«Առաջարկում եմ Ընտանեկան օրենսգրքում կատարել փոփոխություններ»
ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Լիանա Բալյանը, ով ներկայումս սովորում է Բրյուսելում, երբեմն յութուբյան ձեւաչափով ներկայացնում, զուգահեռներ է անցկացնում Բելգիայի եւ Հայաստանի օրենսդրության, իրավական ակտերի միջեւ։ «Առավոտի» խնդրանքով, այս անգամ նա ներկայացնում է Հայաստանի եւ Բելգիայի ալիմենտի վճարման կարգի մասին իր խոսքը, ներկայացնում առաջարկներ։
Բելգիայում, եթե մարդը չի կարողանում վճարել ալիմենտը (երեխայի խնամքի գումար), պետությունն ունի որոշ մեխանիզմներ՝ պաշտպանելու երեխային եւ ապահովելու վճարումների իրականացումը։
Ահա հիմնականը՝
Կարդացեք նաև
- Պետական միջամտություն (SECAL). Բելգիայում գործում է ծառայություն, որը կոչվում է Service des crռances alimentaires (SECAL): SECAL-ը կարող է փոխարինել պարտապանին եւ ժամանակավորապես վճարել ալիմենտը երեխային (որպես առաջավճար), հետագայում գումարը գանձել պարտապանից։ Բայց սա կիրառվում է, եթե՝ կա դատարանի որոշում ալիմենտի մասին, վճարումները ուշանում կամ չեն կատարվում, ստացողի եկամուտը սահմանված շեմից ցածր է։
- Պարտքի գանձում. Եթե մարդը չի վճարում, պետությունը կարող է՝ պահումներ անել աշխատավարձից, սառեցնել բանկային հաշիվները, գանձել հարկային վերադարձերից, կիրառել իրավական տույժեր։
- Եթե մարդը իրականում չի կարող վճարել. Եթե վճարողը իրական ֆինանսական դժվարության մեջ է, նա կարող է դիմել դատարան՝ ալիմենտի չափը նվազեցնելու, կամ ժամանակավորապես փոփոխելու համար։ Դատարանը հաշվի է առնում եկամուտը, գործազրկությունը, առողջական վիճակը եւ այլն։
Կարեւոր է հետեւյալ միտքը. «Չվճարելը առանց որեւէ քայլի» (դատարան դիմելու) համարվում է խախտում-even, եթե մարդը խնդիրներ ունի։ Պետք է պաշտոնապես դիմել, այլապես պարտքը կկուտակվի։
Հայաստանում ալիմենտի չվճարումը նույնպես իրավական հետեւանքներ ունի, բայց մեխանիզմները մի փոքր տարբերվում են Բելգիայից։ Ահա ինչպես է գործում Հայաստանում՝
- Պարտադիր կատարում (դատարանի որոշումից հետո). Եթե կա դատարանի վճիռ ալիմենտի մասին, այն կատարվում է Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության միջոցով։ Նրանք կարող են՝ գանձել գումարը աշխատավարձից, բռնագանձել բանկային հաշիվներից, առգրավել գույք (մեքենա, բնակարան եւ այլն), սահմանափակել երկրից դուրս գալու իրավունքը։
- Տույժեր եւ պատասխանատվություն. Եթե անձը չի վճարում՝ կուտակվում է պարտք (երբեմն նաեւ տույժերով), երկարաժամկետ չվճարման դեպքում կարող է առաջանալ նաեւ քրեական պատասխանատվություն (ալիմենտից խուսափելու համար)։
- Պետությունը չի փոխարինում վճարողին. Ի տարբերություն Բելգիայի, Հայաստանում պետությունը սովորաբար չի վճարում ալիմենտը պարտապանի փոխարեն։ Այսինքն՝ գումարը պետք է գանձվի հենց պարտապանից։
- Եթե մարդը չի կարող վճարել. Եթե քաղաքացին իրականում չունի հնարավորություն՝ պետք է դիմի դատարան՝ ալիմենտի չափը նվազեցնելու կամ փոխելու համար։ Եթե նա պարզապես չի վճարում առանց դիմելու՝ պարտքը կուտակվում է եւ կարող են կիրառվել խիստ միջոցներ։
Կարճ համեմատություն. Բելգիա – պետությունը երբեմն օգնում է (SECAL), Հայաստան – պետությունը գանձում է, բայց չի վճարում փոխարենը։
Այն մասին, որ Հայաստանում, եթե մարդը չի աշխատում՝ հաշվի առնելով երեխայի լավագույն շահը, մեկ է՝ դատարանը որոշում է կայուն դրամական միջոց սահմանել ու բռնագանձել գումարը։ Բռնագանձումը տարածվում է անցած տարիների չվճարված պարտքի, գնում հասնում է Հարկադիր կատարման ծառայություն ու գումարված տույժ ու տուգանք, պետությունը վաճառում է քաղաքացու գույքը ու վճարում ալիմենտը։ Իսկ Բելգիայում նման իրավիճակում պետությունը օգնում է սոցիալական ծառայության միջոցով վճարել ալիմենտը, մինչեւ քաղաքացին ոտքի կանգնի։ Այս հարցերը պիտի քննարկեն ու օրենսդրական փոփոխություններ կատարեն, որպեսզի պաշտպանվի եւ երեխայի, եւ ալիմենտ վճարողի լավագույն շահը։
Հայաստանի Հանրապետությունում, եթե ալիմենտ վճարող անձը չի աշխատում, դատարանը, առաջնորդվելով երեխայի լավագույն շահի սկզբունքով, nonetheless կայացնում է որոշում՝ սահմանելով կայուն դրամական ալիմենտ։ Նշված գումարը ենթակա է պարտադիր բռնագանձման՝ ներառյալ նաեւ նախորդ տարիների չվճարված պարտավորությունները։ Գործի կատարումն իրականացվում է Հարկադիր կատարման ծառայության կողմից։ Կուտակված պարտքի, ինչպես նաեւ տույժերի եւ տուգանքների առկայության դեպքում կարող է իրականացվել պարտապանի գույքի բռնագանձում եւ վաճառք՝ ալիմենտի վճարումն ապահովելու նպատակով։ Միաժամանակ, Բելգիայի փորձը ցույց է տալիս, որ նման իրավիճակներում պետությունը սոցիալական ծառայությունների միջոցով կարող է ժամանակավորապես ստանձնել ալիմենտի վճարումը՝ մինչեւ պարտապանի ֆինանսական վիճակի կայունացումը։ Վերոգրյալի հիման վրա նպատակահարմար է նախաձեռնել քննարկումներ եւ իրականացնել համապատասխան օրենսդրական փոփոխություններ՝ ապահովելու ինչպես երեխայի, այնպես էլ ալիմենտ վճարողի լավագույն շահերի հավասարակշռված պաշտպանությունը։
Լիանա ԲԱԼՅԱՆ
Բելգիա
«Առավոտ» օրաթերթ
18.04.2026
