Կարճ խոսք պարոն Փաշինյանին. դոկտոր Էհսան Մովահեդիան
Պարոն Փաշինյանը՝ Հայաստանի վարչապետը, վերջերս հայտարարել է, որ Հայաստանը պատրաստ է Իրանի շուրջ իրավիճակի կարգավորումից հետո սկսել «Թրամփի ճանապարհային միջանցքի» (այսպես կոչված Զանգեզուրի կեղծ միջանցքի ամերիկյան տարբերակ) իրականացումը։
Պարոն Փաշինյանը պետք է ուշադրություն դարձնի, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի անհաջող հարձակումից հետո Իրանի դեմ տարածաշրջանում ձևավորվել է նոր կարգ՝ հիմնված Իրանի կամքի և ուժի վրա, որի հետևանքները արդեն տեսանելի են Հորմուզի նեղուցում և Պարսից ծոցում։ Ներկայիս իրավիճակի կարգավորումից հետո այս «իրանական կարգը» ամբողջ տարածաշրջանում կամրապնդվի։
Հետևաբար Իրանը, դասեր քաղելով 40-օրյա պատերազմի փորձից, չի թույլատրի ԱՄՆ-ի ներթափանցման կրկնությունը Կովկասում և ամերիկյան բազաների ստեղծումն ու ամրապնդումը Հայաստանում և Իրանի սահմանակից այլ տարածքներում՝ տնտեսական գործունեության անվան տակ։ Քանի որ այդ քայլերի նպատակը Իրանի և Հայաստանի սահմանը կտրելն ու Իրանի աշխարհաքաղաքական խեղդումն է։
Կարդացեք նաև
ԱՄՆ-ը փորձեց Իրանը հարավից շրջափակել ծովային ճանապարհով, սակայն ձախողվեց, և այժմ Իսրայելի հետ համագործակցությամբ Կովկասում նախաձեռնել է Իրանի ցամաքային շրջափակման ծրագիր։ Ալիևի կառավարությունը, փակելով Բաքվի ցամաքային սահմանները Իրանի հետ դեռ վեց տարի առաջ՝ կորոնավիրուսի պատրվակով, սկսել է այս գործընթացը, իսկ «Թրամփի ուղու» ստեղծումը նպատակ ունի այն ավարտին հասցնել։
Իրանը ցույց է տվել իր կամքը՝ պաշտպանելու իր անվտանգությունն ու անկախությունը, իսկ վերջին զարգացումները վկայում են, որ համակարգի ռազմավարական համբերությունը ավարտվել է։ «Թրամփի ուղու» ստեղծումը չի նշանակում այլ բան, քան Հայաստանի ինքնիշխանության թուլացում Սյունիքի մարզում, Հայաստանի հարավում ինքնության և ժողովրդագրական փոփոխություններ՝ ի շահ Բաքվի և Թուրքիայի, Հայաստանի և Կենտրոնական Ասիայի տեղական ռեսուրսների թալան՝ փոխհատուցելու համար ԱՄՆ-ի սահմանափակված հասանելիությունը այդ ռեսուրսներին Չինաստանի միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի վերածումը ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի բախման հարթակի և Հայաստանի ժողովրդի զոհաբերումը։
Հուսանք, որ Հայաստանը դասեր կքաղի վերջին երկու ամիսներին Պարսից ծոցի տարածաշրջանում տեղի ունեցած իրադարձություններից և ընտրելով «դրական չեզոքության» քաղաքականությունը՝ կդառնա գրավիչ ազդեցության կենտրոն իր բոլոր հարևանների համար։
Երևանի համար օպտիմալ քաղաքականությունը ոչ թե Ռուսաստանից կախվածության վերականգնումն է, ոչ էլ ամբողջական մոտեցումը դեպի Արևմուտք, այլ՝ դրական չեզոքության դոկտրինը։
Դրական չեզոքությունը չի նշանակում անգործություն կամ թուլություն։ Դա ռազմավարություն է՝ հիմնված չորս սկզբունքների վրա՝ արտաքին ռազմական գերիշխանության բացակայություն, ինքնապաշտպանության վստահելի կարողությունների ձևավորում, հավասարակշռված դիվանագիտություն բոլոր ոլորտներում և տնտեսական առավելություններ տարբեր կողմերի համար։ Դրա դասական օրինակը Շվեյցարիան է։
Այս մոտեցումը արմատական շեղում չէ Երևանի ներկայիս ուղուց։ Հայաստանը արդեն դիվերսիֆիկացնում է իր արտաքին հարաբերությունները, զարգացնում է պաշտպանական համագործակցությունը Ֆրանսիայի և Հնդկաստանի հետ և պահպանում է հարաբերությունները Իրանի հետ՝ որպես միակ ոչ թշնամական հարավային միջանցք։ «Խաղաղության խաչմերուկ» գաղափարն էլ համահունչ է այս տրամաբանությանը․ դա հաղորդակցական նախագիծ է, ոչ թե աշխարհաքաղաքական կախվածություն։
Եթե ներկայիս ընթացքը շարունակվի և Հայաստանը վերածվի լարված աշխարհաքաղաքական հակամարտության ևս մեկ հենակետի, ապա նրա խոցելիությունը միայն կաճի և կբերի Ռուսաստանի ու Իրանի ճնշմանը։
Չեզոք Հայաստանը ավելի կայուն սահմանային կապի կետ է և կամուրջ՝ Արևելքի և Արևմուտքի միջև, որը քիչ հավանական է, որ վերադառնա Մոսկվայի ազդեցության ոլորտ։
Հայաստանին անհրաժեշտ է ճիշտ գործնական օրակարգ՝ պահպանել միասնականությունը, ուժեղանալ՝ զսպման կարողություններ ստեղծելով ընկեր երկրների, օրինակ՝ Իրանի հետ համագործակցությամբ, և իրական բարեփոխումներ իրականացնել։ Հուսանք, որ Հայաստանի կառավարությունը կընտրի ճիշտ ուղին։
Դոկտոր Էհսան Մովահեդյան
Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ, միջազգայնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, Թեհրանի ATU (Allameh Tabataba) համալսարանի դասախոս
