Նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթով Ռուսաստանն ու դե ֆակտո Թուրքիան պայմանավորվեցին ռեգիոնալ նոր ստատուս-քվոյի հարցում: Այստեղ հարցն այն է, որ այդ միջոցով մի կողմից չեզոքացվեց 1921 թվականի ռուս-թուրքական մոսկովյան պայմանագրի «խախտում» հայկական արցախյան առաջին հաղթանակը, մյուս կողմից, սակայն, ամենևին վերականգնված չէ պայմանագիրը, որին Մոսկվան ու Անկարան հավատարմություն են հայտնում առ այսօր և որի 100-ամյակի շեմին են, ինչը, բնականաբար, ենթադրելու է դիրքորոշման արտահայտում երկուսի ամենաբարձր մակարդակով:
Ամբողջ հարցն այն է, սակայն, որ այդ պայմանագրով Արաքսով բաժանված ռուս-թուրքական սահմանը, ներկայումս բացարձակապես չի համապատասխանում պայմանագրին: Թուրքիան յուրացրել է Նախիջևանը, իսկ 44-օրյա պատերազմով արդեն նաև անցել է Ադրբեջանի յուրացման:
Ռուսաստանը բավարարվե՞լ է Արցախում ամրանալով: Հազիվ թե: Հարցը թերևս այն է, որ Մոսկվան, այնտեղ ամրանալով, փորձում է ձևավորել Ադրբեջանին ռազմական լեգիտիմ հարվածի իրավա-քաղաքական հիմք: Հնարավոր հաշվարկը թերևս այն է, որ, ունենալով այդ հիմքը, Ռուսաստանը զգալիորեն կզսպի թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ռազմական մանևրի հնարավորությունն ու այդպիսով նաև քաղաքական ներուժը, իր հերթին փորձելով արդեն դնել տանդեմի առաջ քաղաքական խնդիրներ, այսպես ասած, պայմանագրի շրջանակում: Դրանց շարքում առաջիններից մեկը թերևս կարող է լինել Նախիջևանի ուղղությունը, որը պայմանագրով ոչ թե Թուրքիայինն է, այլ փաստացի Ռուսաստանինը:
Այդ հարցում խոցված ուղղաթիռը կարող է «կրակել», իհարկե, բառի ոչ ուղիղ, այլ իրավա-քաղաքական իմաստով: Նոյեմբերի 13-ին ՌԴ ԱԳՆ ներկայացուցիչը հայտարարեց, թե սպասում են ուղղաթիռը խոցողներին պատժելու Իլհամ Ալիևի խոստմանը: Իր հերթին Ռուսաստանի քննչական կոմիտեն, ինչպես հայտնի է, հարուցել է քրգործ: Առայժմ չկա նորություն ո՛չ Ռուսաստանին Ալիևի տված խոստումից, ո՛չ Ռուսաստանի քրգործից: Օրինակ՝ կպահանջի՞ Մոսկվան, որ քննչական խումբը աշխատի Նախիջևանում:
Կարդացեք նաև
Արամ ԱՄԱՏՈՒՆԻ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Ժամանակ» թերթի այս համարում
Լուսանկարը՝ Armeniasputnik-ի
