Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովի ֆեյսբուքյան գրառումը
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան, «Զանգակատուն»
Հուշարձանը նվիրված է 1915 թվականի Հայոց
ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակին՝ հանդիսանալով ոգեկոչման, պատմական հիշողության պահպանման և ազգային ինքնության ամրապնդման կարևոր խորհրդանիշ։ Այն բացվել է 2015 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի օրը, Ստեփանակերտ քաղաքում՝ հուշահամալիրի տարածքում, հանդիսավոր արարողությամբ, որին մասնակցել են պետական, հոգևոր և հասարակական բազմաթիվ ներկայացուցիչներ։
«Զանգակատուն» հուշակոթողը կառուցված է Ասկերանի շրջանի Սզնեք գյուղից բերված սպիտակ մարմարով, ինչը կառույցին հաղորդում է ինչպես վեհություն, այնպես էլ խորհրդանշական մաքրություն։ Այն իրականացվել է Արցախի կառավարության և մասնավոր հատվածի համատեղ աջակցությամբ՝ արտահայտելով համազգային միասնությունը։ Կառույցը կառուցված է հայկական ավանդական ճարտարապետական ոճով՝ երկաստիճան գմբեթով, ունի 18 մետր բարձրություն և պսակված է 9 մետր բարձրությամբ խաչով, որը խորհրդանշում է հավատքի և հարատևության գաղափարը։
«Զանգակատուն» կառուցելու գաղափարը ունի խոր գաղափարական և հոգևոր նշանակություն։ Հուշարձանի գլխավոր ճարտարապետ Վլադիմիր Սարգսյանը նախագծի մշակման ընթացքում ոգեշնչվել է Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմից։ Պոեմի բազմակի ընթերցումը նրան բերել է այն համոզման, որ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը պետք է հավերժացվի «անլռելի»՝ մշտապես հնչող զանգակատան միջոցով, որը կխոսի լռության մեջ անգամ և կվկայի պատմական ճշմարտության մասին։
2015 թվականի ապրիլի 17-ին, հուշակոթողի հիմքում, Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի կողմից կատարվել է կարևոր խորհրդանշական արարողություն՝ Հայոց ցեղասպանության նահատակների մասունքների զետեղումը։ Այդ մասունքները բերվել էին Դեր Զորից և Արցախին էին նվիրաբերվել Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կողմից՝ որպես հիշողության և արդարության կենդանի վկայություն։
Կարդացեք նաև
Հուշակոթողի նախագիծը մշակվել է ճարտարապետներ Վլադիմիր և Միքայել Սարգսյանների կողմից։ Նախագծային աշխատանքները սկսվել են դեռևս 2012 թվականին։ Ներկայացված շուրջ 20 տարբերակներից ընտրվել է այն տարբերակը, որը իր չափերով, ճարտարապետական լուծումներով և ընդհանուր ներդաշնակությամբ առավել համապատասխան էր նախատեսված տարածքին։ Կառուցման աշխատանքները մեկնարկել են 2014 թվականին և ավարտվել՝ 2015-ին։
Նախագծով նախատեսվել էր նաև, որ զանգը տեղադրվի այնպիսի բարձրության վրա, որպեսզի դրա հնչյունը հասանելի լինի բոլոր այցելուներին՝ ընդգծելով «անլռելի» գաղափարը և ապահովելով, որ յուրաքանչյուր այցելու կարողանա հաղորդակցվել հուշարձանի գաղափարական շերտի հետ։
Հուշարձանը նվիրված էր 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության անմեղ զոհերի հիշատակին՝ որպես պատմական հիշողության, արդարության պահանջի և ազգային արժանապատվության խորհրդանիշ։ Այն հանդիսավորությամբ բացվել էր 2015 թվականի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի օրը, Ստեփանակերտ քաղաքում՝ հուշահամալիրի տարածքում։
«Զանգակատուն» հուշակոթողը կառուցված էր Ասկերանի շրջանի Սզնեք գյուղից բերված սպիտակ մարմարով, ինչը նրան հաղորդում էր վեհություն և խորհրդանշական մաքրություն։ Կառույցը իրականացվել էր Արցախի կառավարության և մասնավոր հատվածի աջակցությամբ՝ դառնալով համազգային համախմբման արտահայտություն։ Այն կառուցված էր հայկական ավանդական ճարտարապետական լուծումներով՝ երկաստիճան գմբեթով, ուներ 18 մետր բարձրություն և պսակված էր 9 մետր բարձրությամբ խաչով՝ խորհրդանշելով հավատքի անխորտակելիությունը։
Հուշարձանի գաղափարական հիմքում ընկած էր «անլռելի հիշողության» գաղափարը։ Ճարտարապետ Վլադիմիր Սարգսյանը նախագծման ընթացքում ոգեշնչվել էր Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմից՝ այն ընկալելով որպես կոչ՝ ստեղծելու մի կառույց, որի խորհուրդը մշտապես կհնչի, ինչպես զանգի ձայնը՝ հիշեցնելով ցեղասպանության զոհերի մասին և պահանջելով արդարություն։
2015 թվականի ապրիլի 17-ին հուշակոթողի հիմքում Արցախի թեմակալ առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի կողմից կատարվել էր նահատակների մասունքների զետեղման արարողություն։ Մասունքները բերվել էին Դեր Զորից՝ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նվիրատվությամբ՝ խորհրդանշելով պատմական ցավի և հիշողության շարունակականությունը։
Նախագիծը մշակվել էր ճարտարապետներ Վլադիմիր և Միքայել Սարգսյանների կողմից։ Աշխատանքները սկսվել էին 2012 թվականին, և ներկայացված շուրջ 20 տարբերակներից ընտրվել էր առավել ներդաշնակ լուծումը։ Շինարարությունը մեկնարկել էր 2014-ին և ավարտվել մեկ տարվա ընթացքում։
Հուշարձանը, ըստ նախագծի, ուներ նաև կարևոր գործառնական նշանակություն․ զանգը տեղադրված էր այնպիսի բարձրության վրա, որպեսզի դրա հնչյունը հասանելի լինի բոլոր այցելուներին՝ մարմնավորելով «անլռելիության» գաղափարը։
Սակայն այս հուշակոթողը դարձավ Հայոց ցեղասպանության հիշատակին նվիրված արդեն ոչնչացված հինգերորդ հուշարձանը։ Այն լիովին ավերվել է Բաքվի բռնապետական վարչակարգի կողմից՝ 2025 թվականի հուլիսի 14-ից մինչև 2026 թվականի ապրիլի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում։
Հուշարձանի ոչնչացումը տեղի է ունեցել միջազգային հանրության և Հայաստանի իշխանությունների հանցավոր անգործության պայմաններում, ինչը հանգեցրել է ոչ միայն մշակութային արժեքի կորստի, այլև պատմական հիշողության դեմ ուղղված հերթական ծանր հարվածի:
