արտադրողի դիրքը կարող է թուլանալ։
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Փաստ» թերթի այսօրվա համարում
