ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում իր ելույթում ԻԻՀ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը, կտրականապես մերժելով ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի դեմ գործադրվող ճնշումներն ու սպառնալիքները, ընդգծեց Իրանի պատրաստակամությունը բանակցությունների համար։ Նա հռետորական ոճով հայտարարեց, որ Թեհրանը միայն իր պայմաններն է դիտարկում որպես պատերազմի ավարտի լուծում և պահանջում է հակառակորդի կողմից Իրանի դեմ ուղղված ռազմական հարձակումների և ծովային պաշարման դադարեցումը, տնտեսական ճնշման մեղմացումը և ակտիվների ազատումը։ Նրա խոսքերով՝ Հորմուզի նեղուցը նույնպես բանակցությունների կարևոր առանցք է, և Թեհրանի ու Վաշինգտոնի միջև դիվանագիտական շփումները դեռևս շարունակվում են։
Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև տնտեսաքաղաքական և ռազմական պատերազմը շարունակվում է, և կողմերից ոչ մեկը նահանջի որևէ նշան չի ցուցաբերում։ Ե՛վ Վաշինգտոնը, և՛ Թեհրանը սպասում են, որ մյուս կողմն առաջին քայլը կանի նահանջի, բայց երկու կողմերին էլ կարգավորող քաղաքական և անվտանգության տրամաբանությունը նահանջը դարձրել է ավելի թանկ, քան հակամարտությունը շարունակելը։
ԱՄՆ-ում Թրամփը բախվում է աճող քաղաքական և ֆինանսական ծախսերի, իսկ Իրանը նույնպես տնտեսական ծանր պայմաններում է գտնվում, և օրավուր սեղմվում է նրա շուրջ մեկուսացման և տնտեսական ճնշման օղակը, սակայն Իրանը միաժամանակ շեշտը դնում է ռազմական զսպման քաղաքականության ուժեղացման վրա։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում վառելիքի գնի կտրուկ աճը, տնտեսական ճնշումը, հասարակական կարծիքը և հատկապես պատերազմի ֆինանսավորման հարցում ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի ճնշումը կարող են ավելի շատ ազդել հակամարտության ապագայի վրա, քան մարտադաշտի զարգացումները։
Մյուս կողմից, Թեհրանը պատերազմը դիտարկում է որպես իր ռազմական և անվտանգության գոյատևման հարց։ Եթե պատերազմն ավարտվի առանց արդյունավետ զսպման միջոց ստեղծելու, Իրանը կարող է մտահոգություններ ունենալ, որ Միացյալ Նահանգները կամ Իսրայելը ապագայում կրկին կհարձակվեն իր վրա։ Պետք է ասել, որ պատերազմի ֆինանսական արժեքը մեծանում է երկու կողմերի համար էլ։
Կարդացեք նաև
Այս համատեքստում Հորմուզի նեղուցի վրա ճնշումը և Բաբ ալ-Մանդաբում տեղի ունեցող զարգացումները դարձել են պատերազմի՝ հակամարտության երկու կողմերի համար էլ ծախսերը մեծացնելու գործիքներ։ Էներգետիկ ուղիների խափանումը կարող է բարձրացնել նավթի, վառելիքի, տրանսպորտի և սպառողական ապրանքների գները՝ տևական տնտեսական ճնշում գործադրելով ամերիկյան և իրանական հասարակության վրա։
Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում ունեցած ելույթի կարևորագույն կետերից մեկը Հորմուզի նեղուցի ապագան էր։ Մասուդ Փեզեշքիանը ընդգծեց, որ Իրանը չի կարող թույլ տալ, որ այս կենսականորեն կարևոր ջրային ճանապարհը դառնա Իրանի դեմ օգտագործվող զենքի փոխանցման ուղի։ Այս համատեքստում Թեհրանը հայտարարել է, որ եթե իր պայմանները կատարվեն, կարճաժամկետ հեռանկարում հնարավոր է Հորմուզի նեղուցը վերաբացել։
Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը կտրականապես հերքել է, որ Թեհրանը ցանկանում է միջուկային զենք ունենալ՝ միաժամանակ պնդելով, որ Իրանը պատրաստ է ներկայացնել իր միջուկային ծրագիրը միջազգային ստուգման։ Այս մասին Իրանի նախագահը նշել է Fox News-ի «Հատուկ ռեպորտաժ» հաղորդմանը տված բացառիկ հարցազրույցի ժամանակ։
Փեզեշքիանը կրկին հաստատել է, որ Իրանը չի ցանկանում, որ պատերազմը շարունակվի։ Նա միաժամանակ մեղադրել է Իսրայելին հակամարտությունը հրահրելու համար։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում իրանական և ամերիկյան կողմերի ներկայացուցիչների դռնփակ նիստերի ժամանակ տեղի ունեցած որոշ չհաստատված պայմանավորվածությունների ներքո և լրագրողների ու փորձագետների խմբի հետ հանդիպման ժամանակ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչին հայտարարել է. «Իրանը Թրամփի վարչակազմին է փոխանցել մի առաջարկ, որի համաձայն՝ Հորմուզի նեղուցը կվերաբացվի, իսկ լայնածավալ պատերազմի դադարեցման շուրջ բանակցությունները կվերսկսվեն յոթ օրվա ընթացքում»։
Իրանի ԱԳ նախարարի խոսքով՝ ներկայիս առաջարկը նման է փոխըմբռնման հուշագրին, որը կողմերը համաձայնեցրել են հունիսին։ Ըստ դրա՝ ԱՄՆ-ն պետք է յոթ օրվա ընթացքում որոշակի պայմաններ կատարի՝ բանակցությունները վերսկսելու և նեղուցը վերաբացելու համար։
Իրանի ԱԳ նախարարը հայտարարել է, որ իրենք սպասում են Վաշինգտոնի պատասխանին և նշել է, որ Թեհրանը չի շտապում, սակայն կարծում է, որ ավելի լավ կլիներ, եթե ԱՄՆ-ն համաձայներ, և բանակցությունները վերսկսվեին մինչև նոյեմբերի սկզբին կայանալիք ԱՄՆ Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունները։
Միևնույն ժամանակ, իրանցի և ամերիկացի պաշտոնյաների խոսքերը ցույց են տալիս, որ դեռևս զգալի անջրպետ կա երկու կողմերի քաղաքական ընկալումների և դիվանագիտական լեզվի միջև։ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն ընդգծել է համաձայնության հասնելու դժվարին ու երկար ճանապարհը, և միաժամանակ Վաշինգտոնի հաշվարկներում առկա են տարբեր տարբերակներ, այդ թվում՝ ռազմական տարբերակը։
Ի տարբերություն, Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը Գլխավոր ասամբլեայում իր ելույթում փորձեց Իրանից ներկայացնել մի այլ պատկեր, որտեղ Թեհրանը, ընդգծելով դիվանագիտության, բանակցությունների և երկրի պաշտպանության պատրաստակամությունը, նաև շեշտում է պատժամիջոցներին դիմադրելը և իր դիրքորոշումները պահպանելը։ Իր ելույթում Մասուդ Փեզեշքիանը փորձեց հավասարակշռություն հաստատել երկու հրամայականների միջև՝ առաջինը՝ ցույց տալ Իրանի պատրաստակամությունը բանակցելու և դիվանագիտական ուղիներ օգտագործելու, և երկրորդ՝ պահպանել դիմադրության դիրքորոշումը արտաքին ճնշման դեմ։ Այս ուղերձը կարող է նշանակել, որ Թեհրանը լիովին չի հրաժարվել բանակցություններից, այլ դեռևս շարունակում է դրանք պահպանել որոշակի շրջանակներում և Իսլամաբադում ավելի վաղ կայացած համաձայնագրի համաձայն։
Սակայն Վաշինգտոնի դիրքորոշումը ցույց է տալիս, որ Միացյալ Նահանգները պարզապես չի ձգտում վերադառնալ անցյալի միջուկային համաձայնագրի շրջանակներին և հարցը հետապնդում է ավելի լայն համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, ամերիկացի մի պաշտոնյա ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում լրագրողներին հայտնել է, որ ԱՄՆ-ն «դրական և կառուցողական բանակցություններ է վարում՝ երրորդ անձանց միջնորդությամբ»։
«Միացյալ Նահանգները շատ ուժեղ դիրքերում է՝ վերահսկելով Հորմուզի նեղուցը, ուստի մենք չենք շտապում։ Անցած գիշեր նեղուցով անցել է գրեթե 22 միլիոն բարել նավթ», – ասել է պաշտոնյան։
Վերջին հաշվով, ներկայիս փակուղին ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հակամարտության ավարտը պարտադիր չէ, որ նշանակի ռազմական պարտություն կողմերից մեկի համար։ Իրանը փորձում է ժամանակ շահել և ամրապնդել իր զսպման ուժը՝ մեծացնելով պատերազմի տարածաշրջանային և տնտեսական ծախսերը, մինչդեռ Թրամփի վարչակազմը փորձում է պահպանել հաղթանակի և ռազմական նվաճումների իր վարկանիշը՝ միևնույն ժամանակ փորձելով տարածաշրջանային և միջազգային կոալիցիաներ ձևավորելով պատերազմի շարունակման պարտականությունը փոխանցել իր դաշնակիցներին։
Թեհրանը, մի կողմից, փորձում է ցույց տալ բանակցությունների իր պատրաստակամությունը, մինչդեռ մյուս կողմից՝ պահպանում է իր կարմիր գծերը և ներքին նկատառումները։ Մյուս կողմից՝ Վաշինգտոնը խոսում է համաձայնագրի հնարավորության մասին, մինչդեռ մյուս կողմից՝ չի հանում Իրանի դեմ տնտեսաքաղաքական ճնշումը և ռազմական տարբերակները սեղանից։
Քաղաքական մեկնաբան և Իրանի հարցերով փորձագետ՝
ՍԱՀԱԿ ՇԱՀՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
Նկարազարդումը ստեղծվել է ԱԲ տեխնոլոգիայի միջոցով
