Ամուլսարի հանքավայրի շահագործումը իսկապես բնապահպանական հարց չէ, այլ զուտ քաղաքական. «Ժամանակ»

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկած լուծումը հետևյալն է. ստեղծել հանձնաժողով, որը կտա երկու հարցի պատասխան՝ արդյո՞ք Ամուլսարի շահագործումը իսկապես կբերի ջրերի աղտոտմանը և կվտանգի Ջերմուկի՝ որպես առողջարանային և զբոսաշրջային քաղաքի բնականոն կենսագործունեությունը: Փաշինյանն ասում է, որ Ամուլսար իր այցը օգնեց հասկանալու, որ կառավարությունը պետք է գտնի այս երկու հարցերի պատասխանը: Բայց մի՞թե այս երկու հարցերի պատասխանից ինչ-որ բան փոխվում է, եթե անգամ այդ պատասխանները միանգամայն արդար են և օբյեկտիվ:

Ամենահավանական պատասխանը կարող է լինել այն, որ ոսկու հանքավայրի աշխատանքը հանգեցնելու է բնապահպանական աղետի՝ թունավորելով ինչպես ստորգետնյա, այնպես էլ վերգետնյա ջրային պաշարները, իսկ Ջերմուկը առողջարանային քաղաքից վերածվելու է բնապահպանական աղետի գոտու, ինչպես օրինակ՝ Ալավերդին է կամ Քաջարանը: Ի՞նչ է, այդ դեպքում Հայաստանի ստանձնած միջազգային պարտավորությունները ենթակա՞ են վերանայման: Դժվար թե, որովհետև ցանկացած մետաղական հանքավայրի շահագործում իր հետ բերում է բնապահպանական ռիսկեր՝ լինի դա ԱՄՆ-ում, թե Չինաստանում: Խոշոր կորպորացիաների և հանքարդյունաբերողների համար չկա բնապահպանություն, մարդու առողջություն և նման այլ սենտիմենտալ հասկացություններ, այլ կա ֆինանսական հաշվարկ: Մարդկանց և բնությանը պատճառված վնասի, այսպես կոչված, փոխհատուցման գումարը ևս մտնում է այդ հաշվարկի մեջ:

Երբ նրանք Հայաստանի իշխանությունների հետ պայմանագիր են կնքել և ստացել են հանքավայրը շահագործելու թույլտվություն, բոլոր այդ հաշվարկները եղել են: Այնպես որ, եթե կառավարական հանձնաժողովը որոշի, որ բնապահպանության առումով հանքավայրի շահագործումը վտանգավոր է, միևնույն է՝ Հայաստանը պարտավորված է լինելու հայտնվել միջազգային արբիտրաժային դատարանում և վճարել «Լիդիանի» կորուստները:

Մյուս տարբերակն այն է, որ հանձնաժողովը կարող է որոշել, որ Ամուլսարի շահագործումը բնապահպանական աղետի չի հանգեցնի: Իհարկե, բնությանը որոշակի վնաս կպատճառվի, ի վերջո խաթարվելու է այն բնական միջավայրը, որը եղել է մինչև հանքի շահագործման համար անհրաժեշտ աշխատանքները սկսելը, բայց «Լիդիան Արմենիան» օգտագործելու է հանքաքարից ոսկու կորզման այնպիսի տեխնոլոգիաներ, որոնք նվազագույնի են հասցնելու բնապահպանական ռիսկերը: Այնպես որ, հանքավայրի հարակից գյուղերի բնակիչների առողջությանը ոչ մի վտանգ չի սպառնում, իսկ Ջերմուկը կարող է զարգանալ որպես առողջարանային և զբոսաշրջային քաղաք: Այդ դեպքում կառավարությունը պետք է կոչով դիմի բնապահպաններին և ցուցարարներին՝ դադարեցնել բողոքի գործողությունները և թույլ տալ, որ «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունը շարունակի հանքավայրի շահագործումը:

Այս տարբերակը ևս համոզիչ չի թվում, որովհետև հանքավայրի շահագործման անվտանգ լինելու մասին եզրակացությունը չի կարող բավարարել ո՛չ բնապահպաններին, ո՛չ էլ շրջակա բնակավայրերի բնակչությանը, ովքեր համոզված են հակառակում, և ոչ մի հանձնաժողովի եզրակացություն նրանց դիրքորոշումը չի փոխի: Նման որոշումը կբերի նրան, որ ցուցարարները անվստահությամբ կլցվեն կառավարության նկատմամբ, և կառավարությունը ստիպած կլինի գնալ բռնության, հանքավայր տանող ճանապարհները բացելու է՝ «Լիդիանի» համար գործունեության անհրաժեշտ պայմաններ ապահովելու համար, միայն թե ձեռքի տակ ունենալով հանձնաժողովի եզրակացությունը:

Այնպես որ, Ամուլսարի հանքավայրի շահագործումը իսկապես բնապահպանական հարց չէ, այլ զուտ քաղաքական: Կառավարությունը պետք է քաղաքական որոշում կայացնի՝ ճնշե՞լ մի քանի հարյուր բողոքավորների և ապահովել հանքավայրի շահագործումը, թե՞ բավարարել ցուցարարների պահանջը, դադարեցնել հանքավայրի շահագործումը և մի քանի հարյուր միլիոնի տուգանք վճարել: Հնարավոր է, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ինքն էլ չունի այս հարցի պատասխանը, և հանձնաժողով ստեղծելը ժամանակ շահելու նպատակ ունի, մինչև որ կկարողանա կողմնորոշվել:

Ավետիս ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Ժամանակ» օրաթերթի այսօրվա համարում