Հայաստան․ կանանց նկատմամբ բռնության դեմ պայքարում անհրաժեշտ է ավելի մեծ առաջընթաց
Ստրասբուրգ, 2026 թվականի մայիսի 27 — Կանանց նկատմամբ բռնությունը շարունակում է լուրջ խնդիր մնալ Հայաստանում, ասվում է այսօր հրապարակված հուշագրում, որը պատրաստել է Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ՛Ֆլահերթին՝ 2026 թվականի փետրվարին երկիր կատարած այցից հետո։ Թեև հանձնակատարը ողջունում է իշխանությունների պատրաստակամությունը՝ զբաղվելու կանանց նկատմամբ բռնության խնդրով, նա մատնանշում է իրավակիրառման և տուժածների պաշտպանության ոլորտներում առկա բացերը։
Օրենսդրական բարեփոխումները հստակ առաջընթաց են արձանագրել, մասնավորապես՝ 2017 թվականի «Ընտանեկան բռնության մասին» օրենքում 2024 թվականին կատարված փոփոխությունները և 2022 թվականի Քրեական օրենսգիրքը, ինչպես նաև կանանց և աղջիկների պաշտպանության նոր գործիքների ներդրումը՝ ոստիկանության և դատարանի պաշտպանական որոշումներ, աջակցության ծառայությունների ստեղծում։
2025-2028 թվականների Գենդերային ռազմավարությունն ու գործողությունների ծրագիրը ևս օգտակար ճանապարհային քարտեզ են։ Համաշխարհային գենդերային ինդեքսներում Հայաստանի առաջընթացը ևս արտացոլում է այս դրական քայլերը։ Սակայն օրենքների կիրառման հարցում խնդիրները պահպանվում են։
Կարդացեք նաև
Ըստ հաղորդումների՝ իրավապահ մարմիններն ու դատական համակարգը հաճախ առաջնահերթ են համարում ընտանեկան հաշտեցումը և «ընտանիքում խաղաղության վերականգնումը», այլ ոչ թե տուժածների կարիքները։ Իշխանությունների հետ շփումը երբեմն կրկին տրավմատիկ է դառնում տուժածների համար, որոնք բախվում են զոհին մեղադրելու վերաբերմունքի և բռնարարների կողմից վրեժխնդրության վախի հետ։
Բացի այդ, անհետաձգելի պաշտպանական որոշումները ոչ միշտ են տրվում և կիրառվում հետևողականորեն։
«Ինստիտուցիոնալ մշակույթը, որը տուժածների անվտանգությունից վեր է դասում ոչ պաշտոնական ընտանեկան հաշտեցումը, չափազանց շատ կանանց է թողնում անպաշտպան», — հայտարարել է հանձնակատարը։
«Կանանց և աղջիկների պաշտպանությունը պահանջում է ոչ միայն օրենքներ, այլև դրանց կիրառման հստակ հանձնառություն և այնպիսի պայմաններ, որոնցում զոհերը կստանան աջակցություն և արդարություն»։
Պահպանվում են նաև գործնական բացերը։ Դեռևս չկա միասնական, պետության կողմից աջակցվող, շուրջօրյա ազգային թեժ գիծ։
Տուժածների ապաստարաններն ու մարզային աջակցության կենտրոնները բախվում են ֆինանսավորման պակասի, կախված են մասնավոր դոնորներից և չունեն բավարար կարողություններ՝ տուժածներին դատական գործընթացներում ներկայացնելու և խոցելի խմբերին, հատկապես հեռավոր կամ գյուղական համայնքներում, աջակցելու համար։
Բացի այդ, կանանց նկատմամբ բռնության և ընտանեկան բռնության կանխարգելման ու դրա դեմ պայքարի մասին Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիայի (Ստամբուլյան կոնվենցիա) շուրջ ապատեղեկատվությունը և հակագենդերային արշավները, որոնք տարածում են առասպելներ կոնվենցիայի վերաբերյալ, շարունակում են խոչընդոտել դրա վավերացմանը։
«Վնասակար ապատեղեկատվության դեմ պայքարը և Ստամբուլյան կոնվենցիայի անհապաղ վավերացումը կարևոր են բոլոր տուժածների համար համապարփակ պաշտպանության համակարգ ստեղծելու համար», — ասել է հանձնակատարը։
Օրենքի և գործնական իրականության միջև առկա բացը հաղթահարելու համար հանձնակատարը առաջարկում է հետևյալ հիմնական քայլերը․
• Իրավական դաշտ․ առանց հետագա ձգձգումների և վերապահումների վավերացնել Ստամբուլյան կոնվենցիան, իրականացնել հանրային իրազեկման արշավներ՝ ապատեղեկատվությանը հակազդելու համար, ինչպես նաև դիտարկել ընտանեկան բռնությունը որպես առանձին հանցակազմ սահմանելու հնարավորությունը։
Ստեղծել կանանց նկատմամբ բռնությունից տուժածների փոխհատուցման հուսալի մեխանիզմ և պետական ֆինանսավորմամբ փոխհատուցման համակարգ այն դեպքերի համար, երբ բռնարարը չունի վճարելու հնարավորություն։
• Համակարգային բարեփոխումներ․ իրավապահների, դատավորների և տուժածների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար ներդնել պարտադիր, տուժածակենտրոն և տրավմայի ազդեցությունը հաշվի առնող վերապատրաստումներ։
Շարունակել ոստիկանության և դատական ընթացակարգերի բարեփոխումը՝ պաշտպանական որոշումների արդյունավետ կիրառումն ապահովելու համար, ներառյալ դրանց խախտման դեպքում պատժամիջոցների կիրառումը։
Պարբերաբար վերանայել և հարմարեցնել տուժածների պաշտպանության արձանագրությունները՝ տրավման նվազեցնելու և բոլոր տուժածներին աջակցություն երաշխավորելու նպատակով։ Շարունակել ընտանեկան բռնության ազգային տվյալների բազայի զարգացումը՝ անհատական ռիսկերի պատշաճ գնահատում, վերլուծություն և ապացույցների վրա հիմնված քաղաքականություն մշակելու համար։
• Տուժածների համապարփակ աջակցություն․ Եվրոպայի խորհրդի չափանիշներին համապատասխան ավելացնել ապաստարանների և մարզային աջակցության կենտրոնների թիվը և անհրաժեշտության դեպքում մեծացնել դրանց ֆինանսավորումը։
Ապահովել դրանց հասանելիությունը բոլոր խոցելի խմբերի համար՝ հաշմանդամություն ունեցող կանանց, երեխաների, տարեց կանանց և փոքրամասնություններին պատկանող կանանց ներառմամբ։
Ապաստարաններին տրամադրել պետության կողմից աջակցվող անվտանգություն և տրանսպորտ։
Ստեղծել միասնական, պետության կողմից աջակցվող, շուրջօրյա ազգային թեժ գիծ կանանց նկատմամբ բռնությունից տուժածների համար։
Ապահովել, որ տուժածները յուրաքանչյուր փուլում ժամանակին ստանան իրավաբանական օգնություն։
