Հարցազրույց ռեժիսոր Դիանա Կարդումյանի հետ, ում հանդիպեցինք իր վերջին «Դիալոգներ» կարճամետրաժ ֆիլմի պրեմիերայից հետո
– «Դիալոգներ» ֆիլմի պրեմիերայի ժամանակ բազմամարդ դահլիճի առաջ հայտարարեցիք, որ չէիք ակնկալում, որ պրեմիերային 100-ից ավելի մարդ կգա: Ինչո՞ւ էիք այդքան թերահավատ:
-Ես թերահավատ չեմ: Ուղղակի այդքան մարդ չէինք հրավիրել, ես դրա համար էի ասում: Ես անձամբ մոտավորապես 160 հոգու էի հրավիրել, որոնցից 120-ը ասել էին, որ կգան, բայց հետո տեսա, որ նույնիսկ այդ մարդիկ չէին եկել: Մենք ցանկություն ունեինք ավելի շատ պրոֆեսիոնալ մարդկանց հրավիրելու, որովհետեւ հետաքրքիր կլիներ իմանալու՝ ոլորտում գործող մարդիկ ինչ կարծիք ունեն ֆիլմի մասին:
Որ տեսա այդքան մարդկանց, շատ էի ուրախացել եւ հետո հուզումնալից էր, քանի որ պատասխանատու գործ է:
– Իսկ հանդիսատեսի բուռն ծափահարություններից հետո ի՞նչ էիք զգում:
– Դատարկություն (ծիծաղում է-Ա.Ա): Քամվում ես, որովհետեւ էմոցիոնալ է շատ՝ բոլորը շնորհավորում են, ծաղիկներ են նվիրում, լավ խոսքեր են ասում: Հետո, երբ գիշերը տաքսիով գնում ես տուն ու նորից մտնում ես քո տուն, դուռը փակում ես ու մենակ ես մնում տան մեջ, հասկանում ես՝ երազի նման ինչ-որ բան էր, որ եկավ ու գնաց: Պահ էր, որ եկավ ու գնաց, բայց, ընդհանուր առմամբ, շարունակում ես քո ամենօրյա կյանքը: Մի բացառիկ օր ապրելու հնարավորություն է թե ֆիլմի եւ թե այն մարդու համար, ով ստեղծել է ֆիլմը:
– Հայ ռեժիսորների ֆիլմերը նայելով՝ հանդիսատեսի մի ստվար զանգված կա, որն անընդհատ փորձում է հանրաճանաչ ռեժիսորների ազդեցությունը գտնել, զուգահեռներ է տանում, փորձում է սխալներ գտնել:
– Ես էլ եմ դա նկատել: Մենք երբեք հանգիստ խղճով չենք գնում որեւէ ֆիլմ նայելու: Նույնիսկ «Դիալոգներ» ֆիլմի պրեմիերայի օրը ես զգում էի, որ որոշ մարդիկ եկել էին ինչ-որ բան ասելու: Շատ մարդիկ եկել էին ֆիլմը դիտելու, ֆիլմից հաճույք ստանալու ակնկալիքով էին եկել: Բայց որոշ մարդիկ պարտավորվածություն են զգում, որ անպայման պիտի կարծիք հայտնեն, եթե նույնիսկ դու նրանցից կարծիք չես հարցնում: Երբեմն չես ակնկալում եւ չես ուզում այդ կարծիքը լսել, բայց ուզում են պարտադրել: Եվ հիմնականում այդ կարծիքները իրենց մեջ ոչ մի կառուցողական բնույթ չեն կրում: Հիմնականում ոչ մի կոնստրուկտիվ կարծիք չի հնչում, ինչն իսկապես ցավալի է:
– Իսկ ֆիլմը նախապատմություն ունի՞, այսինքն՝ ֆիլմի հերոսներն իրական կյանքում կա՞ն:
– 2008-ին լիամետրաժ ֆիլմի սցենար էի գրում, ինձ համար շատ դժվար էր դիալոգ գրել ու հասկանալ՝ ինչպես կառուցել դա: Մեր ֆիլմերում միշտ կոնկրետ թեմա է, որը զարգանում է կամ չի զարգանում, եւ դիալոգները տվյալ թեմայի շրջանակներից դուրս չեն գալիս: Ու ինձ հետաքրքիր էր էքսպերիմենտ անել՝ փորձել կառուցել դիալոգներ: Մի գիշերվա մեջ գրեցի, ես ինքս էլ էի զարմացել: Ութ էջ ստացվեց, հետո դարձավ սցենար, բայց սկզբից ուզում էի հասկանալ՝ ինչպես լիամետրաժ ֆիլմի դերակատարները կարող են սկսել խոսել: Սա վարժություն էր, ինձ համար վարժություն էր եւ հետո դարձավ ֆիլմ:
– Ձեզ ի՞նչը կարող է ոգեշնչել: Ի՞նչը կարող է ստիպել, որ ֆիլմի սցենար գրեք:
– Ոչ մի բան: Այնքան դաժան է նստել ու սցենար գրել: Սա ստեղծագործական աշխատանք է, գլխիդ ոչ մեկը չկա եւ միակ բանը, որ քեզ կառավարում է, դու ես: Չէի ասի, ինչ-որ բան տեսնելուց ոգեշնչվում եմ: Ներքին մղում է լինում, հետո ժամանակի ընթացքում ինչ-որ մտքեր են կուտակվում, որոնք ձեւ են ստանում եւ դուրս են գալիս, բայց դա միանգամից չի լինում:
Ես պատկերացնում եմ՝ եթե հենց հիմա ոգեւորվեցի ու ինչ-որ բան գրեցի, կարող է երեք տարի հետո լինել: Երբ լիամետրաժ ֆիլմի սցենարի երկրորդ սեւագիր տարբերակի վրա էի աշխատում, տեսարանները գրում էի, մտքիս մեջ բոլոր պատկերները կային: Տան մեջ ճաշ էի եփում, մեկ էլ պատկերը գալիս էր: Շատ դեպրեսիվ ես դառնում, մեջդ մի բան փշրվում է: Ես անցել եմ այդ փորձությունը: Պետք է սպասել, բայց չթողնել, որ այդ եռման պրոցեսը մտնի մեջդ, որովհետեւ գիշերները քունդ կորցնում ես, ցերեկները աշխատելիս անընդհատ դրա վրա ես կենտրոնանում: Ուստի ես հիմա չեմ ոգեշնչվում (ծիծաղում է-Ա.Ա):
– «Դիալոգներ» ֆիլմին ի՞նչ ապագա է սպասվում: Ֆիլմը փառատոնային կյանք կունենա՞:
– Ես ասում եմ, որ կարելի է ներկայացնել փառատոներում, բայց թե կվերցնեն, չեն վերցնի, արդեն առանձին հարց է: Բազմաթիվ կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոներ կան, բայց ես հիմա անուններ նշել չեմ ուզում: Քանի ֆիլմը դեռ չեն վերցրել, դրա մասին խոսել չարժե:
– Մենակ մնալու ու մտածելու կարի՞ք ունենում եք:
– Երբ որ ես սցենարի վրա եմ աշխատում, մեր տանը ոչ մեկը չպիտի լինի… Իմ աշխատելու ժամանակ ոչ ոք չպիտի շարժվի: Ստեղծագործելու պահն ինձ համար շատ ինտիմ պրոցես է: Աշխատելու ժամանակ մենությունն ինձ շատ է պետք:
– «Դիալոգներ» ֆիլմում հնչում են ժամանակակից գրող Հասմիկ Սիմոնյանի բանաստեղծություններից: Ինչո՞ւ որոշեցիք օգտագործել նրա բանաստեղծությունները:
– Ես սկզբից իմացել եմ Հասմիկի բանաստեղծությունների մասին, հետո ծանոթացել եմ նրա հետ: Հասմիկի հետ ավելի շատ ինձ կապել են նրա բանաստեղծությունները: Նա հարմար լեզու է գտել մեր ժամանակը գրականության միջոցով արտահայտելու համար: Շատ եմ կարդում՝ ինչ են գրում երիտասարդները: Որոշների մոտ գրականության լեզուն մնացել է 1960-ական թվականներում:
– Կա՞ն ռեժիսորներ, որոնց ֆիլմերը ձեզ վրա ազդեցություն են թողել:
– Կան, շատ ռեժիսորներ կան: Այնպես է ստացվել, որ ես ամեն գիշեր ֆիլմ եմ նայում: Այնքան ռեժիսորների ֆիլմեր եմ տեսել, որ ազնվությամբ՝ որեւէ մեկին չեմ կարող առանձնացնել: 2004-ին շատ տարված էի Աբբաս Քիարոստամիով: Ինձ համար նրա ֆիլմերը աշխարհի ամենամաքուրն էին: Բայց հիմա անցել է… Անցած ձմեռ անընդհատ նայում էի գերմանական նոր ալիքի ֆիլմերը՝ բեռլինյան դպրոց կոչվածը: Ժամանակ առ ժամանակ գրում եմ նաեւ ֆիլմերի մասին: Հայկական որոշ ֆիլմերի ու ռեժիսորների մասին իմ բլոգում գրել եմ՝ հատկապես կարճամետրած ֆիլմերի ու երիտասարդ ռեժիսորների մասին, որովհետեւ հասկանում եմ՝ ինչքան կարեւոր է նրանց աջակցելը: Այնքան դժվար է երիտասարդ տարիքում հավաքվել, կենտրոնանալ, դնել ձեւի մեջ ու ներկայացնել հանդիսատեսին: Ես ֆիլմ նայելուց միշտ լավն եմ ուզում տեսնել:
Զրույցը՝ ԱՇՈՏ ԱԹԱՅԱՆԻ
«Առավոտ» օրաթերթ
