Տնտեսագետ, կառավարման մասնագետ Տիգրան Ջրբաշյանի ՖԲ գրառումը
PISA-ն ՏՀԶԿ-ի միջազգային հետազոտությունն է, որը գնահատում է ոչ այնքան այն, թե ինչ գիտեն 15-ամյա երեխաները դպրոցական ծրագրից, որքան այն, թե որքանով են նրանք կարողանում իրենց գիտելիքը կիրառել իրական իրավիճակներում՝ հասկանալ տեքստը, մտածել, վերլուծել և խնդիրներ լուծել։
Հայաստանի՝ PISA-ին առաջին մասնակցության արդյունքները լրջագույն ահազանգ են բոլորիս համար։
Ըստ PISA 2025-ի արդյունքների առաջին հատորի՝ մեր 15-ամյա երեխաներից նվազագույն՝ երկրորդ բազային մակարդակին հասնում են՝
մաթեմատիկայից՝ 28%-ը,
բնագիտությունից՝ 28%-ը,
ընթերցանությունից՝ ընդամենը 19%-ը։
Կարդացեք նաև
Այսինքն՝ մեր 15-ամյա երեխաներից 5-ից 4-ը չեն հասնում նույնիսկ ֆունկցիոնալ ընթերցանության բազային մակարդակին։
Եվ խնդիրը միայն ՏՀԶԿ երկրների հետ համեմատությունը չէ։ Նույն զեկույցի տվյալներով՝ ընթերցանության բազային մակարդակին հասնում են Վրաստանում՝ 39%-ը, Ղազախստանում՝ 36%-ը, Ադրբեջանում՝ 35%-ը։ Հայաստանում՝ 19%-ը։
Ճիշտ է, ընդհանուր միջազգային ֆոնը նույնպես մտահոգիչ է. 2022–2025-ին ՏՀԶԿ երկրներում ընթերցանության և մաթեմատիկայի արդյունքները շարունակել են նվազել, մինչդեռ բնագիտության միջին արդյունքը համեմատաբար կայուն է մնացել։ Բայց այս ընդհանուր անկումը չի բացատրում Հայաստանի զգալի հետ մնալը տարածաշրջանի համեմատելի երկրներից։
Մաթեմատիկայի պատկերն առանձին ուշադրության է արժանի։ TIMSS 2023-ի միջազգային արդյունքներով՝ մեր 4-րդ դասարանցիների արդյունքը մաթեմատիկայից 513 միավոր էր՝ 502 միջազգային միջինի դիմաց, ավելի բարձր, քան Վրաստանինը (498), Ադրբեջանինը (494) և Ղազախստանինը (487)։ PISA 2025-ում՝ 15 տարեկանների շրջանում, Հայաստանն արդեն ցածր է բոլոր երեքից։
Կարևոր վերապահում. TIMSS 2023-ի 4-րդ դասարանցիները և PISA 2025-ի 15-ամյա մասնակիցները տարբեր սերունդներ են։ Հետևաբար այս համեմատությունը չի ապացուցում, որ նույն երեխաների արդյունքը վատացել է 4-րդ դասարանից հետո։ Բայց այն չափազանց լուրջ հարց է առաջացնում՝ որտե՞ղ և ինչո՞ւ է մեր կրթական համակարգում կորչում այն համեմատական առավելությունը, որն ունենք տարրական դպրոցում։
Բնագիտության դեպքում մեկնարկային պատկերն արդեն ավելի թույլ է. TIMSS 2023-ում Հայաստանը ստացել է 457 միավոր՝ 494 միջազգային միջինի դիմաց։ Այսինքն՝ բնագիտական գիտելիքների խնդրի առնվազն մի մասը տեսանելի է արդեն տարրական դպրոցում։
Եվ ևս մեկ թիվ, որն ուղիղ առնչվում է մեր տնտեսական օրակարգին։ Հաշվողական խնդիրների լուծման (computational problem solving) Հայաստանի արդյունքը 42 միավորով ցածր է այն մակարդակից, որն ակնկալվում էր մեր իսկ բնագիտության արդյունքից ելնելով։ Ավելի մեծ բաց ունեն միայն Քենիան, Ուզբեկստանը և Ադրբեջանը։
Կարելի է որքան ուզենք խոսել AI-ի, high-tech-ի, engineering-ի և արտադրողականության աճի մասին։ Բայց առանց համապատասխան մարդկային կապիտալի այս ամենը կմնա ծրագրերի մակարդակում։
Այստեղ անհրաժեշտ է կառավարության անհապաղ արձագանքը։ Պետք է հիմա հասկանալ, թե կրթական շղթայի հատկապես ո՛ր հատվածում և ինչո՛ւ ենք կորցնում արդյունքը, սահմանել չափելի նպատակներ և հրապարակային հետևել դրանց։
Որովհետև անգործության գինը PISA-ում վատ տեղը չէ։ Գինը Հայաստանի կորցրած տնտեսական աճն ու մրցունակությունն է՝ գալիք տասնամյակների համար։
Գրառումը խմբագրվել է արհեստական բանականության (AI) գործիքների օգտագործմամբ։
Հ.Գ.-«Առավոտի» կողմից ավելացնենք, որ ԿԳՄՍ նախարարությունը PISA-ի հետազոտության արդյունքների վերաբերյալ հասարակությանը տրամադրել էր միայն մեկ տվյալ, այն է՝ որքանո՞վ են սովորողները զգում ուսուցչի աջակցությունը: Այդ հարցում Հայաստանի դիրքերը բավականին լավ էին: Մնացած տվյալների մասին ԿԳՄՍ-ի ՖԲ էջում ոչինչ չկար: Փոխարենը կար ընդհանուր տեղեկատվություն այդ հետազոտության մասին՝ քանի աշակերտ է մասնակցել, քանի դպրոցից եւ այլն: ԿԳՄՍ նախարարության կայքում ավելի մեծածավալ հոդվածում նույնպես չէին ներկայացվել այս տխուր ցուցանիշները: Բայց որոշակի ակնարկ կար, մասնավորապես, հետեւյալ նախադասության մեջ. «2025 թվականին PISA հետազոտությանը մասնակցած 15-ամյա սովորողները հիմնականում կրթություն են ստացել հանրակրթության նախկին պետական չափորոշչով»:
