Թեկնածու երկրների եվրոպական դասարանի «գերազանցիկն» ու Եվրոպական միության (ԵՄ) ընդլայնման վերջին զեկույցում ամենամեծ առաջընթացը գրանցած երկիրը. այսպես է Բրյուսելն ավելի ու ավելի հաճախ նկարագրում Մոլդովայի Հանրապետությունը: Տարիներ տեւած արագացված բարեփոխումներից հետո Քիշնեւը գտնվում է եվրոպական ինտեգրման նոր փուլի շեմին: Ուկրաինական դոսյեի արգելափակման պատճառով գրեթե մեկ տարի տեւած ուշացումից հետո Եվրոպական միությունը վերջերս Ուկրաինային եւ Մոլդովային քաղաքական «կանաչ լույս» տվեց անդամակցության շուրջ պաշտոնական բանակցություններ սկսելու համար՝ հունիսի 15-ին հայտարարելով երկու երկրների համար բանակցությունների առաջին գլուխների բացման մասին:
Վերջին տարիներին Մոլդովան իրեն դրսեւորել է որպես ամենաակտիվ թեկնածու երկրներից մեկը եւ, ինչպես նկատել է ընդլայնման հարցերով եվրահանձնակատար Մարթա Կոսը, ցուցադրում է «լավագույն արդյունքները» ԵՄ անդամակցությանը նախապատրաստվելու գործում: Նա նշել է, որ Մոլդովան ոչ միայն ստանում է եվրոպական աջակցություն, այլեւ «արդեն իսկ նպաստում է եվրոպական անվտանգությանը»: Բարեփոխումների արագ տեմպը, օրենքի գերակայության ոլորտում առաջընթացը եւ տնտեսական վերափոխումը Մոլդովան դարձնում են Արեւելյան գործընկերության շրջանակներում եվրոպական ինտեգրման ամենահաջող օրինակներից մեկը:
Չնայած ձեռք բերված առաջընթացին, երկիրը դեռեւս գործ ունի զգալի մարտահրավերների հետ: Նախագահ Մայա Սանդուն ընդունում է, որ ռուսական միջամտությունն ու ապատեղեկատվական արշավները դարձել են «նոր նորմալություն», եւ հաստատությունները ստիպված են ամենօրյա պայքար մղել այս մանիպուլյացիաների դեմ: Միեւնույն ժամանակ, Մոլդովան շարունակում է իր ջանքերը՝ ամրապնդելու էներգետիկ անվտանգությունը, նվազեցնելու կախվածությունը եւ մեծացնելու ռուսական հիբրիդային հարձակումների նկատմամբ դիմակայունությունը: Հենց այս մարտահրավերներով լի միջավայրում է, որ երկիրը ձգտում է հավասարակշռել ներքին բարեփոխումները, ամրապնդել անվտանգությունը եւ եվրոպական ինտեգրումը՝ ԵՄ անդամակցությունը դարձնելով իր ապագայի համար կարեւոր ռազմավարական նախագիծ:
Ռուսաստանից դեպի Եվրոպա. Մոլդովայի ուղին դեպի էներգետիկ անկախություն
Կարդացեք նաև
Ուկրաինայում պատերազմից առաջ Մոլդովան պատմականորեն գտնվում էր Ռուսաստանից էներգետիկ կախվածության մեջ։ Մի կողմից՝ խորհրդային դարաշրջանի ենթակառուցվածքների ժառանգության, մյուս կողմից՝ կառավարությունների միամտության պատճառով խոցելի լինելով՝ երկիրը բախվում է 2022 թվականին էներգետիկ անկախության հասնելու մարտահրավերի հետ։
«Մենք լուրջ ցնցումներ ենք ապրել։ Եթե համեմատեք այսօրվա Մոլդովան 2022 թվականի Մոլդովայի հետ, կտեսնեք, որ այն էներգետիկ առումով բոլորովին այլ երկիր է։ Մենք հիմա կանգնած ենք բոլորովին այլ հիմքերի վրա»,- ասում է Մոլդովայի էներգետիկայի նախարարության պետական քարտուղար Կարոլինա Նովակը։
Օրինակ, մինչեւ 2019 թվականը Մոլդովան 100%-ով կախված էր գազի մեկ աղբյուրից՝ ռուսական «Գազպրոմ» ընկերությունից։ Ռուսաստանը բազմիցս օգտագործել է այս կախվածությունը՝ երկրի վրա ճնշում գործադրելու նպատակով մատակարարումները դադարեցնելով։
Ինչ վերաբերում է այդ ժամանակահատվածում էլեկտրաէներգիայի ոլորտին, իրավիճակը նման էր. Մոլդովան արտադրում էր իր սպառվող էլեկտրաէներգիայի միայն 20%-ը, որի 70-80%-ը ձեռք էր բերվում անջատողական իշխանությունների կողմից վերահսկվող Մերձդնեստրից: Ռուսաստանից ստացված «անվճար» գազից արտադրված էլեկտրաէներգիան մոլդովական շուկայում վաճառվում էր իրական շահույթով՝ ապահովելով տարածաշրջանի տնտեսական կենսունակությունը եւ նպաստելով անջատողական վարչակազմի պահպանմանը:
Այսօր իրավիճակն այլ է։ Մոլդովան միացած է եվրոպական էներգետիկ շուկային։ Գազի եւ էլեկտրաէներգիայի մատակարարների դիվերսիֆիկացիան այլեւս իրականություն է։
Կարոլինա Նովակը: Լուսանկարը՝ Մոլդովայի Հանրապետության էներգետիկայի նախարարություն
Այս փոխակերպման մեջ կարեւոր դեր է խաղացել Յաշ-Ունգենի-Քիշնեւ գազատարը, որը Մոլդովան կապում է Ռումինիայի եւ Եվրոպայի գազային ցանցերի հետ։ Դրա շնորհիվ երկիրն այժմ կարող է բնական գազ գնել ավելի քան 20 տարբեր աղբյուրներից եւ պահպանել ռազմավարական պաշարներ, որոնք բավարար են ձմեռային սպառման գագաթնակետի մոտ 10 օրը ծածկելու համար։
Ինչ վերաբերում է էլեկտրաէներգիային, Մոլդովան վերջին հինգ տարիների ընթացքում 12 անգամ մեծացրել է վերականգնվող էներգիայի արտադրության հզորությունը։ Երկիրը դեռեւս ներմուծում է իր սպառած էլեկտրաէներգիայի մոտ 60%-ը, սակայն մինչեւ 2025 թվականը օգտագործվող էլեկտրաէներգիայի 25%-ը արտադրվել է վերականգնվող աղբյուրներից, եւ նպատակ կա, որ այս մասնաբաժինը մինչեւ 2030 թվականը հասնի 31%-ի։
«Մարտկոցային կուտակիչ համակարգերի տեղադրումը կօգնի մեզ ունենալ ավելի ճկուն հզորություններ, որպեսզի օրվա ընթացքում առաջացած ցանկացած ավելցուկ կարողանա օգտագործվել երեկոյան, երբ սպառումն ամենաբարձրն է։ Առաջնահերթությունը մեր ներքին էներգետիկ խառնուրդի դիվերսիֆիկացումը շարունակելն է»,- բացատրում է Նովակը։
Կառավարության համար մեկ այլ առաջնահերթություն է հնացող էլեկտրաէներգետիկ ենթակառուցվածքների արդիականացումը եւ Եվրոպայի հետ ավելի լավ կապակցվածության ապահովումը։
«Անելիքներ դեռ շատ կան: Էլեկտրաէներգետիկ ցանցի մոտավորապես 50%-ը հետագա արդիականացման աշխատանքների կարիքն ունի: Պետական «Մոլդէլեկտրիկա» ընկերությունն ունի էլեկտրաէներգիայի փոխանցման ցանցի զարգացման 10-ամյա ծրագիր»:
Սակայն խնդիրները դեռեւս զգալի են։ Իր խոցելիությունը նվազեցնելու համար Մոլդովան ներդրումներ է կատարում էլեկտրաէներգիայի փոխանցման մի քանի ռազմավարական նախագծերում։ Դրանցից ամենակարեւորը Վուլկանեշտի-Քիշնեւ էլեկտրահաղորդման գիծն է, որը թույլ կտա էլեկտրաէներգիայի մատակարարումներ իրականացնելիս՝ շրջանցել Մերձդնեստրը եւ երկրին օժտել էներգետիկ հոսքերի նկատմամբ ավելի մեծ վերահսկողությամբ։
Զուգահեռաբար աշխատանքներ են ընթանում Սուչավա-Բելցի եւ Ստրաշենի-Ղուտիցանի էլեկտրահաղորդման գծերի վրա, որոնք կբարձրացնեն փոխանցման հզորությունը եւ ցանցի դիմակայունությունը: Նախատեսվում է նաեւ նոր կապ Ուկրաինայի հետ, որը թույլ կտա ավելի ճկուն կառավարել էլեկտրաէներգիայի հոսքերը տարածաշրջանում եւ անհրաժեշտության դեպքում կստեղծի երկու երկրների միջեւ էլեկտրաէներգիայի հակադարձ ներմուծման եւ արտահանման հնարավորություն:
Այս առանցքային նախագծերի իրականացումը, ինչպես նաեւ շրջանային ջեռուցմանը անցնելուն եւ հանրային ու բնակելի շենքերի էներգաարդյունավետության բարելավմանն ուղղված այլ նախագծերի իրականացումը կապված է եվրոպական եւ ամերիկյան ֆինանսավորման հետ, իսկ ավարտի ժամկետները տատանվում են 2030-ից 2032 թվականների միջեւ։ Միեւնույն ժամանակ, դեռեւս առկա են մի շարք ոչ տեխնիկական խնդիրներ, այդ թվում՝ միջազգային գների անկայունությունը եւ էներգետիկայի ոլորտում կիբեռանվտանգության բարելավման անհրաժեշտությունը։
Անվտանգություն եւ չեզոքություն՝ պատերազմի ստվերում
Մոլդովայի անվտանգությունը սերտորեն կապված է նրա էներգետիկ ենթակառուցվածքների հետ։ Մերձդնեստրը շրջանցող եւ Ռումինիային միացնող էլեկտրահաղորդման նոր գծերի կառուցումը դիտվում է որպես «տարածաշրջանային անվտանգության» գործողություն, որը նաեւ թույլ է տալիս Ուկրաինային հավասարակշռել իր էներգետիկ հոսքերը Մոլդովայի էլեկտրացանցի միջոցով։
Սակայն երկրի անվտանգության հարցն ավելի լայն է եւ անբաժանելիորեն կապված է նրա եվրոպական ինտեգրման ձգտումների եւ Արեւելյան Եվրոպայում Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժումից հետո փոփոխված աշխարհաքաղաքական իրականության հետ։ 2022 թվականից ի վեր տարածաշրջանի անվտանգության ճարտարապետությունը հիմնարար կերպով փոխվել է, եւ Մոլդովան հայտնվել է խոցելի դիրքում Ուկրաինայի հետ իր 1200 կմ ձգվող սահմանի պատճառով։
Գենադի Կոժոկարուն: Լուսանկարը՝ Ghenadie Cojocaru/LinkedIn
Նոր իրականությունը պահանջում է հարմարվողականություն: Իր նոր պաշտպանական ռազմավարություններում Մոլդովան շեշտը դնում է տեխնոլոգիական զարգացման եւ զինված ուժերի համապարփակ արդիականացման վրա՝ զուգորդված քաղաքական պլանավորման ավելի բարձր մակարդակի հետ: Սակայն այս ամենը թանկ արժե:
Մոլդովայի պաշտպանության նախարարության պետական քարտուղար Գենադի Կոժոկարուն բացատրում է, որ պատմականորեն երկիրը պաշտպանությանը հատկացրել է իր ՀՆԱ-ի ընդամենը 0.3%-ը, հետագայում այդ գումարը բարձրացել է մինչեւ 0.6%, եւ կառավարության նպատակն է մինչեւ 2030 թվականը հասցնել այն ՀՆԱ-ի 1%-ին։
Մոլդովայի զինված ուժերի արդիականացմանն օժանդակում է նաեւ ԵՄ-ն՝ Խաղաղության եվրոպական հիմնադրամի եւ Միության պաշտպանական համագործակցության շրջանակի՝ PESCO-ի միջոցով: Մեկ այլ առանցքային ռազմավարական գործընկեր է ԱՄՆ-ը, որն ապահովում է ուսուցում իր ռազմական ակադեմիաներում եւ սերտ համագործակցություն Հյուսիսային Կարոլինայի Ազգային գվարդիայի հետ։
Մի կողմից, Մոլդովան ունի գործընկերներ, մյուս կողմից, սակայն, 1994 թվականի Սահմանադրության համաձայն, երկիրը պահպանում է «չեզոքություն», ինչը նշանակում է, որ Մոլդովան չի կարող մասնակցել ռազմական դաշինքների կամ թույլատրել օտարերկրյա զորքերի տեղակայումը իր տարածքում։
«Ըստ էության, սա մեզ խոչընդոտում է միանալ որեւէ ռազմական դաշինքի: Մեր Սահմանադրության 11-րդ հոդվածի նպատակն էր դուրս բերել ռուսական զորքերը Մերձդնեստրից եւ խուսափել մեր մասնակցությունից Ռուսաստանի գլխավորած նախկին խորհրդային հանրապետությունների ռազմական դաշինքին: Այսօր այս սկզբունքը խախտող միակ երկիրը Ռուսաստանն է, քանի որ Մերձդնեստրի տարածքում անօրինականորեն տեղակայված են ռուսական ստորաբաժանումներ»,— բացատրում է Կոժոկարուն:
Նրա խոսքով՝ սահմանադրությամբ ամրագրված չեզոքության սկզբունքը ռուսամետ ընդդիմադիր խմբերի կողմից օգտագործվում է որպես պատրվակ՝ բանակի արդիականացման համար միջազգային համագործակցության ձգտման մեջ իշխող ուժի դեմ մեղադրանքներ առաջադրելու պատրվակով։
«2017 թվականին Սահմանադրական դատարանը մեկնաբանեց այս հոդվածը եւ նշեց, որ չեզոքությունը չի նշանակում մեկուսացում»,- բացատրում է պետքարտուղարը։
Նրա խոսքով՝ իր երկիրն իրավունք ունի անել ամեն ինչ, ինչ անհրաժեշտ է իր չեզոքությունը պաշտպանելու համար, այդ թվում՝ բարելավել իր պաշտպանական կարողությունները՝ օգտագործելով անհրաժեշտ ռեսուրսները։
«Չեզոք երկրները դաշնակիցներ չունեն իրենց ինքնիշխանության եւ արժեքների համար պայքարի գործում. նրանք չունեն ՆԱՏՕ-ի պայմանագրի 5-րդ հոդվածի պաշտպանությունը: Այս առումով, պաշտպանության նախարարությունում մեր կողմից իրականացվող բոլոր գործընթացները նպատակաուղղված են մեր պաշտպանական կարողությունների բարելավմանը»,- նշում է Գենադի Կոժոկարուն:
Մերձդնեստրի խնդրի լուծումը՝ խաղաղ եւ տնտեսական
Իր պաշտպանական կարողությունների ամրապնդումից զատ, Մոլդովան բախվում է մեկ այլ կարեւոր անվտանգային խնդրի՝ Մերձդնեստրի թնջուկի լուծման մարտահրավերի հետ։ Դնեստր գետի եւ Ուկրաինայի հետ սահմանի միջեւ ընկած նեղ հողաշերտը, որը զբաղեցնում է երկրի տարածքի 11%-ը, միջազգայնորեն ճանաչված է որպես Մոլդովայի Հանրապետության մաս։ Սակայն 1990-1992 թվականներից այն վերահսկվում է «Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության» կողմից, որը նույնիսկ Ռուսաստանը չի ճանաչում։ Այնուամենայնիվ, այնտեղ տեղակայված է մոտ 1500 ռուս զինծառայող։ Սա, մի կողմից, թույլ է տալիս Ռուսաստանին պահպանել ռազմական ներկայությունը տարածաշրջանում, մյուս կողմից՝ բարդացնում է երկրի եվրոպական ինտեգրումը եւ նրա անվտանգության շուրջ բանավեճը։
Ադրիան Էրմուրաչին: Լուսանկարը՝ IPRE
Մոլդովայի պաշտոնական դիրքորոշումն այն է, որ հակամարտությունը կարող է լուծվել բացառապես խաղաղ ճանապարհով՝ ժողովրդավարության եւ մարդու իրավունքների եվրոպական արժեքների համաձայն: Մինչ այդ, մոլդովացի 300 զինծառայողներ շարունակում են ամեն օր ծառայություն տանել այսպես կոչված «Անվտանգության գոտում»՝ կայունությունը պահպանելու եւ սրացումը կանխելու համար։
Այնուամենայնիվ, հարցի լուծումը շատ հեռու չի թվում, եւ այն կարծես թե կարող է տեղի ունենալ տնտեսական միջոցներով: Տնտեսական առումով Մերձդնեստրը ավելի ու ավելի կախված է դառնում Քիշնեւից եւ եվրոպական շուկայից։
Փորձագետների կարծիքով՝ չճանաչված հանրապետությունում բնակվողների մոտ 90%-ն ունի Մոլդովայի քաղաքացիություն, որից նրանք ակտիվորեն օգտվում են, այդ թվում՝ այսպես կոչված «ռուսական ստորաբաժանումների» զինվորների մեծ մասը։ Պնդում կա, որ Մերձդնեստրում ապրող բնակչության կեսից ավելին ամեն օր աշխատանքի է գնում Մոլդովայում:
«Մերձդնեստրի հետ հարաբերությունները, հավանաբար, կկարգավորվեն միջնաժամկետ կամ երկարաժամկետ հեռանկարում: Մերձդնեստրը Ռուսաստանի համար առաջնահերթություն չէ: Սա ակնհայտ է։ Հակառակ դեպքում նրանք աջակցություն կունենային, բայց չունեն: Նրանք մատակարարում են գոյատեւելու համար բավարար քանակությամբ գազ, բայց ոչ այնքան, որ բավարար կլիներ տնտեսական զարգացման, աշխատատեղերի ստեղծման կամ կյանքի լավ որակի ապահովման համար»,- ասում է Եվրոպական քաղաքականության եւ բարեփոխումների ինստիտուտի (IPRE) ծրագրի ղեկավար Ադրիան Էրմուրաչին։
«Ես չգիտեմ՝ Ռուսաստանի տնտեսությունն է այդքան վատ վիճակում, թե Մերձդնեստրն այլեւս առաջնահերթություն չէ։ Կարելի է միայն ենթադրություններ անել»,- հավելում է նա։
Գիտնականի խոսքով՝ չճանաչված հանրապետության արտահանման ավելի քան 80%-ի ուղղությունը ԵՄ-ն է, այլ ոչ թե Ռուսաստանը կամ այլ երկրներ։ Հաշվի առնելով տվյալները, որոնք ցույց են տալիս, որ մինչեւ 2035 թվականը ԵՄ արտահանման մասնաբաժինը կկազմի Մոլդովայի ընդհանուր արտահանման 67.5-68.1%-ը, սա նշանակում է, որ Մերձդնեստրն ավելի լավ է ինտեգրված եվրոպական շուկային, քան Մոլդովայի Հանրապետությունն ինքը։
Հիբրիդային ճակատ. ապատեղեկատվություն, փող եւ ազդեցության ցանցեր
Իսկ մինչդ այդ Մոլդովան վերածվել է Ռուսաստանի հիբրիդային պատերազմի փորձադաշտի։
«Կարծում եմ՝ Մոլդովան կարող է լավ օրինակ ծառայել, թե ինչպես է այն կարողանում դիմակայել եւ դիմադրել Ռուսաստանի միջամտությանը»,- ասում է հանրային քաղաքականության վերլուծության, կառավարման մշտադիտարկման եւ ապատեղեկատվության դեմ պայքարի ոլորտներում մասնագիտացած WatchDog հասարակական կազմակերպության թիմի անդամ Սերգիու Տոֆիլատը։
WatchDog-ի տվյալների համաձայն՝ Ռուսաստանի ֆինանսական միջամտության մասշտաբները հսկայական են երկրի տնտեսության համար։ ՀԿ-ն պնդում է, որ միայն 2024 թվականի ընտրությունների շրջանում Ռուսաստանը ծախսել է ավելի քան 250 միլիոն եվրո՝ երկրի քաղաքական գործընթացների վրա իր ազդեցությունն ուժեղացնելու համար։ Այդ գումարը հավասար է Մոլդովայի ՀՆԱ-ի 1.5%-ին։
Սերգիու Թոֆիլատ։ Լուսանկարը՝ Infotag.md
«2024 թվականի նախագահական ընտրությունների եւ ԵՄ հանրաքվեի ժամանակ 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար է ծախսվել ապատեղեկատվության վրա», — պնդում է Տոֆիլատը։
Այս ապատեղեկատվության գործիքներից է բնակչության որոշակի խմբերի շրջանում կոնկրետ կեղծ նարատիվների տարածումը՝ հիմնվելով նրանց շահերի եւ վախերի վրա: Ռուսական նարատիվները տարածելու համար աշխատում են տրոլ-ֆերմաներ եւ ֆեյսբուքյան կեղծ էջերի ու TikTok հաշիվների ցանցեր՝ ավելի ու ավելի հաճախ արհեստական բանականության կողմից կառավարվող: Տեղական ինֆլյուենսերները, որոնք նախկինում քննարկում էին խոհարարությունը, մեքենաները կամ գեղեցկությունը, նույնպես դառնում են ընտրություններին վերաբերող քաղաքական թեմաներով ապատեղեկատվության տարածողներ:
Հիմնական նպատակը մնում է նույնը՝ վարկաբեկել պետական ինստիտուտները եւ խոչընդոտներ ստեղծել երկրի՝ դեպի Եվրոպա ճանապարհին։
«Ներկայումս հետաքննություն է ընթանում առ այն, թե ինչպես է Իլան Շորը [մոլդովացի օլիգարխ եւ ռուսամետ քաղաքական գործիչ, որը համարվում է Մոլդովայի ռուսամետ քաղաքական ցանցերի առանցքային դեմքերից] ֆինանսավորել իր չարամիտ գործունեությունը եւ գումար փոխանցել իր կուսակցության անդամներին։ Խոսքը ամսական 25-ից 30 միլիոն դոլարի մասին է», — ընդգծում է նա։
Խնդրո առարկա հետաքննությունը վարել է «Զիարուլ դե Գարդե»-ն։ Այն բացահայտել է, թե ինչպես է Իլան Շորի ցանցն օգտագործել կազմակերպված կառույցները Մոլդովայի Հանրապետությունում ընտրական գործընթացների վրա ազդելու համար՝ անօրինական ֆինանսավորման, վճարովի ակտիվիստներին մոբիլիզացնելու, ապատեղեկատվություն տարածելու եւ ձայներ գնելու միջոցով:
Լրատվամիջոցի ծպտյալ լրագրողները բացահայտել են մասնակիցների հավաքագրման, մանիպուլյատիվ հաղորդագրություններ տարածելու եւ երկրի եվրոպական ուղու դեմ ուղղված ու Շորի հետ կապված թեկնածուներին աջակցելու գործողությունները համակարգելու մեխանիզմներ։
Ըստ փորձագետների՝ ուժեղացված վերահսկողության պատճառով Ռուսաստանը ստիպված է օգտագործել ոչ ավանդական մեթոդներ՝ նման գործողությունները ֆինանսավորելու համար երկիր գումար բերելու նպատակով: Այս մեթոդները տատանվում են մարդկանց Ռուսաստան անօրինական տեղափոխումից եւ այնուհետեւ նրանց 10,000 դոլարից պակաս կանխիկ գումարով վերադարձից՝ հայտարարագրումից խուսափելու համար, մինչեւ Մոլդովայի 140,000-ից ավելի քաղաքացիների համար բանկային հաշիվներ բացելը, որոնց միջոցով նրանք ամսական վճարումներ են ստանում ռուբլով, եւ կրիպտոարժույթ օգտագործելը՝ ակտիվիստներին վճարելու համար։
Այս համատեքստում, 2023 թվականին նախագահ Մայա Սանդուի նախաձեռնությամբ ստեղծված Ռազմավարական հաղորդակցության եւ ապատեղեկատվության դեմ պայքարի կենտրոնի նման հաստատությունները, ինչպես նաեւ քաղաքացիական հասարակության հատվածը պայքարում են ապատեղեկատվության դեմ եւ փորձում են հակազդել արտաքին միջամտությանը եւ հասարակությունն ավելի դիմակայուն դարձնել մանիպուլյացիաների նկատմամբ։
Պլան Բ. հնարավո՞ր է արդյոք վերամիավորումը Ռումինիայի հետ
Մոլդովայի եւ Ռումինիայի միջեւ միության հնարավորությունը պարբերաբար երեւան է եկել հասարակական եւ քաղաքական քննարկումներում 1991 թվականից ի վեր, երբ Մոլդովան հռչակեց իր անկախությունը: Հիմնվելով երկու երկրների միջեւ առկա ընդհանուր պատմական, մշակութային եւ լեզվական կապերի վրա՝ գաղափարը կրկին քննարկվում է երկրի եվրոպական ինտեգրման եւ Ուկրաինայում պատերազմից բխող անվտանգային սպառնալիքների համատեքստում:
Նույնիսկ երկրի նախագահ Մայա Սանդուն է հայտարարել, որ անձամբ ինքը կաջակցի Ռումինիայի հետ միավորմանը, բայց, միեւնույն ժամանակ, ընդգծել է, որ սա պաշտոնական պետական քաղաքականություն չէ, եւ որ նման որոշում կարող են կայացնել միայն Մոլդովայի Հանրապետության քաղաքացիները։
Չնայած ոմանք հնարավոր վերամիավորումը դիտարկում են որպես Եվրոպական միությանը միանալու «Պլան Բ», նման քայլին աջակցող հանրային մեծամասնություն չկա։
«Միավորման կողմնակիցները կազմում են Մոլդովայի բնակչության մոտ 35%-ը։ Որոշ հարցումներ ցույց են տալիս 40%, բայց ես կասկածամիտ եմ։ Մոտ 10%-ը կողմնորոշված չէ։ Ակնհայտ է, որ մարդկանց 50%-ն ասում է. «Ո՛չ, եթե ես քվեարկելու լինեմ, կքվեարկեմ Ռումինիայի հետ միավորման դեմ»,- պնդում է Ադրիան Էրմուրաչին։
Վերջինս նաեւ ասում է, որ կարեւոր է տարբերակել եվրոպական ինտեգրման կողմնակիցներին Ռումինիայի հետ միավորման կողմնակիցներից։ Շատ քաղաքացիներ աջակցում են դեպի ԵՄ տանող ուղուն, բայց չեն ցանկանում վերամիավորում։
Երկրի իրատեսական նպատակը մնում է Եվրոպական միությանը որպես անկախ պետություն միանալը։ Այնուամենայնիվ, չի կարելի բացառել, որ եթե շարունակվող պատերազմն ավարտվի Ուկրաինայի համար անբարենպաստ կերպով, իսկ Մոլդովան դեռեւս միացած չլինի ԵՄ-ին, «պլան Բ»-ի աջակցությունը կարող է աճել, եւ այն իրականում կարող է լինել կենսունակ տարբերակ։
Նույնիսկ եթե Մոլդովայում վերջապես հասնեն նման համաձայնության, Ռումինիան նույնպես պետք է որոշում կայացնի։ Սա բարդ կլինի, քանի որ որոշումն իրավական հետեւանքներ կունենա Ռումինիայի՝ ՆԱՏՕ-ին եւ ԵՄ-ին անդամակցության մասով, մասնավորապես՝ այդ դաշինքներին նոր տարածքներ ավելացնելու հարցի վերաբերյալ։ Անորոշ է նաեւ, թե արդյոք ռումինական հասարակությունը կաջակցի, քանի որ շատերը կարծում են, որ Մոլդովան բեռ կլինի երկրի տնտեսության համար եւ անվտանգային խնդիրներ կառաջացնի։
Առաջին բանակցային գլուխների բացումը չի նշանակում բարեփոխումների ավարտ. սա լոկ Մոլդովայի եվրոպական ուղու ամենաբարդ փուլի սկիզբն է։ Երկիրը դեռեւս բախվում է օրենքի գերակայության, էներգետիկ կայունության, անվտանգության եւ արտաքին ազդեցությանը հակազդելու հետ կապված մարտահրավերների։ Այնուամենայնիվ, 1991 թվականին անկախության հռչակումից ի վեր առաջին անգամ երկրի եվրոպական հեռանկարը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես քաղաքական նպատակ, այլեւ որպես իրատեսական եւ աստիճանաբար իրագործելի ծրագիր, որն աջակցություն է ստանում ինչպես Բրյուսելի, այնպես էլ Մոլդովայի հասարակության մեծամասնության կողմից։
Հեղինակ՝ Դեսիսլավա Կոլեվա
Հոդվածի բնօրինակը հրապարակվել է Mediapool-ում՝ բուլղարերեն լեզվով։
Սույն հոդվածը պատրաստվել է դեպի Քիշնեւ մամուլի այցից արդյունքներով, որը կազմակերպվել էր Եվրոպական միության կողմից ֆինանսավորվող EUNEIGHBOURS EAST ծրագրի կողմից։
