Նախընտրական տարվա հեւքը, կարծես թե, տարբեր դրսեւորումներով սկսել է զգացնել իր ներկայությունը, որի նախանշանները տեսանելի են անգամ քաղաքական աստառից զերծ այնպիսի կառույցի խորապատկերին, ինչպիսին է 2023թ. հոկտեմբերին ստեղծված՝ ՀՀ արտաքին հետախուզության ծառայությունը (ԱՀԾ): Երկրի արտաքին անվտանգության ռիսկերի վերաբերյալ առաջին՝ 2025 թվականի կանխատեսում-զեկույցում հիշատակվում է, որ դրսի որոշ ուժեր ուզում են ազդեցություն ունենալ Հայաստանի ներքաղաքական կյանքի վրա՝ այստեղ «իրենց հարմար» իշխանություն ձեւավորելու նպատակով:
Զեկույցից, որի կանխատեսումները հիմնված են 2023-2024 թվականների քաղաքական վայրիվերումների գնահատանքի վրա, ակնհայտ է դառնում, որ այն նախընտրական տարվա տրամաբանության համատեքստում է եւ առաջին հերթին ուղղված է արտաքին խաղացողներին: Չի բացառվում, որ զեկույցի այս հատվածի եթե ոչ հեղինակը, ապա առնվազն պատվիրատուն ՀՀ վարչապետի աթոռը զբաղեցնող անձն է, որը նախընտրական գործընթացների թիվ մեկ շահառուն լինելուց բացի, ասելիք շատ ունի արտաքին դերակատարներին, հատկապես՝ Ռուսաստանին եւ հատկապես՝ միջնորդավորված ձեւով:
«2025-ի՝ նախընտրական տարի լինելու հանգամանքով պայմանավորված՝ որոշ երկրներ կփորձեն ՀՀ-ի տնտեսական կախվածությունն է՛լ ավելի ընդգծված ու ակնհայտ կերպով օգտագործել իբրեւ քաղաքական ազդեցության, Երեւանի ներքին գործերին միջամտելու եւ հանրային լայն շերտերի վրա ազդելու հնարավորություն։ Ներքին ապակայունացման ու հանրային կարծիքի վրա բացասաբար ազդելու նպատակով տարածաշրջանում սեփական ռազմավարական շահեր սպասարկող դերակատարները կփորձեն ստեղծել արհեստական լոգիստիկ խոչընդոտներ, վարչարարության անտեղի բարդացումներ, պայմանագրային պարտավորությունների կամայական մեկնաբանություններ»,- ասված է զեկույցում։
Դե, իհարկե, խոսքը միանշանակ ՌԴ-ի մասին է, որից Հայաստանը տնտեսական մեծ կախվածություն ունի, եւ Ռուսաստանը, իբր, փորձելու է՝ օգտվելով հանգամանքից, սոցիալական դժգոհություններ հրահրել ու սրել ներքաղաքական իրավիճակը երկրում՝ ընդդեմ իշխանությունների: Զեկույցի մանրամասներին անդրադառնալու առիթ մենք դեռ կունենանք, բայց մինչ այդ քննական մի հայացք ձգենք Հայաստանի վերջին 30 տարվա ներքաղաքական եւ արտաքին քաղաքական անցուդարձի հանգրվանային դրվագներին՝ հասկանալու համար ներկայիս նախընտրական զարգացումների տրամաբանությունը: Դրանք երեքն են:
Կարդացեք նաև
Առաջին դրվագը 1996-ի նախագահական ընտրություններն են: Այդ ժամանակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ուզում էր ընտրարշավի ռազմավարությունը կառուցել ՌԴ-ում ավելի վաղ անցկացված ընտրությունների ոգով՝ ժողովրդավարական ուժերի եւ կոմունիստների (կամ ռեւանշիստների) հակադրման տարբերակով: Մրցապայքարի առաջին ճակատում Ելցինն էր՝ որպես ժողովրդավար ուժերի առաջնորդ, մյուսում՝ կոմունիստ Գենադի Զյուգանովը՝ տապալված նախկին համակարգի իր աջակիցներով: ԱՄՆ-ն եւ Եվրոպան, բնականաբար, սատարում էին Ելցինին, եւ Տեր-Պետրոսյանին հենց դա էր գայթակղում, ուստի վերջինիս թիմը ջանք չէր խնայում, որպեսզի Առաջին նախագահի հիմնական մրցակիցը լինի հայ կոմունիստների առաջնորդ Սերգեյ Բադալյանը:
Սակայն Տեր-Պետրոսյանի նախագիծը ինչ-ինչ պատճառներով ձախողվեց, եւ նրա գլխավոր մրցակիցն ընտրություններում դարձավ Վազգեն Մանուկյանը: Ընտրապայքարը փաստացի տեղափոխվեց 88-ի Արցախյան շարժման երկու առաջնորդների մրցահարթակ, եւ Տեր-Պետրոսյանն, ըստ էության, չստացավ Արեւմուտքի աջակցությունը: Տեղի ունեցան դարի ամենախայտառակ ընտրությունները՝ ծեծուջարդ, կրակոցներ, ձերբակալություններ, գրոհ ԱԺ շենքի վրա եւ այլն, այս ամենի մասին լայն հանրությունը քաջատեղյակ է, չարժե մանրամասնել: Հանրային դժգոհությունների ալիք բարձրացավ՝ վերածվելով սոցիալական բունտի եւ ներքաղաքական անկայունության:
Քննական մի հայացք ձգենք Հայաստանի վերջին 30 տարվա ներքաղաքական եւ արտաքին քաղաքական անցուդարձի հանգրվանային դրվագներին՝ հասկանալու համար ներկայիս նախընտրական զարգացումների տրամաբանությունը: Դրանք երեքն են:
Առաջին դրվագը 1996-ի նախագահական ընտրություններն են: Այդ ժամանակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ուզում էր ընտրարշավի ռազմավարությունը կառուցել ՌԴ-ում ավելի վաղ անցկացված ընտրությունների ոգով՝ ժողովրդավարական ուժերի եւ կոմունիստների (կամ ռեւանշիստների) հակադրման տարբերակով: Մրցապայքարի առաջին ճակատում Ելցինն էր՝ որպես ժողովրդավար ուժերի առաջնորդ, մյուսում՝ կոմունիստ Գենադի Զյուգանովը՝ տապալված նախկին համակարգի իր աջակիցներով: ԱՄՆ-ն եւ Եվրոպան, բնականաբար, սատարում էին Ելցինին, եւ Տեր-Պետրոսյանին հենց դա էր գայթակղում, ուստի վերջինիս թիմը ջանք չէր խնայում, որպեսզի Առաջին նախագահի հիմնական մրցակիցը լինի հայ կոմունիստների առաջնորդ Սերգեյ Բադալյանը:
Սակայն Տեր-Պետրոսյանի նախագիծը ինչ-ինչ պատճառներով ձախողվեց, եւ նրա գլխավոր մրցակիցն ընտրություններում դարձավ Վազգեն Մանուկյանը: Ընտրապայքարը փաստացի տեղափոխվեց 88-ի Արցախյան շարժման երկու առաջնորդների մրցահարթակ, եւ Տեր-Պետրոսյանն, ըստ էության, չստացավ Արեւմուտքի աջակցությունը: Տեղի ունեցան դարի ամենախայտառակ ընտրությունները՝ ծեծուջարդ, կրակոցներ, ձերբակալություններ, գրոհ ԱԺ շենքի վրա եւ այլն, այս ամենի մասին լայն հանրությունը քաջատեղյակ է, չարժե մանրամասնել: Հանրային դժգոհությունների ալիք բարձրացավ՝ վերածվելով սոցիալական բունտի եւ ներքաղաքական անկայունության:
Ստեփան ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Գեւորգ ԲՐՈՒՏԵՆՑ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հայացք Երևանից» թերթի այս համարում
