Ռեժիսորը «Առավոտի» հետ զրույցի ժամանակ ասաց, որ հինգ տարի առաջ էր, երբ սկսել է նկարել: Նա իրեն համարում է ֆոտոնկարչության նոր ճյուղի՝ ֆոտոռեժիսուրայի հիմնադիրը:
-Սկզբից հոգեբանական իմաստով էի մոտենում: Մի քանի կոլաժներով սկսեցի, դրանից հետո ծագեց մի գաղափար, ի՞նչ կարող եմ անել: Մտածեցի, որ կարող եմ մարդկանց տանել արվեստի ճանապարհով: Տխրությանն ու ուրախությանը խառնվեցին գույները: Երբ տեսա, որ իրականության մեջ ստացվում է, ես կանգնեցի: Ուզեցի մարդկանց հոգու հետ չխաղալ:
-Դատելով արձագանքներից, մարդկանց կարծես դուր է գալիս Ձեր առաջարկած «խաղը»:
Կարդացեք նաև
– Ես ցանկանում եմ իմ ստեղծագործությունների միջոցով ոչ թե գովազդել ինձ, այլ ուզում եմ իմ նկարները դիտելուց դիտողն ինքը սկսի ստեղծագործել: Բնությունն իմը, մարդն ընդամենը արձանագրողն է: Երբ բնությանը մոտենում ես քո հոգեւոր աշխարհով, եւ քո արտաքին աշխարհայացքով, պարզվում է, թե քո աշխատանքներն ուր կարող են տանել: Ես բնությունից վերցրել եմ այն, ինչ կա, եւ դրանց հարմոնիկ վիճակով մատուցել եմ մարդկանց: Եթե նրանք չեն կարողանում ստեղծագործել, ապա նրանց հոգին ինչ-որ տեղ կմերվի բնական աշխարհի գեղեցկությանը: Ամեն մի դրական էմոցիա մարդուն օգնում է հետագա քայլի համար: Անգամ, երբ մարդիկ նայում են իմ նկարներին, երբ նրանք մնում են մարդ, գեղեցիկը գնահատող, արդեն համարում եմ, թե իմ առաքելությունը կատարված է: Մենք տարբերվում ենք մյուս երեւույթներից, արարածներից նրանով, որ մեր մեջ հոգի կա դրված եւ հոգին պետք է արթնացնել:
-Դուք մասնագիտությամբ ռեժիսոր եք եղել: Այդ մասնագիտությունը չի՞ տվել մարդուն մարդ տեսնելու, գեղեցիկն արթնացնելու հնարավորությունը: Ինչը եղավ պատճառը, որ դուք մարդկանց հետ երկխոսելու այլ ձեւ ընտրեցիք՝ գեղարվեստական լուսանկարչությունը:
-1977թ.-ից աշխատել եմ հեռուստատեսության մանկական խմբագրությունում, որպես ռեժիսոր, եւ իմ հաղորդումներում ասում էի, այ, հիմա նստած ենք, աթոռ կա, սեղան, հայելի, մեզ շրջապատող երեւույթները որտեղից են առաջացել: Մինչդեռ, մարդիկ նստում ու ասում էին՝ այսպես էլ պիտի լիներ: Ինքս մտածեցի «Երկար դասամիջոց» հաղորդման մասին, որտեղ քսան րոպեի ընթացքում պիտի ծանոթանայինք աթոռի պատմությանը, սեղանի, պարերի… արդեն, երբ հերթը հասավ բանալուն, գնացի կանանց եւ անչափահասների «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկ: Բանտում նստած անչափահասները պահում էին եղնիկներ, ակվարիումներ: Նախկին պետը ինձ տեսնելուն պես բարկացավ վրաս, ասելով՝ հերիք է, բոլ է, զզվացրիք, գալիս նույն բաներն անում, գնում եք: Ինձ թվաց, թե ճիշտ տեղ էի ընկել, պարզվեց՝ հակառակը: Դուրս գալիս նրան ասացի՝ «Մտածում էի, թե գտել եք երեխաների հոգու բանալին, եւ ուզում եք նրանց ուրիշ ճանապարհի վրա կանգնեցնել: Բայց սխալվել էի»:
Հենց ուզում էի դուրս գալ, ասաց՝ կանգնիր: Իմ ասածը ոչ միայն ընկալեց, այլ… պատմեց Ալյոշա Չայկովսկու պատմությունը: Մայրը ռուս է եղել, հայրը՝ հրեա, հարբեցող, լքել էր: Մայրը մահացել էր, տվել էին որբանոց: 9 տարեկանում Ալյոշան որոշում է փախչել մանկատնից, գալիս է կայարան, նստում պատահական գնացք: Պարզվում է՝ Երեւան-Մոսկվա գնացքն է: Ալյոշան հետագայում հայտնվում է հայկական բանտում: Ընկնում է շրջապատ, որոշում են մեքենա գողանալ, կոշիկի առեւտրով զբաղվել, գալիս են Հրազդանի ձոր: Ձորում մի աղջիկ-տղա էին նստած լինում մեքենայում, տղային կապում են, աղջկան բռնաբարում: Ալյոշան չի համաձայնվում, կռիվ է ծագում… ոստիկանները գալիս են, բռնում բոլորին: Հինգ տարի են տալիս Ալյոշային: Իմ՝ ԱՄՆ գնալուց երկու շաբաթ առաջ էր: Քրեակատարողականի պետն ինձ ստիպեց, որ ես ֆիլմ նկարեմ, հոգու բանալու մասին: Բոստոնում լսեցի, որ հաղորդումից հետո Ալյոշային ազատել են բանտից, հայկական ընտանիքի անդամ է դարձել: Ես համարեցի իմ միսիան ավարտված: Ամերիկայում ես այլ աշխատանք էի անում, սկսեցի նկարել, կոլաժներ անել: Բացեցի ցուցահանդեսներ, գրեթե յուրաքանչյուր ամիս:
-Պարոն Աղավելյան, Ձեր նկարներում ծառերն ավելի գերակշռող են: Ինչու է գլխավոր դերակատար ընտրվել ծառը: Մեկ տեսնում ես արեւին խառնված իր լույս երակներով, մեկ՝ պարող, մեկ կորած հայացքների տակ բացվող:
-Հավանաբար, պատճառն այն է, որ դպրոցական տարիների հիշողություններս են, երբ գնում էի պապիկիս տուն՝ Ղափանի Վաչագան գյուղը: Այնտեղ հրաշալի բնություն է, պառկում էի խոտերին, աստղերի հետ խաղում, ծառի վրա քնում էի: Ծառը ես կենդանի եմ տեսնում, իմ ուղեկից ընկերն է, իմ մտերիմն է, ինձ հետ խոսողը: Ես չեմ նայում որպես ծառի, այլ կենդանի երեւույթի: Աշնանը, երբ տերեւաթափ է, ծառն ավելի է բացում իր կերպարը: Ծառի գոյությունը ես կապում եմ տիեզերքի հետ: Իմ անկյունից եմ նայում:
-Ձեր նկարները մանրապատումային են: Նկարներից ամեն մեկը ինչ-որ պատմության մասին է, նկարը խոսեցնում է: Խորքում կա՞ մանրապատում:
-Իմ նկարները ես կոչում եմ ֆոտոնկարչության նոր ճյուղ՝ ֆոտոռեժիսուրա: Դա գալիս է իմ ռեժիսորի մասնագիտությունից: Ծառերը, աստղերը, լուսինը … իմ դերասաններն են:
-Ձեր ամենալավ «բեմադրություն»-նկարը ո՞րն է, որտե՞ղ կարող ենք փնտրել, ունե՞ն անուններ այդ նկարները:
-Ես չեմ անվանում նկարները: Եթե ես անվանակոչեմ, նշանակում է՝ իմ նկարներից ազդվողներին ես թելադրում եմ իմ ուղղությունը: Իսկ իմ նպատակը դա չէ: Մարդիկ ինչպես զգում են, թող իրենք անվանեն: Իմ նկարներով ֆիլմեր եմ անում՝ երաժշտական դադարներով:
Դա նույնպես բեմադրություն է, արդեն՝ անվանակոչված:
-Տպավորությունս այն է, որ համակարգչային միջամտություն չկա Ձեր նկարներում, փոխարենը՝ մի քանի ֆոտոխցիկ է «աշխատում» միաժամանակ Ձեր ձեռքին: Այդպե՞ս է:
-Նկարը պիտի կանչի քեզ: Իսկ ես գնում եմ նկարի հետեւից, առանց անմիջական վրձինը ձեռքս վերցնելու: Գեղանկարիչներից շատերն են մոտեցել իմ նկարներին, փորձել շոշափել:
Սա է իմ գործիքը (ցույց է տալիս հեռախոսի չափերի մի ֆոտոսարք-Ռ.Մ.): Ամեն ինչ կախված է իդեայից: Մարդիկ հենց այնպես չպիտի քայլեն փողոցով, նրանք պիտի զգան գեղեցիկը, բնության հոգեբանությունը: Բոլորը կարող են նկարել, գեղեցիկ նկարել, բայց շունչ տալն է իմ նպատակը:
-Տասնյակ տպավորություններ եմ կարդացել ձեր նկարների մասին: Դրանք կիսո՞ւմ եք: Արդյոք, չափազանցված չե՞ն, կա՞ ընկալում ֆոտոռեժիսուրայի:
-Կարեւորը զգացողությունն է, որը զգում են: Ես հանդիսատեսին ազատ եմ թողել, որ իրենք իրենց կարծիքն ասեն: Իհարկե, տարբեր բաներ են ասում, հնարավոր է՝ այդ պահին չհամապատասխանի այդ նկարին: Բայց, երբ կա ներքին զգացողություն, անգամ բառը օգտագործելով համապատասխանի: Իմ «երրորդ տեսախցիկը» իրենք տեսնում են: Եվ քանի որ իմ նկարների մեջ նկարներ կան, մի քիչ շեղումը կարող է շեղել իրենց իրենցը ստեղծելու առումով: Կարեւոր չէ զգան, ինչպես որ ես եմ զգում, որովհետեւ իմ զգացումն էլ հինգ վայրկյանից հնարավոր է փոխվի, ուրիշ լինի: Ինձ համար էլ հետաքրքիր չէր լինի, եթե նրանք նույն զգացողությունն ունենային: Կարեւորը, որ ես կարողանամ ապրեցնել:
-Գույնը կարո՞ղ է թելադրել, «ընկնել» մարդու հետեւից, ինչպես ձայնը:
-Որպես հոգեբան էլ կարող եմ ասել, որ գույների միջոցով կարող ես մարդկանց տրամադրություն փոխանցել: Իմ ցուցահանդեսներից մեկում մի անգամ կարմիրն էր գերիշխողը. երբ նայում էիր պատին, պատն ասես վառվում էր ու տանում մի այլ աշխարհ: Երբ ինձ հարցնում են՝ ինչ գույն ես սիրում, ես ասում եմ՝ ստվերի գույնը: Ես ստվերի լույսի մեջ գունային առումով բերում եմ այն գույնը, որը լինի դրական, որպեսզի մարդիկ քաոսային գույների մեջ տեսնեն ներդաշնակություն:
-Ունե՞ք նկարներ, որտեղ կերեւա Ձեր այսօրվա քաղաքական տողագույնը:
-Ես այստեղ էի, երբ Ամերիկայում բացվեց Անկախությանը նվիրված ցուցահանդեսս: Իմ պայքարը, վերաբերմունքը արտահայտում եմ գույների համադրությամբ, իմ ծառը կարող է ըմբոստանալ, արեւը կարող է վառել: Կապույտն այս պահին այն գույնն է, որ ինձ տանում է խորության:
Զրույցը՝
ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ
«Առավոտ» օրաթերթ
10.11..2015
