Հարցազրույց իրանագետ, ԵՊՀ պրոֆեսոր Վարդան Ոսկանյանի հետ
– Ադրբեջանն ու Թուրքիան Թրիփփը համարում են «Զանգեզուրի միջանցք»` իրենց ինքնիշխան տարածքի մաս, Հայաստանը` «Արեւմտյան Ադրբեջան», որը մենք չլսելու ենք տալիս: «Միջանցքն» ուժով բացելու դեպքում ի՞նչ կարող ենք սպասել Իրանի կողմից:
– Ակնհայտ է, որ իրանական կողմը նախանշել է կարմիր գծեր, դրանցից մեկը ՀՀ տարածքային ամբողջականությունն է: Հաշվի առնելով, որ այժմ Իրանում շատ ավելի արմատական իշխանություն է, պետք է նկատի ունենանք, որ շատ ավելի ակտիվ եւ ռազմական ճանապարհով են հակազդելու, եթե Հայաստանի վրա, Աստված մի արասցե, տեղի ունենա ագրեսիա: Բայց մենք չենք կարող, ինչպես բացառապես մեկ ուղու եւ մեկ նախագահի, այնպես էլ մեր հույսը կապել միայն Իրանի հետ` առանց ապահովելու մեր անվտանգությունը, կոպտագույն սխալ կլինի դա մեր կողմից: Հետեւաբար, յուրաքանչյուր կայացած պետության առաջնահերթ գործառույթը տարածքային ամբողջականությունն է: Չի կարող լինել ինքնիշխան պետություն, երբ այդ պետության տարածքի թեկուզ մեկ թիզն օկուպացված է: Իսկ հիմա ՀՀ տարածքից օկուպացված հատվածներ կան:
– Այս ամենով հանդերձ, Հայաստանն ի՞նչ քաղաքականություն պետք է վարի տարածաշրջանում` ապահովելով իր անվտանգությունը, հարատեւությունը:
Կարդացեք նաև
– Հայաստանում, առաջին հերթին, պետք է փոխվի խոսույթը: Պատկերավոր ասեմ, սառնարանում երշիկի առկայության խոսույթը պետք է փոխվի նույնիսկ սառնարան չունենալու գնով` անվտանգություն ունենալով: Անվտանգության մասին վստահեցնելն այս տարածաշրջանում սին խոսքեր են: Հայոց պատմությունը հազարամյակների պատմություն է եւ հիմնականում պատերազմների պատմություն է: Ուզենք թե չուզենք, մեր տարածաշրջանն այդպիսին է: Որեւէ մեկը չի կարող այնքան մանկամիտ, նաիվ լինել, որ հավատա, թե այս տարածաշրջանում հավերժական խաղաղություն է լինելու: Չի՛ լինելու, ցավալիորեն: Հետեւաբար, մենք՝ որպես ազգ եւ պետություն, պետք է սկսենք վերակառուցվել այդ տրամաբանության շրջանակում, որը պետք է սկսվի անհատական մակարդակից: Ինձ խորհրդային տարիներին հետեւյալ մտայնությամբ են դաստիարակել, որ կամուսնանաս, կունենաս 2 երեխա, ցանկալի է` մեկը՝ աղջիկ, մյուսը` տղա, որպեսզի իրենց ապահովես բարձրագույն կրթությամբ եւ այլն: Լավ է, որ մարդիկ բարձրագույն կրթություն են ստանում: Բայց ինձ պետք է դաստիարակեին այլ մեթոդաբանությամբ՝ կունենաս 10 երեխա, որոնցից 1-2-ը բարձրագույն կրթություն կստանան, 1-2-ը բանվոր կդառնան, 2-3-ը զինվոր կդառնան: Իսկ երբ դու ունենում ես 1 որդի, շատ ցավոտ բան եմ ասում, ապա դրա կորուստն անտանելի է: Ցանկացած զավակի կորուստն է մեծագույն դժբախտություն, բայց այս տարածաշրջանում, եթե մենք ուզում ենք շարունակվել, պետք է այդպես վարվենք: Չեմ ասում՝ գոյատեւել, քանի որ «Էրմենիստան» ցուցանակով էլ որպես ադրբեջանական պրոտեկտորատ կարող ենք գոյատեւել` տոլմա պատրաստելով, քոչարի պարելով իրենց համար, բայց դա մեր երազանքը չէ: Մեր երազանքն այս տարածաշրջանում գերակայության հասնելն է, զարգանալը, ոչ թե գոյատեւելը: Մենք պետք է վերակառուցենք մեր հասարակությունը. սոցիալական ինժեներիան` գաղափարախոսությունը, մտայնությունը, մեխանիզմները եւ այլն: Այսօրվա աշխարհում ամեն ինչ հնարավոր է եւ շատ արագ է հնարավոր: Հետեւաբար, առանցքում պետք է դրվի մի բան` անվտանգություն: Խաղաղությունն էլ պետք է միտված լինի անվտանգության ապահովմանը: Խաղաղությունը նպատակ չէ, խաղաղությունը գործիք է, անվտանգությունն է նպատակ: Հայաստանի ապագան ապահովելու համար մենք պետք է կարդինալ փոխվենք` գաղափարական իմաստով, մտայնությամբ, կենցաղով: Սպառողական հասարակությունը չի կարող անվտանգությամբ ապրող հասարակություն լինել: Մարդը բանականություն ունի, ի տարբերություն կենդանական աշխարհի, հետեւաբար միայն սնվելը, սպառելը եւ վայելքներին տրվելը չեն կարող լինել բանականության ցուցիչ: Դա բնազդի ցուցիչ է: Այսօրվա սպառողական աշխարհում շատ դժվար է դա անելը, բայց ես իդեալն եմ նշում, իսկ մենք դրան կկարողանանք հասնել, թե չենք կարողանա` ուրիշ խնդիր է: Բայց դու պետք է սահմանես բարձր նշաձողը եւ հասնես դրան: Գուցե չկարողանաս, բայց սահմանումը շատ կարեւոր է: Այս գաղափարախոսական բոլոր հանգամանքները պետք է վերնախավերը մշակեն: Մեզ արդեն խլացրել են ինչ-որ պատառիկներ այստեղից-այնտեղից պոկած ու իրար կպցրած «իրական Հայաստան» կոչեցյալ խոսույթով: Ո՞ւր է դրա հակառակ խոսույթը: Իսկ մենք, ընդհանուր առմամբ, անդրադառնում ենք, թե սա սխալ է: Ո՛չ: Դու ոչ թե պետք է գրախոսես այդ խոսույթը, դու պետք է քո խոսույթն առաջ բերես:
Հուսիկ ԱՐԱ
Հոդվածն ամբողջությամբ՝ «Հրապարակ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
