Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ռեկտոր Արմեն Մուրադյանի ֆեյսբուքյան գրառումը
Զգուշացեք և մի թերագնահատեք սոցիալական մեդիայի, (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Twitter/X և այլն) վտանգները
․․․ Ինչպես տարբերել ճիշտ տեղեկատվությունը կեղծից
- Ստուգել՝ արդյոք աղբյուրը հղում է անում գիտական հետազոտությունների,
- Զերծ մնալ «հրաշք բուժում» խոստացող գրառումներից,
- Խորհրդակցել բժիշկների կամ դեղագետների հետ՝ որևէ հավելում օգտագործելուց առաջ։
Սոցիալական մեդիայի՝ որպես բուժման մեթոդների հանրայնացման հարթակի, հարցն այսօր շատ արդիական է և ուսումնասիրվում է թե՛ բժշկության, թե՛ հանրային առողջապահության, թե՛ հաղորդակցաբանության ոլորտներում։ Սոցիալական մեդիան (Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Twitter/X և այլ հարթակներ) այսօր դարձել է առողջապահական տեղեկատվության տարածման հիմնական գործիքներից մեկը։ Այն թույլ է տալիս բժիշկներին, հիվանդանոցներին և առողջապահական կազմակերպություններին արագ և լայնորեն տարածել տեղեկություն, հասնել մեծ լսարանների, կրթել բնակչությանը՝ կանխարգելման և բուժման թեմաներով։
Կարդացեք նաև
Այս հարթակն ապահովում է տեղեկատվության մատչելիություն, կարելի է պարզ լեզվով ներկայացնել բուժման նոր մեթոդներ, օրինակ՝ քաղցկեղի բուժման նոր ուղղություններ, վերականգնողական վարժություններ, հոգեբանական աջակցության եղանակներ, տեսանյութերի և ինֆոգրաֆիկների միջոցով բարդ բժշկական տեղեկատվությունը դառնում է հասկանալի հասարակ մարդկանց համար։ Մյուս կողմից հիվանդ-բժիշկ կապի ամրապնդումը` սոցիալական մեդիայի միջոցով նույնպես դրական է. բժիշկը կարող է բացատրել՝ ինչ է բուժման տվյալ մեթոդը, ինչ ռիսկեր ունի, ինչ սպասելիքներ պետք է ունենա հիվանդը, սա մեծացնում է հանրության վստահությունը և խթանում ժամանակին դիմել բժշկի։ Մարդիկ կարողանում են կիսվել իրենց բուժման պատմություններով, ինչը նպաստում է սոցիալական աջակցության և հույսի տարածմանը։ Սա երբեմն օգնում է նաև բժիշկներին՝ հասկանալու հիվանդների փորձառությունը «նրանց աչքերով»։
Այս լայնածավալ հասանելիության և մատչելիության հետ միասին այս հարթակը պարունակում է որոշակի վտանգներ և սահմանափակումներ
- Սխալ կամ ոչ ստուգված տեղեկատվություն` շատ «բուժման մեթոդներ» կարող են լինել անարդյունավետ կամ նույնիսկ վտանգավոր։
- Էթիկական խնդիրներ` երբեմն հիվանդների տվյալները կամ լուսանկարները կարող են տարածվել առանց թույլտվության։
- Գովազդային շահեր`որոշ օգտատերեր ներկայացնում են բուժում՝ առանց գիտական ապացույցների, միայն առևտրային նպատակներով։
Եվ այս տեսանկյունից հարցը թե ինչպես կարելի է արդյունավետ և անվտանգ օգտագործել սոցիալական մեդիան բժշկության մեջ մնում է խիստ արդիական: Կրկին կարևորում ենք բացառապես վավեր աղբյուրների կիրառումը և հրապարակումները միայն մասնագիտացված բժիշկների կամ հաստատված կազմակերպությունների կողմից։
Վերջին տարիներին հատկապես ավելանում են զանազան հրապարակումները տարբեր բույսերի, մրգերի և բնական պատրաստուկների վերաբերյալ, որոնց գովազդները մեծ տարածում են ստացել՝ հաճախ ներկայացվելով որպես «բնական բուժման միջոց» վարակների, քաղցկեղի և այլ ծանր հիվանդությունների դեմ։ Այդ հաղորդագրությունները սովորաբար տարածվում են սոցիալական մեդիայում (Facebook, TikTok, YouTube), չճշտված կայքերում, երբեմն նույնիսկ՝ ոչ մասնագետ «բուժիչների» կողմից։
Այս երևույթը ունի երկակի ազդեցություն՝ մի կողմից՝ խթանում է հետաքրքրությունը առողջ սննդի նկատմամբ, իսկ մյուս կողմից՝ կարող է վտանգել մարդկանց առողջությունը, երբ մարդիկ փոխարինում են բժշկական բուժումը «բնական միջոցներով»։
Շատ գովազդներ գիտական հիմք չունեն։ Դրանք կարող են մոլորեցնել հիվանդներին և ստիպել մերժել բժիշկների առաջարկած բուժումները։ Մեծ է նաև ինքնաբուժման վտանգը: Օրինակ՝ որոշ բույսեր կարող են փոխազդել քիմիաթերապիայի կամ հակաբիոտիկների հետ՝ առաջացնելով թունավորում կամ նվազեցնելով դեղերի արդյունավետությունը։
Եվ իհարկե, առևտրային շահը: Բազմաթիվ ընկերություններ օգտագործում են մարդկանց վախը՝ «բնական» արտադրանքներ վաճառելու համար՝ առանց որակական վերահսկողության։
Առողջապահական հայտարարությունները պետք է լինեն ապացուցված և հաստատված։ Սխալ պնդումները խախտում են սպառողների իրավունքները և կարող են դիտվել որպես խաբեություն։
Գիտականորեն ապացուցված է, որ առողջ սննդակարգը, որը ներառում է շատ մրգեր և բանջարեղեն, կարող է՝
- նվազեցնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը,
- նվազեցնել սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը,
- օգնել վարակներից հետո արագ վերականգնվելուն։
Բայց սա ամենևին չի նշանակում, որ որևէ մի մթերք (օր.՝ սխտոր, նուռ կամ կոճապղպեղ) կարող է ինքնուրույն բուժել քաղցկեղ, COVID-19 կամ այլ վարակիչ հիվանդություններ։ Այսպիսի պնդումները հակասում են բժշկության ապացուցահեն մոտեցմանը։
Այսպիսով, ինչպես տարբերել ճիշտ տեղեկատվությունը կեղծից
- Ստուգել՝ արդյոք աղբյուրը հղում է անում գիտական հետազոտությունների։
- Զերծ մնալ «հրաշք բուժում» խոստացող գրառումներից։
- Խորհրդակցել բժիշկների կամ դեղագետների հետ՝ որևէ հավելում օգտագործելուց առաջ։
- Նշել, որ «բնական» միշտ չի նշանակում «անվնաս»։
Բույսերն ու մրգերը կարող են լինել առողջ ապրելակերպի և կանխարգելման կարևոր մաս, բայց դրանց ներկայացումը որպես հիմնական բուժման միջոց վարակների կամ ուռուցքային հիվանդությունների դեմ՝ գիտականորեն և էթիկապես սխալ է։ Նման գովազդները կարող են մոլորեցնել մարդկանց և վտանգել կյանքեր։
Այս երևույթն արմատավորվում է հատկապես այն երկրներում, որտեղ գոյություն ունեն ավանդական բժշկության ուժեղ մշակութային հիմքեր, բնակչությունը հաճախ անհավատ է պաշտոնական բժշկությանը (հատկապես՝ քաղցկեղի կամ քրոնիկ հիվանդությունների դեպքում), սոցիալական մեդիան հիմնական տեղեկատվական աղբյուրն է։ Իհարկե, այս ցանկում առաջատարը ասիական երկրներն են` Հնդկաստան, Չինաստան, Թաիլանդ, Ինդոնեզիա, Վիետնամ: Հնդկաստանում նույնիսկ Կառավարությունը ունի առանձին նախարարություն՝ AYUSH (Ayurveda, Yoga, Unani, Siddha, Homeopathy), որը կարգավորում է այս ոլորտը։ Աֆրիկայում` Նիգերիա, Գանա, Քենիա բույսերի և թուրմերի օգտագործումը նույնպես լայն է՝ կապված ավանդական բժշկության ավանդույթների հետ, հաճախ գովազդվում են որպես “հակավիրուսային” կամ “քաղցկեղի բուժիչ” միջոցներ։ Սոցիալական մեդիայում և ռադիոյով նման գովազդները շատ են, քանի որ պետական վերահսկողությունը թույլ է։ ԱՄՆ-ում “Herbal supplements” շուկան ամենամեծերից է՝ տարեկան շրջանառություն՝ ավելի քան 50 միլիարդ դոլար։ Շատ մարդիկ օգտագործում են բուսական միջոցներ՝ որպես “complementary medicine” (լրացուցիչ բուժում)։ FDA-ն (Սննդի և դեղերի վարչությունը) չի վերահսկում հավելումները նույն ձևով, ինչպես դեղերը, ինչի պատճառով հաճախ գովազդվում են չապացուցված բուժական պնդումներ։
Եվրոպական երկրներում նման գովազդը ավելի խիստ է վերահսկվում, սակայն նույնիսկ այստեղ՝ Ֆրանսիայում, Իտալիայում և Գերմանիայում, «բնական հավելումների» շուկան աճում է։ Քաղաքական մակարդակով պահանջվում է նշել, որ արտադրանքը «չի նախատեսվում հիվանդությունների բուժման համար»։
Հայաստանում նույնպես վերջին տարիներին նկատվում է բուսական հավելումների և մրգային թուրմերի գովազդների աճ, հատկապես սոցիալական մեդիայում։ Շատ դեպքերում նշվում է, որ դրանք «Բուժում են» քաղցկեղը կամ վարակները, առանց որևէ գիտական հիմնավորման։
Այս առումով կրկին կարևոր է հիշել, որ կրթությունը, մեդիա գրագիտությունը և առողջապահական ինստիտուտների ակտիվ դերը սոցիալական մեդիայում կարևոր են վտանգավոր, չճշտված բժշկական տեղեկատվության տարածման կանխարգելման տեսանկյունից։ Սոցիալական մեդիան այսօր ոչ միայն տեղեկատվության փոխանակման, այլև բուժման մեթոդների հանրայնացման, առողջ ապրելակերպի խթանման և հիվանդների կրթության արդյունավետ գործիք է։ Դրա ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել հասարակության առողջության բարելավմանը, սակայն պահանջում է վերահսկողություն, գիտական պատասխանատվություն և էթիկական մոտեցում։
