Հայաստանի հասարակության մի զգալի հատվածի համար այսօր կարևոր է ոչ միայն քաղաքական կարգախոսը, այլ այն հարցը, թե ով ունի իրական կառավարման փորձ։ Որովհետև ճգնաժամային իրավիճակներում ժողովուրդները սովորաբար ավելի մեծ ուշադրություն են դարձնում ոչ թե հուզական ելույթներին, այլ կառավարման կարողությանը։ Հենց այդ պատճառով էլ ընդդիմադիր դաշտում փորձառու պետական գործիչների ներկայությունը շատերի կողմից ընկալվում է որպես հնարավոր կայունության, կանխատեսելիության և պետական վերահսկելիության գործոն։
Առավել ևս, որ Հայաստանը այսօր գտնվում է չափազանց բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակում։ Եվրոպական միությունը փորձում է մեծացնել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում, Ռուսաստանը շարունակում է պահպանել իր ռազմավարական ներկայությունը, իսկ տարածաշրջանային հակասությունները շարունակում են մնալ բարձր մակարդակի վրա։ Այս պայմաններում Հայաստանի համար չափազանց կարևոր է ոչ թե մեկ բևեռի կոշտ կողմնորոշումը, այլ հավասարակշռված արտաքին քաղաքականությունը։
Հենց այստեղ է, որ փորձառու պետական մտածողության հարցը կրկին դառնում է առանցքային։ Հասարակության մի հատվածի կարծիքով, Հայաստանի համար այսօր անհրաժեշտ են այնպիսի առաջնորդներ, որոնք կարող են վարել հարաբերականորեն հավասարակշռված քաղաքականություն՝ պահպանելով ռազմավարական հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ և միաժամանակ զարգացնելով կապերը Եվրոպայի և արևմտյան կառույցների հետ՝ առանց երկիրը նոր ցնցումների ենթարկելու։
Սակայն այս հարցը միայն առանձին քաղաքական ուժերի կամ դեմքերի մասին չէ։ Այն շատ ավելի խորքային խնդիր է։ Հայաստանի հասարակությունը փաստորեն փորձում է պատասխանել մի կարևոր հարցի՝ արդյո՞ք երկիրը պետք է շարունակաբար ապրել հեղափոխական հուզականության և մշտական ներքին պայքարի մթնոլորտում, թե՞ ժամանակն է վերադառնալ ավելի հաշվարկված, փորձառու և պետական մտածողության վրա հիմնված կառավարման մոդելի
Քաղաքական ընտրությունը միշտ նաև մարդու ներքին վիճակի արտացոլումն է։ Եթե հասարակության մեջ գերակշռում են վախը, վիրավորվածությունը, կարճաժամկետ սպասումները և հուզական ազդեցությունները, քաղաքական համակարգը նույնպես սկսում է կառուցվել այդ տրամաբանությամբ։ Բայց եթե ժողովուրդը սկսում է արժևորել փորձառությունը, պատասխանատվությունը և պետական մտածողությունը, ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է նաև այլ քաղաքական մշակույթ։
Քրիստոնեական աշխարհայացքը մարդու ազատությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես իրավական, այլ նաև ներքին կարողություն՝ տարբերելու ճշմարտությունը կեղծիքից, պատասխանատվությունը՝ հարմարավետությունից, երկարաժամկետ ազգային շահը՝ պահի հուզական ազդեցությունից։ Եվ այս իմաստով ընտրությունները ոչ միայն քաղաքական գործընթաց են, այլ նաև բարոյական և հոգեբանական փորձություն հասարակության համար։
Այսօր Հայաստանի հասարակությունը կարծես ապրում է ներքին երկակիության մեջ։ Մի կողմից՝ կա հոգնածություն մշտական հակադրություններից, քաղաքական աղմուկից և անվերջ բևեռացումից։ Մյուս կողմից՝ կա վախ ապագայի նկատմամբ, անվստահություն և անորոշություն։ Այդ պայմաններում ժողովուրդը հաճախ սկսում է փնտրել այնպիսի առաջնորդների, որոնք կարող են ոչ միայն խոսել, այլ նաև վերականգնել կայունության և վերահսկելիության զգացումը։
Պատմությունը ցույց է տալիս, որ ճգնաժամային ժամանակներում ժողովուրդները սովորաբար վերադառնում են պետական փորձառության գաղափարին։ Պատերազմներից և ազգային ճգնաժամերից հետո շատ երկրներ վերականգնվել են այն ժամանակ, երբ կարողացել են ձևավորել ավելի պատասխանատու, փորձառու և երկարաժամկետ պետական մտածողություն ունեցող ղեկավարություն։ Հայ ժողովրդի պատմության մեջ ևս եղել են ժամանակներ, երբ ազգային գոյատևման հիմքը դարձել է ոչ միայն ռազմական ուժը, այլ նաև ներքին համախմբվածությունը, պատմական հիշողությունը և պետական պատասխանատվության գիտակցումը։ Այսօր Հայաստանի ընտրությունն էլ իր խորքում հենց այս հարցի շուրջ է՝ ինչպիսի՞ պետություն և ինչպիսի՞ առաջնորդություն է ուզում ժողովուրդը։ Քաղաքականություն, որը կառուցվում է մշտական բախման և կոշտ հակադրության վրա՞, թե՞ պետական մտածողություն, որը փորձում է վերականգնել կառավարման կանխատեսելիությունը, արտաքին քաղաքական հավասարակշռությունը և հասարակության ներքին կայունությունը։
Որովհետև իրականում ցանկացած ընտրության գլխավոր հարցը ոչ միայն այն է, թե ով կհաղթի։ Ավելի կարևոր հարցն այն է, թե ինչպիսի հասարակություն է դուրս գալու այդ ընտրություններից հետո՝ ավելի բևեռացված և հոգնա՞ծ, թե՞ ավելի հասուն և պատասխանատու։
Ռոլան ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
Տնտեսագիտության դոկտոր
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Փաստ» թերթի այսօրվա համարում։
