Սույն թվականի սեպտեմբերի 30-ին ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի իրանագիտության ամբիոնի Ֆիրդուսիի անվան լսարանում տեղի ունեցավ «Իսլամական հեղափոխության գրականությունը» գրքի շնորհանդեսը, ինչպես նաև պարսկական գրականության և մտքի մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Մոհամմադ Ջալալ ադ-Դին Բալխիի, նույն ինքը՝ Մոլանա (Ռումի)-ի, մեծարմանն ու նրա գրական-փիլիսոփայական ժառանգությանը նվիրված միջոցառում։
Միջոցառման ընթացքում ելույթ ունեցավ նաև ՀՀ-ում ԻԻՀ դեսպանության մշակույթի խորհրդական, դոկտոր Մոհամմադ Ասադի Մովահեդը, որն իր խոսքում անդրադարձավ պարսից մեծանուն բանաստեղծի ստեղծագործական ժառանգության նշանակությանը, նրա գաղափարների կենսունակությանը և ժամանակակից մարդու համար դրանց արդիականությանը։
Դոկտոր Ասադի Մովահեդն իր խոսքում անդրադարձավ այն հիմնական գաղափարներին, որոնց շնորհիվ Մոլանայի ստեղծագործությունները, ավելի քան յոթ դար անց, շարունակում են մնալ ընթերցողների, գիտնականների և հատկապես երիտասարդ սերնդի ուշադրության կենտրոնում։
Նրա խոսքով՝ Մոլանային կարելի է դիտարկել որպես բանաստեղծ, միստիկ, մտածող և բարոյականության ուսուցիչ, սակայն նրա ժառանգության կենսունակությունն առավել ամբողջականորեն ընկալելու համար անհրաժեշտ է անդրադառնալ նրա աշխարհայացքի հիմնարար գաղափարներին։ Այդ համատեքստում նա առանձնացրեց Մոլանայի մտածողության մի շարք առանցքային ուղղություններ՝ միասնության, սիրո, այլ հայացք ձևավորելու, գիտելիքի և ներքին ճանաչողության, աշխարհի կենդանի էության, ձևի և անձևի հարաբերության, ինչպես նաև վելայաթի գաղափարները։
Կարդացեք նաև
Անդրադառնալով միասնության գաղափարին՝ դոկտոր Ա. Մովահեդը նշեց, որ Մոլանայի համար գոյության խորքային էությունը միասնական է, իսկ աշխարհում առկա բաժանումներն ու հակադրությունները հաճախ պայմանավորված են մարդու ընկալմամբ, լեզվով և իրականությունը հասկացությունների միջոցով սահմանազատելու ձգտմամբ։ Նրա ներկայացմամբ՝ Մոլանայի մտածողության մեջ մարդուն առաջարկվում է հաղթահարել արտաքին տարբերությունների սահմանները և հասնել գոյության ներքին միասնականության ընկալմանը։
Մշակույթի խորհրդականն անդրադարձավ նաև Մոլանայի կողմից սովորական մտածողության սահմաններից դուրս գալու կարևորությանը։ Նա ընդգծեց, որ Մոլանայի մտածողությունը մարդուն խրախուսում է չսահմանափակվել արդեն ձևավորված պատկերացումներով և սովորական ընկալումներով, այլ փորձել իրականությունը դիտարկել նոր տեսանկյուններից։ Այս մոտեցումը, նրա խոսքով, հատկապես կարևոր է ժամանակակից կրթական և համալսարանական միջավայրում, որտեղ գիտելիքի ձեռքբերումը պետք է զուգորդվի հարցադրումներ կատարելու և նոր գաղափարներ որոնելու կարողությամբ։
Վերջինս առանձին անդրադարձավ գիտելիքի և ներքին ճանաչողության տարբերությանը։ Նրա ներկայացմամբ՝ Մոլանայի համար գիտելիքը չի սահմանափակվում տեղեկությունների, հասկացությունների և տեսական գիտելիքի կուտակմամբ։ Իրական ճանաչողությունը ենթադրում է մարդու ներքին փոփոխություն և ձեռք բերած գիտելիքի վերածում անձնական փորձառության։ Այս համատեքստում Մոլանայի մտածողությունը, ըստ նրա, կարևոր ուղերձ ունի նաև համալսարանական միջավայրի համար, քանի որ կրթության նպատակը միայն տեղեկացված անհատ ձևավորելը չէ, այլև մտածող, ինքնաճանաչող և պատասխանատու մարդ ձևավորելը։
Ելույթի ընթացքում մշակույթի խորհրդականը խոսեց նաև Մոլանայի՝ աշխարհի կենդանի և փոխկապակցված ամբողջության ընկալման մասին։ Նրա խոսքով՝ Մոլանայի ստեղծագործություններում աշխարհը ներկայացվում է ոչ թե որպես անշունչ և մեխանիկական իրականություն, այլ որպես ներքին կյանք և իմաստ ունեցող ամբողջություն։
Նա անդրադարձավ նաև ձևի և անձևի հարաբերությանը՝ նշելով, որ Մոլանայի աշխարհայացքում տեսանելի աշխարհը չի սպառում իրականության ամբողջությունը։ Արտաքին ձևերը կարող են ընկալվել որպես ավելի խորքային և անտեսանելի իրականության արտացոլանքներ։ Մոլանայի մտածողությունը մարդուն հորդորում է չսահմանափակվել երևույթների արտաքին կողմով, այլ փորձել հասնել դրանց ներքին իմաստին և սկզբնաղբյուրին։
Մշակույթի խորհրդականը Մոլանայի աշխարհայացքի կարևոր բաղադրիչներից մեկը ներկայացրեց նաև վելայաթի՝ մարդու և աստվածային առաջնորդության ու լույսի աղբյուրի միջև կապի տեսանկյունից։ Նրա խոսքով՝ Մոլանայի մտածողության մեջ մարդու հոգևոր ճանապարհը ենթադրում է մշտական ձգտում դեպի գիտելիք, ինքնակատարելագործում և ներքին լուսավորություն։
Միջոցառման ավարտին ընդգծվեց, որ Մոլանայի գրական-փիլիսոփայական ժառանգության ուսումնասիրությունը շարունակում է կարևոր տեղ զբաղեցնել ինչպես իրանագիտության և պարսկական գրականության ուսումնասիրության, այնպես էլ հայ-իրանական մշակութային երկխոսության շրջանակում։ Նրա ստեղծագործությունների թարգմանությունն ու տարածումը հնարավորություն են տալիս նոր սերունդներին հաղորդակցվելու իրանական մշակույթի և մտքի հարուստ ժառանգությանը՝ միաժամանակ բացահայտելով այն գաղափարները, որոնք դարերի ընթացքում պահպանել են իրենց արդիականությունը։
Դոկտոր Մոհամմադ Ասադի Մովահեդ,
ՀՀ-ում ԻԻՀ դեսպանության մշակույթի խորհրդական
