Ասում է ՀՀ պետեկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալ Ռուբիկ Քոչարյանը՝ պատասխանելով «Առավոտի» հարցերին
– Պարոն Քոչարյան, ամեն անգամ, երբ պետությունը որոշում է այս կամ այն բիզնեսը, մասնավորապես՝ առեւտրի ոլորտում, հարկային դաշտ բերել, ցուցարարների մի հսկայական բանակ է առաջանում. առեւտրականները սկսում են ընդվզել հարկային խստացումների դեմ, բայց, փաստորեն, պատճառը ոչ թե այն է, որ մարդիկ չեն ուզում հարկեր վճարել, այլ, պարզապես, տոնավաճառներում տարածքի համար սահմանված գումարներն այնքան բարձր են, որ ցանկացած հարկային խստացում առեւտրականի համար բեռ է դառնում: Այդուհանդերձ, ավելի հեշտ է բողոքել պետության դեմ, քան տոնավաճառի տիրոջ, քանի որ այդ դեպքում կմնան անաշխատանք, ինչպես եղավ «Վաղարշ եւ որդիներ» ոսկու շուկայի 2 աշխատակիցների պարագայում: Կա՞ն ինչ-որ մեխանիզմներ, առաջին հերթին տոնավաճառի կազմակերպչին հարկային դաշտ բերելու, որպեսզի նա առեւտրականից գանձի այն գումարը, ինչ որ իրականում փաստաթղթերով ցույց է տալիս հարկայինին:
– Ամենեւին ցանկալի չէ ամբոխավարության սկզբունքով որեւէ խնդիր լուծել, օրենքը պետք է կիրառվի ու վերջ: Օրենսդրական այդ փոփոխությունները՝ տոնավաճառ-շուկաների հետ կապված, անցել են շատ էտապային քննարկումներ: Ամեն անգամ փորձել ենք հասկանալ, մի քիչ էլ հետաձգել, ժամանակ տալ, բայց վերջիվերջո օրենքը կիրառության ենթակա է, եւ ենթադրել, որ այդ օրենքը կիրառության մեջ դնողները եւ օրենքն ընդունողները նախապես բոլոր խնդիրները հաշվի չեն առել՝ ճիշտ չէ: Մենք քննարկումների ժամանակ ներգրավել ենք հասարակական կազմակերպությունների, սպառողների շահերի պաշտպաններին եւ այլն: Նախ սկսենք նրանից, որ ոչ մի մարդ հաճույքով հարկեր չի վճարում: Ամեն մի փոփոխություն՝ իրենց ենթադրյալ ձեւակերպումներով, թվում է, թե պետք է անպայման հարկերն ավելացնի, բայց մենք պարզապես կատարել ենք սովորական մեր հերթական բարեփոխումների քայլը: Նախապես ծրագրավորված է, եւ ամենքը դրա մասին տեղյակ են: Ուզում են ընդհանրապես հարկեր չտալ, անիմաստ խոսակցություն է, պետությունը հետեւողական է իր օրենքների կիրառության մեջ, օրենքները չենք կիրառում՝ դժգոհում են, կիրառում ենք՝ նորից դժգոհում են: Իհարկե, կազմակերպիչը մասնակցում է այդ գործողություններին, իհարկե կազմակերպչի համար ցանկալի չէ, որ ամբողջ գումարի մասին իմանան, բայց վաճառականներն իրենք էլ պետք է հայտարարեն, թե իրականում ինչքան են վճարում: Որեւէ մեկին դուք փորձե՞լ եք հարցնել, թե հարկային մարմնին երբեւիցե պաշտոնապես հայտարարե՞լ եք, թե իրականում ինչքան վարձավճար եք տալիս:
– Բայց չէ՞ որ այսօր առեւտրականը ոչ մի կերպ պաշտպանված չէ եւ ոչ մի երաշխիք չունի, որ հարկային մարմնին իր իրական վճարած գումարների մասին բարձրաձայնելու դեպքում՝ աշխատատեղից չի զրկվի:
– Այդ դեպքում դուք ներկայացուցիչն եք հարկային մարմնի, ես էլ՝ տնտեսվարող սուբյեկտը: Ինձ հարցնում եք՝ ինչքա՞ն գումար եք վճարում, ես չեմ ասում: Ճիշտ է, դուք կարող եք այլ տեղերից հետաքրքրվել եւ իմանալ, բայց իրականում ֆինանսական հաշվարկների մեջ դերակատարությունն այն է, երբ փաստաթղթավորված է լինում: Վճարողը եթե գումարի չափը չի ասում, պատկերացնո՞ւմ եք հարկայինի համար ինչ դժվար է ապացուցել, ստացողն ասում է՝ չեմ ստացել, տվողն ասում է՝ չեմ տվել, այդ ինչպես 100 հազարավոր մարդկանց պարագայում ապացուցենք, որ տվել են: Իսկ եթե 700-ն էլ հայտարարեն, որ մենք իրականում այսքան ենք տալիս, կարո՞ղ է այդ 700-ին էլ ազատի, այսինքն՝ պետք է փակի՞ իր շուկան: Այդ ինչո՞ւ 700-ով կարողանում են գալ-հավաքվել կառավարության առաջ ցույց անել, բայց էդ մարդուն չեն ասում, որ եթե դու էս ձեւով ես շարունակում, մենք 700-ով էլ հարկայինին ասելու ենք, որ մենք վճարում ենք այսքան:
– Պարոն Քոչարյան, հարկայինի աշխատակիցները շատ հաճախ կիրառում են, այսպես ասած, դիմակի մեթոդը. այս կամ այն առեւտրի օբյեկտում ներկայանալով որպես սովորական սպառող, առեւտրականին «բռնացնում» են ՀԴՄ կտրոն չտրամադրելիս: Կամ էլ տարադրամ են առաջարկում, ու այն վաճառողները, ովքեր գայթակղությանը չեն դիմանում եւ գործարքն ընդունում են՝ մեծ տուգանքների են ենթարկվում: Ինչո՞ւ հարկային տեսուչն այդ մեթոդը չի կիրառում տոնավաճառի կազմակերպչի դեպքում, ներկայանա որպես առեւտրական եւ ցանկություն հայտնի այս կամ այն տոնավաճառում տարածք վարձակալել: Ի՞նչ տարբերություն, 2-ն էլ տնտեսվարող են, 2-ն էլ հարկայինից հարկեր են թաքցնում:
– Դուք շատ լավ փորձի մասին եք խոսում, որի կարիքն իսկապես մենք հիմա ունենք:
Իհարկե կան երկրներ, որտեղ օգտագործվում է ձեր նշած մեթոդը, հարկային մարմինը ստեղծում է կազմակերպություններ, որոնք նմանատիպ գործողություններ են իրականացնում՝ ձեր նշած տարբերակով: Եթե մեր հարկային մարմնի աշխատողը ասի՝ ես ուզում եմ այստեղ տարածք վերցնել, չի կարող, քանի որ ինքը պետք է նախեւառաջ որպես սուբյեկտ գրանցվի, բայց դա օրենքից դուրս է, բացի այդ, ապօրինաբար ձեռք բերված տեղեկությունները հիմք չեն հանդիսանում մեզ համար հարկեր հաշվելու: Իսկ եթե տվյալ անձնավորությունը հարկայինում է աշխատում եւ գնա այնտեղ որպես բիզնեսմեն, ո՞ւմ բիզնեսը տանի գրանցի, բայց եթե լինի էլ, կլինի 1 դեպքի համար: Եթե սիստեմավորված անենք, կարող ենք ապացուցել, բայց այս պահին մեր իրավասությունների մեջ նման կազմակերպություններ ստեղծելու իրավունք չունենք:
– Ի վերջո, կա՞ ինչ-որ մեխանիզմ տոնավաճառի սեփականատիրոջը հարկային դաշտ բերելու: Օրերս ՀՀ նախագահն ու վարչապետը, անդրադառնալով ոսկու շուկայի աշխատակիցների ցույցերին, ասացին, որ նման ակցիաների պատճառը տոնավաճառների կազմակերպիչների թերացումն է:
– Մենք ինչպիսի մեխանիզմ էլ որ իրականացնենք, դա պետք է մնա օրենսդրության շրջանակներում:
– Պետեկամուտների կոմիտեի կողմից կա՞ն «սեւ ցուցակում» հայտնված տոնավաճառ-շուկաներ, որոնք մինչ օրս պատշաճ չեն կատարել պետության կողմից իրենց վրա դրված պարտավորությունները՝ ՀԴՄ-ներ տեղադրել, ցանց ստեղծել եւ այլն: Այդպիսիները կզրկվե՞ն լիցենզիայից:
– Բոլոր տոնավաճառ-շուկաների հետ շարունակում ենք աշխատել պրոֆիլակտիկայի կիրառման սկզբունքով: Էս պահին մենք որեւէ մեկին լիցենզիայից չենք զրկել, քանի որ այդ պարագայում աշխատատեղեր փակելու հարց կառաջանա, ինչը մենք ծայրահեղ միջոց ենք համարում: Մենք դեռեւս փորձում ենք օգտագործել մեր գործուն լծակները եւ չդիմել ծայրահեղ քայլերի:
