Տնտեսագետ, կառավարման մասնագետ Տիգրան Ջրբաշյանի ՖԲ գրառումը
PISA-ն ՏՀԶԿ-ի միջազգային հետազոտությունն է, որը գնահատում է ոչ այնքան այն, թե ինչ գիտեն 15-ամյա երեխաները դպրոցական ծրագրից, որքան այն, թե որքանով են նրանք կարողանում իրենց գիտելիքը կիրառել իրական իրավիճակներում՝ հասկանալ տեքստը, մտածել, վերլուծել և խնդիրներ լուծել։
Հայաստանի՝ PISA-ին առաջին մասնակցության արդյունքները լրջագույն ահազանգ են բոլորիս համար։
Ըստ PISA 2025-ի արդյունքների առաջին հատորի՝ մեր 15-ամյա երեխաներից նվազագույն՝ երկրորդ բազային մակարդակին հասնում են՝
մաթեմատիկայից՝ 28%-ը,
բնագիտությունից՝ 28%-ը,
ընթերցանությունից՝ ընդամենը 19%-ը։
Կարդացեք նաև
Այսինքն՝ մեր 15-ամյա երեխաներից 5-ից 4-ը չեն հասնում նույնիսկ ֆունկցիոնալ ընթերցանության բազային մակարդակին։
Եվ խնդիրը միայն ՏՀԶԿ երկրների հետ համեմատությունը չէ։ Նույն զեկույցի տվյալներով՝ ընթերցանության բազային մակարդակին հասնում են Վրաստանում՝ 39%-ը, Ղազախստանում՝ 36%-ը, Ադրբեջանում՝ 35%-ը։ Հայաստանում՝ 19%-ը։
Ճիշտ է, ընդհանուր միջազգային ֆոնը նույնպես մտահոգիչ է. 2022–2025-ին ՏՀԶԿ երկրներում ընթերցանության և մաթեմատիկայի արդյունքները շարունակել են նվազել, մինչդեռ բնագիտության միջին արդյունքը համեմատաբար կայուն է մնացել։ Բայց այս ընդհանուր անկումը չի բացատրում Հայաստանի զգալի հետ մնալը տարածաշրջանի համեմատելի երկրներից։
Մաթեմատիկայի պատկերն առանձին ուշադրության է արժանի։ TIMSS 2023-ի միջազգային արդյունքներով՝ մեր 4-րդ դասարանցիների արդյունքը մաթեմատիկայից 513 միավոր էր՝ 502 միջազգային միջինի դիմաց, ավելի բարձր, քան Վրաստանինը (498), Ադրբեջանինը (494) և Ղազախստանինը (487)։ PISA 2025-ում՝ 15 տարեկանների շրջանում, Հայաստանն արդեն ցածր է բոլոր երեքից։
Կարևոր վերապահում. TIMSS 2023-ի 4-րդ դասարանցիները և PISA 2025-ի 15-ամյա մասնակիցները տարբեր սերունդներ են։ Հետևաբար այս համեմատությունը չի ապացուցում, որ նույն երեխաների արդյունքը վատացել է 4-րդ դասարանից հետո։ Բայց այն չափազանց լուրջ հարց է առաջացնում՝ որտե՞ղ և ինչո՞ւ է մեր կրթական համակարգում կորչում այն համեմատական առավելությունը, որն ունենք տարրական դպրոցում։
Բնագիտության դեպքում մեկնարկային պատկերն արդեն ավելի թույլ է. TIMSS 2023-ում Հայաստանը ստացել է 457 միավոր՝ 494 միջազգային միջինի դիմաց։ Այսինքն՝ բնագիտական գիտելիքների խնդրի առնվազն մի մասը տեսանելի է արդեն տարրական դպրոցում։
Եվ ևս մեկ թիվ, որն ուղիղ առնչվում է մեր տնտեսական օրակարգին։ Հաշվողական խնդիրների լուծման (computational problem solving) Հայաստանի արդյունքը 42 միավորով ցածր է այն մակարդակից, որն ակնկալվում էր մեր իսկ բնագիտության արդյունքից ելնելով։ Ավելի մեծ բաց ունեն միայն Քենիան, Ուզբեկստանը և Ադրբեջանը։
Կարելի է որքան ուզենք խոսել AI-ի, high-tech-ի, engineering-ի և արտադրողականության աճի մասին։ Բայց առանց համապատասխան մարդկային կապիտալի այս ամենը կմնա ծրագրերի մակարդակում։
Այստեղ անհրաժեշտ է կառավարության անհապաղ արձագանքը։ Պետք է հիմա հասկանալ, թե կրթական շղթայի հատկապես ո՛ր հատվածում և ինչո՛ւ ենք կորցնում արդյունքը, սահմանել չափելի նպատակներ և հրապարակային հետևել դրանց։
Որովհետև անգործության գինը PISA-ում վատ տեղը չէ։ Գինը Հայաստանի կորցրած տնտեսական աճն ու մրցունակությունն է՝ գալիք տասնամյակների համար։
Գրառումը խմբագրվել է արհեստական բանականության (AI) գործիքների օգտագործմամբ։
Հ.Գ.-«Առավոտի» կողմից ավելացնենք, որ ԿԳՄՍ նախարարությունը PISA-ի հետազոտության արդյունքների վերաբերյալ հասարակությանը տրամադրել էր միայն մեկ տվյալ, այն է՝ որքանո՞վ են սովորողները զգում ուսուցչի աջակցությունը: Այդ հարցում Հայաստանի դիրքերը բավականին լավ էին: Մնացած տվյալների մասին ԿԳՄՍ-ի ՖԲ էջում ոչինչ չկար: Փոխարենը կար ընդհանուր տեղեկատվություն այդ հետազոտության մասին՝ քանի աշակերտ է մասնակցել, քանի դպրոցից եւ այլն: ԿԳՄՍ նախարարության կայքում ավելի մեծածավալ հոդվածում նույնպես չէին ներկայացվել այս տխուր ցուցանիշները: Բայց որոշակի ակնարկ կար, մասնավորապես, հետեւյալ նախադասության մեջ. «2025 թվականին PISA հետազոտությանը մասնակցած 15-ամյա սովորողները հիմնականում կրթություն են ստացել հանրակրթության նախկին պետական չափորոշչով»:
Պաշտոններ են իրար բաժանում, որ խնդիրներից հնարավորինս հեռու մնան, իրենց կյանքերը առավել հարմարավետ լինի, ոչ թե խնդիր լուծեն։ Եվ հետո բամբասանքով ու անհեթեթությամբ են զբաղված։ Ներքին գործերի նախարարությունը մի դպրոցական մի հեռուստասերիալի շուրջ է կինոարտադրողների հետ գործակցում, որ լցված է բամբասանքներով, ներկայացնում է բամբասանքներ, անիմաստ ինտրիգներ, որպեսզի փոխանցի իր ամենակարևոր ասելիքը, ապամարդկայնացնի կախյալություն ունեցողներին, արդարացնի սոցիալական լարումը։ Ամեն սերիայից առաջ էլ սևի վրա սպիտակ տառերով գրվում էր․ «Այնտեղ, որտեղ կան թմրանյութեր, չկա մարդկային ոչինչ»։
Սա է քաղաքական շառլատանների վերաբերմունքը դպրոցին։ Հետազոտության արդյունքները զարմանալի չեն։
Անկիրթ, անհավասարակշիռ «առաջնորդի» շուրջ պատեհապաշտներ են հավաքվում, նա էլ իրեն շրջապատում է այնպիսի մարդկանցով, ում մտածողության, ինտելեկտի մակարդակը որպես սպառնալիք չի զգում իր անկայուն ներքնաշխարհի հանդեպ։
Ինձ երբեմն թվում է, թե իշխանության թելադրած բարոյալքության մասին իզուր եմ մեջբերում, թե մեր երկիրը քայլ առ քայլ հաղթահարում է նրանց բերած տրամադրությունն ու միջավայրը։ Շատ ափսոսալի է, շատ ափսոսալի, բայց Հայաստանը դեռևս բարոյալքության ժամանակներ է ապրում։ Մի օր, մի օր մեր ժողովուրդը հետ կնայի, կտեսնի, որ առանց ՔՊ֊ական գաղափարաբանության, ապազգային միտումները, շարունակվող սխալները շարունակ արդարացնելու հետընթացի էլ էին մնացած ձեռքբերումները հնարավոր։
Մեր ժողովուրդն ավելի լավ առաջնորդության է արժանի։